Монгол Улсын иргэн 25 нас хүрч байж сонгуульд өрсөлдөж, УИХ-ын гишүүнээр сонгогдох эрхтэй байдаг. Хуулиндаа тэгээд заагаад өгчихсөн юм. Тэгвэл одоо энэ хуулийг өөрчлөх цаг болжээ. Ерөөсөө л 18 болгож, сонгуульд өрсөлдөх насыг наашлуулъя. Тэгээд Ерөнхий боловсролын сургууль төгсч байгаа хүүхдүүдэд УИХ-д сонгогдох боломжийг хангаад өгчихье л дөө, энэ чинь.

Тэртээ тэргүй УИХ ч гэсэн ялгаагүй л сургууль шиг болчихсон юм чинь. Гэхдээ арай ч ЕБС биш, их, дээд хавьцаа л дүйцээд байгаа юм. Үгүй ээ, та минь ээ, бодоод үз дээ. УИХ-д суусан нөхдүүд дөрвөн жилийн хугацаанд сурч, боловсроод, ярьж, хэлж чаддаг болоод гардаг биз дээ. Энгийнээр хэлэхэд шүү. Тэгээд сонгууль болоход өөр хэдэн “дурак” гарч ирээд, парламентад орж суугаад, дөрвөн жил суралцаад төгсдөг. Түүгээрээ дээд сургуультай адилхан биз.

Тэгээд парламентад олон жил суусан өвгөн багш нар байна. Ордонд орж ирэхэд тосоод, чуулганы үеэр санал өгөхдөө товчлуураа яаж дарахыг нь хүртэл заана.  Эхний нэг жилд тиймэрхүү ерөнхий эрдмийн шинжтэй зүйлсийг зааж өгч байгаа юм. Өрөөгөө хэрхэн төөрөхгүй олох, ямар хувцас өмсөх, байраа хэрхэн томруулах, зурагтаар юу ярих гээд л. Хоёр дахь жилээс нь илүү мэргэжлийн талын хичээл орно. Яаж танил талаа ажилд оруулах уу, бага сага авлига хэрхэн авах, товчлуураа үнэлэхээс авахуулаад л.

Цаашлаад гурав, дөрөв дэх жилээс нь албан тушаалын наймаа, тендэр будилуулах, хууль лоббидох гарын үсэг зарах гээд л илүү мэргэжлийн хичээлийг зааж өгнө дөө. Эхнээсээ гишүүн байсан дөрвөн жилийн хугацаанд их зүйл сурч, нэг том дээд сургууль төгссөн гэдгээ өөрсдөө хэлээд байгаа биз дээ. Яагаав нэг оймсны дүйвээнээр үсэрч орж ирсэн нөхөр байдаггүй юу. Сүүлдээ сайдын суудалд сууж хүртэл мандаагүй юу.

Тэр нөхөр л саяхан нэг дээд сургууль төгсч, их зүйл сурсан, яаж хор найруулдаг энэ тэрийг мэддэг болсон гээд л яриад байна билээ. Яг үнэнээ хэлж байгаа нь тэр л дээ. Сураад, төгсчихсөн хүн нь хэлж байхад бид бодолцох цаг болсон. Тийм болохоор ЕБС төгсч байгаа хүүхдүүдэд их сургуульд л орох биш Их хуралд орж суух боломжийг нь нээж өгөх хэрэгтэй. Тэртээ тэргүй юу ч мэдэхгүй, албан өрөөгөө ч олж чадахгүй, морь уяж байсан нөхдүүд Их хуралд ороод суучихсан л байна. Эхний жилдээ ерөнхий эрдмээ сураад, дараа нь бусад зүйлдээ суралцана. Хороо найруулна, ховоо хутгана.

Ядаж байхад сардаа 1.5 сая орчим төгрөгийн тэтгэлэг улсаас авчихна. За тэгээд унаа унаш, утасны зардлыг ч төрөөс гаргуулна. Дөрвөн жил суралцахдаа төлбөр төлөхгүй, тэтгэлэг авчихдаг их, дээд сургууль цөөхөн шүү дээ. Бүр шилдгүүдэд л тэр тэтгэлэг энэ тэр нь олдох байх. Бөөн шалгалт, шүүлэг. Харин Их хуралд бол аль нэг намаас өрсөлдөөд л гүйцээ. Өнөө жилийнх шиг өнчин төлөг ч өрсөлдүүлсэн тэр намынх нь л бол ялахаар байхад хэн ч гишүүн болж болно.

Тиймээс дунд сургуулиа төгсөөд л сонгуульд өрсөлдөх боломжийг нь нээж өгье. Яагаад томчууд тэр тусгай тэтгэлэгтэй сургуульд суралцаад, хүүхдүүд болохгүй гэж. Адилхан л эрхтэй байя л даа. Манайд ямар улс удирдах гэж ядаад байх биш. Тэртээ тэргүй хэдхэн хүн удирдаад явчихаж байгаа юм чинь сурагчид нь хэдэн настай байх нь ямар хамаа байна аа.