Улсын хэмжээнд 70 орчим сая мал бэлчиж байхад төв суурин газруудад мах магнаг болж жилийн жилд хавар, зунаар мах ховорддогоос Засгийн газар, ХХААХҮЯ жилийн жилд зохион байгуулж компани аж ахуйн нэгжүүдээр нөөцийн мах бэлтгүүлэн худалдаанд гаргадаг болоод байгаа. 

Энэ арга хэмжээнд зориулж нөөцийн мах бэлтгэгч аж ахуйн нэгжид 130,0 тэрбум төгрөгийн хөнгөлөлттэй зээлийг гурван хувийн хүүтэйгээр нэг жилийн хугацаатай олгож зээлийн нийт хүүгийн 10,5 хувийн хөнгөлөлт үзүүлэн хүн амын хүнсний хангамжид нэмэр болгодог. 

Энэ онд мах бэлтгэн нийлүүлэгч 12 аж ахуйн нэгж нийт 53,3 тэрбум төгрөгөөр 7858,6 тонн мах бэлтгэн хэрэглэгчдэд нийлүүлж байна. Нөөцийн махыг хонины мах 8600, ямааны махыг 6400 төгрөгөөр нийслэл хотод гэхэд л дөрөвдүгээр сарын 15-наас эхлэн нийслэлийн есөн дүүргийн 35 байршилд худалдаалж байгаа юм.

Махны үнэ зах зээл дээр тэнгэрт хадаж ард иргэдэд дарамт болж байгаа энэ үед хүн амынхаа хэрэгцээг хангахын тулд Засгийн газраас авч хэрэгжүүлж байгаа энэ арга хэмжээнд ард иргэд сэтгэл хангалуун байгаа ч бас сэтгэл дундуур байх зүйл байгааг хэлж байна. 

Төр засаг ард иргэдийнхээ төлөө санаа тавьж мах бэлтгэгч аж ахуйн нэгжүүдэд хөнгөлөлттэй зээл олгон итгэл хүлээлгэж байхад мах бэлтгэгчид маань мал эрх биш тарга тэвээрэг авчихсан байдаг халуун намраар туранхай төлөг борлон бэлтгэж нийлүүлж байгаад  иргэд бухимдалтай байна. 

Хоёр гулууз тавиад жигнэхэд 21 кг татаж байгааг харсан иргэд “Арай ч дээ, энэ чинь хурга ишиг биш үү. Төлөг хэчнээн туранхай байхад ядаж 16-17 кг татах биш үү” хэмээн уулга алдаж өөр зуураа гайхан ярилцаж байна.

Цаг зуншлагаас болоод зарим аймаг сумын нутагт мал тарга хүч сайн аваагүй байж болох ч мах бэлтгэж байгаа аж ахуйн нэгж малчдаас худалдан авч байгаа малынхаа доод жинг тогтоож, хяналт тавин авч байхгүй бол монголчууд, ялангуяа малчдын хэлдгээр малын амины гарз болж байгаа юм биш биз. Мал мах бэлтгэх аймаг сумдыг нь ХХААХҮЯ-наас зааж өгдөг л юм биш бол цаг зуншлага гайгүй байсан аймаг сумдыг сонгож махаа бэлтгэдэг баймаар. Нөөцийн мах зарж байгаа цэгүүдэд нь л гэхэд тухай компани аж ахуйн нэгжүүдээс хэд хэдэн хүн ажиллахын зэрэгцээ албаны байрын хүн “нөөцийн мах худалдаалж эхэллээ” гээд зураг хөрөг аваад явж байх юм. Үүн лүгээ мах бэлтгэх явцад нь бас ингэж хяналт тавьж, бэлтгэлд авах мал махны доод хэмжээ жинг тогтоон шаардлага тавьж ажиллабал хэн л  хурга ишиг нядлаад ирэх вэ дээ. 

Тендерээ шалгаруулж, зээл тусламжаа олгон, хөнгөлж байгаа ХХААХҮЯ, холбогдох бусад байгууллагууд ч гэсэн зүгээр л нэг тендер шалгаруулж, “эднийх төдий тонн мах бэлтгэнэ”, “бүгд нийлээд хавар зундаа хэдэн хотын минь иргэдэд хүрэлцээтэй” гээд тайвшран мах бэлтгэж байгаа аж ахуйн нэгжүүдийнхээ мах бэлтгэж байгаа ажлын явцад хяналт тавьж шаардлага хүргүүлж ажиллахгүй, бэлтгэсэн махны нь ерөнхий нийт дүнг  харгалзан “за юутай ч энэ жилийн зорилтоо биелүүллээ, хавар зун ард иргэдийнхээ амыг хаах махтай боллоо” гэж тайвшраад байвал бэлтгэж байгаа мах маань чанарын хувьд жилээс жилд муудаад байгаа юм биш байгаа. 

Хадгалалтын хувьд ч гэсэн яам тамгын газар анхаарч байнгын хяналт тавьж байхгүй бол саяхан нөөцийн махны гулууз дотор хулгана үүрлэчихсэн хөеө нь байна гээд  олон нийтийн сүлжээнд зурагтайгаа явж байсныг хэлэх юун.

Манай эрхэм дээдэс, баячууд гадаадын тансагчуулыг дуурайн зөөлөн махтай хэмээн тугал хурганы мах иддэг гэдэг ч малчин монголчууд, ард иргэд маань бол арай ч хурга ишигний мах ид­дэгтээ тулаагүй л байх шиг. 

Эх сурвалж: Монголын Мэдээ сонин

2023 оны зургадугаар сарын 19. Даваа. №105 (5833)