• Эхлэл
  • Цаг агаар
  • Валют ханш
  • Улс төр
  • Эдийн засаг
  • Үзэл бодол
  • Спорт
  • Нийгэм
  • Дэлхий
  • Энтертайнмэнт
  • Зурхай



“Төрийн нууц”-ыг хориглосон Тендерийн хуулийг буцаасны ард...

Ердөө өнгөрсөн жил “…Сонгуулийн холимог тогтолцоотой болж, бүсчилсэн том тойрог, намын жагсаалтаас УИХ-ын 126 гишүүнийг сонгоод ажил гэдгийг умалзуулж, улс орныг хөгжүүлээд өгнө өө” л гэсэн. Ингэж тухайн үеийн УИХ-ын дарга Г.Занданшатар, МАН-ын дарга Л.Оюун-Эрдэнэ, АН-ын дарга Лу.Гантөмөр, ХҮН-ын дарга Т.Доржханд гурав, дээрээс нь УИХ дахь МАН-ын бүлгийн дарга Д.Тогтохсүрэн, АН-ын бүлгийн дарга О.Цогтгэрэл нар мөн ч их ярьсан даа. Тэгээд баахан хууль өөрчилсөн. Гэвч шинэ 126 гишүүн тэр яриад байснаас нь арай өөрөөр ажиллаад эхлэв. Тэдний чуулганд оролцож байгаа, бие авч яваа, төрд, одон нийтэд хандаж буй байдал “…Хуучин бүхэн муу муухай, шинэ бүхэн сайн сайхан байдаггүй” гэдгийг л сануулаад байх шиг байна. Анхдугаар чуулган, энэ ээлжит бус чуулганы хэдэн өдрөөс ингэж харагдаж байна. Жаахан хэтрүүлэмдэг бол “…Холимог тогтолцоо гэдэг чинь холион бантан юм биш үү” ч гэмээр болоодохлоо.

Одоо үргэлжилж буй УИХ-ын ээлжит бус чуулганаар 2024 оны улсын төсвийн тодотгол, дагалдах зарим хуулийн төслүүдийг хэлэлцэж байна.

Энэ хүрээнд орж ирсэн Төрийн болон орон нутгийн өмчийн хөрөнгөөр бараа, ажил үйлчилгээ худалдан авах тухай буюу бидний хэлж заншсанаар Тендерийн хуулийг тойрсон яриа хөөрөө нэлээд гарав. Тэгж, тэгж уржигдар УИХ-аас уг хуулийг санаачлагч Засгийн газарт буцаах шийдвэрийг гаргалаа.

УИХ дахь олонх МАН-ын бүлгээс “...Өнгөрсөн баасан гарагийн чуулганы хуралдаанаар хэлэлцэж байсан асуудлуудаас гурван хуулийн төслийн хэлэлцүүлгээс МАН-ын бүлэг завсарлага авсан. МАН-ын бүлэг эдгээр асуудлуудаа хэлэлцлээ. Төсвийн тогтвортой байдлын тухай хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийг мөн хэлэлцлээ. Ингэхдээ уг хууль төсвийн төлөвлөлт, хяналт, эдийн засгийн аюулгүй байдал гэсэн олон асуудал хөндсөн томоохон өөрчлөлт хийгдэхээр орж ирсэн. Үүн дээр бүлгийн гишүүд байр сууриа нэгтгэх зайлшгүй шаардлага байгаа. Тиймээс завсарлагаа сунган уг асуудлыг үргэлжлүүлэн хэлэлцэх нь зүйтэй гэж үзсэн.

Хоёрдугаарт, уг хуультай дагалдуулан орж ирсэн төсвийн тухай хуульд өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл байгаа юм. Энэ хуулиар төсвийг өргөн барихтай холбоотой асуудлыг зохицуулсан харилцааг оруулж ирсэн. Улсын төсвийг тухайн жилийнхээ есдүгээр сарын 1-ний дотор УИХ-д өргөн мэдүүлдэг хууль хүчин төгөлдөр үйлчилж байгаа. Уг он сарыг аравдугаар сарын 1-нд өргөн барина гэж мэдүүлсэн байна. Үүнийг гишүүдийн хурлаар хуучнаараа буюу есдүгээр сарын 1-ний өдрөөс өмнө өргөн мэдүүлж байх нь зүйтэй гэж үзсэн. Учир нь өргөн мэдүүлснээс хойш аудитын дүгнэлт гаргуулах, УИХ-ын гишүүд танилцах, тойрогтоо болон олон нийтэд хэлэлцүүлэг өрнүүлэх цаг гаргах хэрэгтэй болдог. Тиймээс уг хуулийн төслийг буцаах нь зүйтэй гэж үзлээ.

Гуравдугаарт, төрийн болон орон нутгийн өмчийн хөрөнгөөр бараа, ажил үйлчилгээ худалдан авах тухай хууль. Тендерийн хууль гэсэн үг. Уг хууль дээр хуульд нийцээгүй зүйлүүд орж ирсэн байна. Тэр дотроо улсын төсөв батлах онцгой бүрэн эрх УИХ-д бий. Энэ бүрэн эрхэд халдсан байж болзошгүй зүйл заалт энэ хуульд байгаа учраас эргэн харах нь зүйтэй гэж үзэж байна. Тухайлбал, чадавхид суурилсан хэрэгцээний аргаар хэрэгжүүлэх төсөл арга хэмжээний жагсаалтад багтсан төсөл арга хэмжээний тендер шалгаруулалтыг санхүүжилтын эх үүсвэр батлагдахаас өмнө эхлүүлж болно гэж тусгасан байна. Энэ нь онцгой бүрэн эрхэд халдсан байж болзошгүй байна.

Үүнээс гадна хуулийн нэр томьёог жигдлэх зайлшгүй шаардлага байна. Нөгөө талаас тодорхой төсөлд зориулж тендерийн хуулийг өөрчлөх биш, уг хуулийг томоохон төсөл хөтөлбөрийг түргэн шуурхай явуулах боломжийг нь бүрдүүлэх асуудлыг хуулийн хүрээнд хууль нийцүүлж, олон улсын журам жишгээр оруулж ирье. Ер нь тендерийн хуульд бүрэн шинэчилсэн найруулга хийх нь зүйтэй байна. Яагаад гэвэл олон нийтийн оролцоотой, ил тод нээлттэй, бүр хиймэл оюун ухаан буюу хүнээс үл хамаарсан байдлаар шинэчлэн найруулах нь зүйтэй гэж үзэж буцаахыг дэмжсэн" гэх тайлбарыг хийв.

Гэхдээ Тендерийн хуультай хамт авлига, албан тушаалын хэргүүдийн гол халхавч бамбай болдог хоёр том агуулга хамт буцчихав.

Нэг нь Тендерийн хуулиар Төрийн нууцад оруулж байгаад шууд худалдан авалт хийдэгтэй холбоотой. Ийм байдлаар олон том хулгай гарсан. Хамгийн сүүлийнх нь ногоон автобус, ер нь нийслэлийн нийтийн тээврийн шинэчлэлүүд дандаа л ийм байдлаар олны нүднээс далд өгөлцөж, авалцах байдлаар явагдаж ирсэн байдаг. Одоо энэ Хотын захиргаа нүүж очоод байгаа асар том байгууламж тийм нууцаар л баригдсан. Алдарт нүүрсний хэрэг ч бас ийм гацаанд ороод, хоёр жил гаруйн өмнө гэрээнүүдийг нь хүчээр ил болгож байлаа. Төмөр замын гэрээнүүд гэхээр бүгд санана. Өөр олон барилга, байгууламж, худалдан авалтууд бий. Тэр бүү хэл, хууль хяналтынхан ногоон автобусны хэргийг шалгаж байх үед дуудагдаж очоод байцаалт өгсөн нэгэн албан тушаалтан “…Ингэж байгаа бол төрийн нууцад хамаарч явагдсан өмнөх бүх худалдан авалтуудыг шалга” гэж хэлсэн байдаг. Ер нь, Тендерийн хуулиар төрийн нууцад хамааруулсан болон Үндэсний аюулгүй байдлыг хангахтай холбоотой тусгай зориулалтын тоног төхөөрөмж, багаж хэрэгсэл зэргийг худалдан авахтай холбоотой харилцааг энэ хуулиар зохицуулахгүй гэсэн нь хяналтгүй хулгайн үүдийг нээсэн.  Төрийн нууцад хамаарах тендер нь нээлттэй тендер зарлахгүй, бүх мэдээлэл хаалттай болчихдог. Тендерийн оролцогч, өрсөлдөгч байхгүй тул хэн ч хэнд ч гомдол гаргахгүй. Ингээд татвар төлөгчдийн мөнгийг албан тушаалтнууд хэрхэн зарлагадсаныг та бид мэдэхгүй өнгөрдөг. Мэдэх ч эрхгүй байдаг.

2021 онд Нийтийн мэдээллийн тухай хуулийн төслийг хэлэлцэж байхад УИХ-ын гишүүн Б.Баттөмөр “…Төрийн болон албаны нууцын тухай хуулийг шинэчлэхгүй бол Нийтийн мэдээллийн тухай хуулийг баталсны хэрэг гарахгүй. Өмнө нь төрийн нууцад хамаарах мэдээллийг онц чухал, маш нууц, нууц гэсэн гурван ангилалд багтаан, жагсаалтыг нь УИХ баталдаг байсан. Төрийн болон албаны нууцын тухай хуулийг баталснаар юуг төрийн нууцад хамааруулах, эсэх асуудлыг УИХ-ын хяналтаас гаргасан. Одоо бол юуг улсын нууцад хамааруулж, ямар мэдээллийг нээлттэй болгохыг Засгийн газар шийдэж байгаа. Улсын нууцтай холбоотой төрийн худалдан авах ажиллагааг тендер зарлахгүйгээр явуулдаг. Томоохон төслүүд, их мөнгөн дүнтэй ажлуудыг нууцад хамааруулж, тендер зарлахгүйгээр гүйцэтгүүлдэг зуршил бий болжээ. Үүний цаана мэдээжийн хэрэг том хэмжээний авлигын асуудал яригдана” гэж байсан. Өнгөрсөн жил ногоон автобусны хэрэг мандахад, одоо УИХ-ын гишүүн сайд болчихсон, тэр үед НИТХ-д байсан П.Наранбаяр “…Нууцлахгүй байхад болохоор зүйлийг яагаад нууцлаад байгаа юм. Иргэдийн татварын мөнгөөр худалдан авалт хийх, бараа үйлчилгээ авах тусгай хуультай шүү дээ. Энэ хуульд хамруулахгүйгээр худалдан авалт хийж байна гэдэг томоохон асуудал, хулгай байна гэсэн үг. Бүх төрлийн нууцыг задлах ёстой. Үнэхээр үндэсний аюулгүй байдалтай холбоотой тусгай галт зэвсэг, танк, их буу авахаас бусад тохиолдолд энэ хуулийн заалтыг хэрэглэх ёстой. Энэ удаад Засгийн газар нь нийслэлтэйгээ хамтарсан гэж харж байгаа. Учир нь, түгжрэлийг хариуцсан сайдын 810 автобус оруулж ирж байгаа нь нээлттэй байхгүй байгаа. Иймд холбоотой гэж харахаас өөр аргагүй” гэж байлаа. Энэ мэт олон улстөрч, хуульч, албан тушаалтнууд байр сууриа илэрхийлж байсан.

Нөгөө нь Тендерийн хуулийн хамгийн том алдаа болж яригдаад удсан “хямд үнэ”-ийг болиулж чанарыг илүүд үзэх агуулга бас УИХ дээр унаад буцчихсан байна.

Үүнийг бизнес эрхлэгчид, бүтээн байгуулагчид ихээхэн шүүмжилдэг. Өнөөдөр хоёрхон бороонд урсаж нураад алга болж байгаа хотын болоод орон нутгийн замууд чинь хямд үнийн саналын л буян шүү дээ. Яриад байвал өөр олон жишээ байна.

Энэ хууль дээр арай голтой хандаж байсан УИХ-ын гишүүн П.Сайнзориг “…Ер нь бол Европын, өндөр хөгжилтэй орнууд тендер сонгон шалгаруулалтын маш олон аргыг хэрэглэж байгаа. Манайх Тендерийн хууль дээр нээлттэй тендер болон нэг их сурвалжаас худалдан авалт гэсэн хоёр арга замыг заачхаад байгаа. Бусад худалдан авалтын буюу чадавхад суурилсан худалдан авалтыг нэмэлтээр оруулж ирж байгаа нь зөв. Тодруулаад хэлбэл, тодорхой хэмжээний мэдлэг, технологи, ажиллах хүчтэй компаниудыг урьж авчирч томоохон дэд бүтцийн төслүүд дээрээ хамтарч ажилладаг болно гэсэн үг. Өнөөдөр томоохон дэд бүтцийн төслүүд дээр “…Би чадна” гэсэн цүнхний компаниуд тендер авчхаад цааш нь дамлаж зарж байна. Эсвэл дотоодын болон гадаадын эрх ашгийн үүднээс гацааж байна. Мөн тендерт орсон компаниуд шалгарах нь хамаагүй, гомдол гаргаж шалгарсан компанийг шантааж хийдэг байдал хавтгайрчхаад байна. Шууд гэрээ байгуулах гээд байгаа юм биш. Процесс нь олон нийтийн өмнө ил тод явна. Хэн техникийн зөв санал өгч байна, хэн нь Монгол Улсын эрх ашигт нийцүүлж энэ төсөл хөтөлбөрийг хэрэгжүүлж чадахаар байна гэдгийг нь харж шалгаруулна. Түүнээс биш хамгийн хямд үнэ өгснийг нь шалгаруулахгүй. Хулгай зэлгээнээс ангижиръя. Хариуцлагатай хийж чадах компаниудад боломж олгодог байя” гээд л байсан. Түүний хэлсэн нь зөв. Учир нь тэрбээр хуулийг уншиж судалсанд байгаа юм.

Ер нь бол 126-тай УИХ-аас хэдхэн гишүүн л хууль журмаа уншиж судалж байгаа нь өнгөрсөн хэдэн өдрийн чуулганаас ил тодорхой харагдаад байна. Голдуу шинэ гишүүдэд  энэ хамаатай. Тэгээгүйгээс, нэг хуучин гишүүн босож ирээд л “…Та нар мэдэхгүй байна шүү дээ. Энэ дотор маш ноцтой зүйл явж байна” гэнгүүт хуйгаараа тэрийг нь дагаад кноп дарчихдаг.

Яг ийм байдлаараа явбал удахгүй энэ УИХ легитимээ ч авч чадалгүй унана. Гол нь улс төрийн шалтгаанаар, улс төр ч гэж дээ, сонгуулийн дараах томилгоонд хамрагдаж чадаагүй голдуу хуучин гишүүд үүн дээр маш эвтэйхнээр хувийн улс төрөө амжуулчихаж байна. Цаашид “…Амташсан хэрээ арван гурав” гэдэг шиг яг ийм загвараар хууль батлах, унагах процесс үргэлжлэхийг үгүйсгэхээргүй боллоо. Тиймээс эрхэм шинэ гишүүд одоо хуулийн төслүүдийг уншиж сурах хэрэгтэй байгаа юм. “…Мэддэгт мэргэн цоохор” гэж үг байдаг даа?

Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин

2024 ОНЫ НАЙМДУГААР САРЫН 29. ПҮРЭВ ГАРАГ. № 167 (7411)

    ХУВААЛЦАХ ЖИРГЭХ


МЭДЭЭНИЙ СЭТГЭГДЭЛ
ХОЛБООТОЙ МЭДЭЭ
Төсвийн хуулийн онцлох заалтууд
2026.11.16: Улстөрчдийн хэн, юу хэлэв
Н.Учрал: Нөөцийн мах бэлтгэн нийлүүлэх тогтолцоог үндсээр нь шинэчилж байна
Өмгөөлөгчид цагдан хорих хугацааг нэг сараар тогтмол сунгадаг практикийг шүүмжиллээ



Веб сайтад агуулагдсан мэдээлэл зохиогчийн эрхийн хуулиар хамгаалагдсан тул зөвшөөрөлгүй хуулбарлах хориотой.

Copyright © MMINFO.MN All Rights Reserved. Powered by HUREEMEDIA.





  • Эхлэл
  • Цаг агаар
  • Валют ханш
  • Улс төр
  • Эдийн засаг
  • Үзэл бодол
  • Спорт
  • Нийгэм
  • Дэлхий
  • Энтертайнмэнт
  • Зурхай



“Төрийн нууц”-ыг хориглосон Тендерийн хуулийг буцаасны ард...

Ердөө өнгөрсөн жил “…Сонгуулийн холимог тогтолцоотой болж, бүсчилсэн том тойрог, намын жагсаалтаас УИХ-ын 126 гишүүнийг сонгоод ажил гэдгийг умалзуулж, улс орныг хөгжүүлээд өгнө өө” л гэсэн. Ингэж тухайн үеийн УИХ-ын дарга Г.Занданшатар, МАН-ын дарга Л.Оюун-Эрдэнэ, АН-ын дарга Лу.Гантөмөр, ХҮН-ын дарга Т.Доржханд гурав, дээрээс нь УИХ дахь МАН-ын бүлгийн дарга Д.Тогтохсүрэн, АН-ын бүлгийн дарга О.Цогтгэрэл нар мөн ч их ярьсан даа. Тэгээд баахан хууль өөрчилсөн. Гэвч шинэ 126 гишүүн тэр яриад байснаас нь арай өөрөөр ажиллаад эхлэв. Тэдний чуулганд оролцож байгаа, бие авч яваа, төрд, одон нийтэд хандаж буй байдал “…Хуучин бүхэн муу муухай, шинэ бүхэн сайн сайхан байдаггүй” гэдгийг л сануулаад байх шиг байна. Анхдугаар чуулган, энэ ээлжит бус чуулганы хэдэн өдрөөс ингэж харагдаж байна. Жаахан хэтрүүлэмдэг бол “…Холимог тогтолцоо гэдэг чинь холион бантан юм биш үү” ч гэмээр болоодохлоо.

Одоо үргэлжилж буй УИХ-ын ээлжит бус чуулганаар 2024 оны улсын төсвийн тодотгол, дагалдах зарим хуулийн төслүүдийг хэлэлцэж байна.

Энэ хүрээнд орж ирсэн Төрийн болон орон нутгийн өмчийн хөрөнгөөр бараа, ажил үйлчилгээ худалдан авах тухай буюу бидний хэлж заншсанаар Тендерийн хуулийг тойрсон яриа хөөрөө нэлээд гарав. Тэгж, тэгж уржигдар УИХ-аас уг хуулийг санаачлагч Засгийн газарт буцаах шийдвэрийг гаргалаа.

УИХ дахь олонх МАН-ын бүлгээс “...Өнгөрсөн баасан гарагийн чуулганы хуралдаанаар хэлэлцэж байсан асуудлуудаас гурван хуулийн төслийн хэлэлцүүлгээс МАН-ын бүлэг завсарлага авсан. МАН-ын бүлэг эдгээр асуудлуудаа хэлэлцлээ. Төсвийн тогтвортой байдлын тухай хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийг мөн хэлэлцлээ. Ингэхдээ уг хууль төсвийн төлөвлөлт, хяналт, эдийн засгийн аюулгүй байдал гэсэн олон асуудал хөндсөн томоохон өөрчлөлт хийгдэхээр орж ирсэн. Үүн дээр бүлгийн гишүүд байр сууриа нэгтгэх зайлшгүй шаардлага байгаа. Тиймээс завсарлагаа сунган уг асуудлыг үргэлжлүүлэн хэлэлцэх нь зүйтэй гэж үзсэн.

Хоёрдугаарт, уг хуультай дагалдуулан орж ирсэн төсвийн тухай хуульд өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл байгаа юм. Энэ хуулиар төсвийг өргөн барихтай холбоотой асуудлыг зохицуулсан харилцааг оруулж ирсэн. Улсын төсвийг тухайн жилийнхээ есдүгээр сарын 1-ний дотор УИХ-д өргөн мэдүүлдэг хууль хүчин төгөлдөр үйлчилж байгаа. Уг он сарыг аравдугаар сарын 1-нд өргөн барина гэж мэдүүлсэн байна. Үүнийг гишүүдийн хурлаар хуучнаараа буюу есдүгээр сарын 1-ний өдрөөс өмнө өргөн мэдүүлж байх нь зүйтэй гэж үзсэн. Учир нь өргөн мэдүүлснээс хойш аудитын дүгнэлт гаргуулах, УИХ-ын гишүүд танилцах, тойрогтоо болон олон нийтэд хэлэлцүүлэг өрнүүлэх цаг гаргах хэрэгтэй болдог. Тиймээс уг хуулийн төслийг буцаах нь зүйтэй гэж үзлээ.

Гуравдугаарт, төрийн болон орон нутгийн өмчийн хөрөнгөөр бараа, ажил үйлчилгээ худалдан авах тухай хууль. Тендерийн хууль гэсэн үг. Уг хууль дээр хуульд нийцээгүй зүйлүүд орж ирсэн байна. Тэр дотроо улсын төсөв батлах онцгой бүрэн эрх УИХ-д бий. Энэ бүрэн эрхэд халдсан байж болзошгүй зүйл заалт энэ хуульд байгаа учраас эргэн харах нь зүйтэй гэж үзэж байна. Тухайлбал, чадавхид суурилсан хэрэгцээний аргаар хэрэгжүүлэх төсөл арга хэмжээний жагсаалтад багтсан төсөл арга хэмжээний тендер шалгаруулалтыг санхүүжилтын эх үүсвэр батлагдахаас өмнө эхлүүлж болно гэж тусгасан байна. Энэ нь онцгой бүрэн эрхэд халдсан байж болзошгүй байна.

Үүнээс гадна хуулийн нэр томьёог жигдлэх зайлшгүй шаардлага байна. Нөгөө талаас тодорхой төсөлд зориулж тендерийн хуулийг өөрчлөх биш, уг хуулийг томоохон төсөл хөтөлбөрийг түргэн шуурхай явуулах боломжийг нь бүрдүүлэх асуудлыг хуулийн хүрээнд хууль нийцүүлж, олон улсын журам жишгээр оруулж ирье. Ер нь тендерийн хуульд бүрэн шинэчилсэн найруулга хийх нь зүйтэй байна. Яагаад гэвэл олон нийтийн оролцоотой, ил тод нээлттэй, бүр хиймэл оюун ухаан буюу хүнээс үл хамаарсан байдлаар шинэчлэн найруулах нь зүйтэй гэж үзэж буцаахыг дэмжсэн" гэх тайлбарыг хийв.

Гэхдээ Тендерийн хуультай хамт авлига, албан тушаалын хэргүүдийн гол халхавч бамбай болдог хоёр том агуулга хамт буцчихав.

Нэг нь Тендерийн хуулиар Төрийн нууцад оруулж байгаад шууд худалдан авалт хийдэгтэй холбоотой. Ийм байдлаар олон том хулгай гарсан. Хамгийн сүүлийнх нь ногоон автобус, ер нь нийслэлийн нийтийн тээврийн шинэчлэлүүд дандаа л ийм байдлаар олны нүднээс далд өгөлцөж, авалцах байдлаар явагдаж ирсэн байдаг. Одоо энэ Хотын захиргаа нүүж очоод байгаа асар том байгууламж тийм нууцаар л баригдсан. Алдарт нүүрсний хэрэг ч бас ийм гацаанд ороод, хоёр жил гаруйн өмнө гэрээнүүдийг нь хүчээр ил болгож байлаа. Төмөр замын гэрээнүүд гэхээр бүгд санана. Өөр олон барилга, байгууламж, худалдан авалтууд бий. Тэр бүү хэл, хууль хяналтынхан ногоон автобусны хэргийг шалгаж байх үед дуудагдаж очоод байцаалт өгсөн нэгэн албан тушаалтан “…Ингэж байгаа бол төрийн нууцад хамаарч явагдсан өмнөх бүх худалдан авалтуудыг шалга” гэж хэлсэн байдаг. Ер нь, Тендерийн хуулиар төрийн нууцад хамааруулсан болон Үндэсний аюулгүй байдлыг хангахтай холбоотой тусгай зориулалтын тоног төхөөрөмж, багаж хэрэгсэл зэргийг худалдан авахтай холбоотой харилцааг энэ хуулиар зохицуулахгүй гэсэн нь хяналтгүй хулгайн үүдийг нээсэн.  Төрийн нууцад хамаарах тендер нь нээлттэй тендер зарлахгүй, бүх мэдээлэл хаалттай болчихдог. Тендерийн оролцогч, өрсөлдөгч байхгүй тул хэн ч хэнд ч гомдол гаргахгүй. Ингээд татвар төлөгчдийн мөнгийг албан тушаалтнууд хэрхэн зарлагадсаныг та бид мэдэхгүй өнгөрдөг. Мэдэх ч эрхгүй байдаг.

2021 онд Нийтийн мэдээллийн тухай хуулийн төслийг хэлэлцэж байхад УИХ-ын гишүүн Б.Баттөмөр “…Төрийн болон албаны нууцын тухай хуулийг шинэчлэхгүй бол Нийтийн мэдээллийн тухай хуулийг баталсны хэрэг гарахгүй. Өмнө нь төрийн нууцад хамаарах мэдээллийг онц чухал, маш нууц, нууц гэсэн гурван ангилалд багтаан, жагсаалтыг нь УИХ баталдаг байсан. Төрийн болон албаны нууцын тухай хуулийг баталснаар юуг төрийн нууцад хамааруулах, эсэх асуудлыг УИХ-ын хяналтаас гаргасан. Одоо бол юуг улсын нууцад хамааруулж, ямар мэдээллийг нээлттэй болгохыг Засгийн газар шийдэж байгаа. Улсын нууцтай холбоотой төрийн худалдан авах ажиллагааг тендер зарлахгүйгээр явуулдаг. Томоохон төслүүд, их мөнгөн дүнтэй ажлуудыг нууцад хамааруулж, тендер зарлахгүйгээр гүйцэтгүүлдэг зуршил бий болжээ. Үүний цаана мэдээжийн хэрэг том хэмжээний авлигын асуудал яригдана” гэж байсан. Өнгөрсөн жил ногоон автобусны хэрэг мандахад, одоо УИХ-ын гишүүн сайд болчихсон, тэр үед НИТХ-д байсан П.Наранбаяр “…Нууцлахгүй байхад болохоор зүйлийг яагаад нууцлаад байгаа юм. Иргэдийн татварын мөнгөөр худалдан авалт хийх, бараа үйлчилгээ авах тусгай хуультай шүү дээ. Энэ хуульд хамруулахгүйгээр худалдан авалт хийж байна гэдэг томоохон асуудал, хулгай байна гэсэн үг. Бүх төрлийн нууцыг задлах ёстой. Үнэхээр үндэсний аюулгүй байдалтай холбоотой тусгай галт зэвсэг, танк, их буу авахаас бусад тохиолдолд энэ хуулийн заалтыг хэрэглэх ёстой. Энэ удаад Засгийн газар нь нийслэлтэйгээ хамтарсан гэж харж байгаа. Учир нь, түгжрэлийг хариуцсан сайдын 810 автобус оруулж ирж байгаа нь нээлттэй байхгүй байгаа. Иймд холбоотой гэж харахаас өөр аргагүй” гэж байлаа. Энэ мэт олон улстөрч, хуульч, албан тушаалтнууд байр сууриа илэрхийлж байсан.

Нөгөө нь Тендерийн хуулийн хамгийн том алдаа болж яригдаад удсан “хямд үнэ”-ийг болиулж чанарыг илүүд үзэх агуулга бас УИХ дээр унаад буцчихсан байна.

Үүнийг бизнес эрхлэгчид, бүтээн байгуулагчид ихээхэн шүүмжилдэг. Өнөөдөр хоёрхон бороонд урсаж нураад алга болж байгаа хотын болоод орон нутгийн замууд чинь хямд үнийн саналын л буян шүү дээ. Яриад байвал өөр олон жишээ байна.

Энэ хууль дээр арай голтой хандаж байсан УИХ-ын гишүүн П.Сайнзориг “…Ер нь бол Европын, өндөр хөгжилтэй орнууд тендер сонгон шалгаруулалтын маш олон аргыг хэрэглэж байгаа. Манайх Тендерийн хууль дээр нээлттэй тендер болон нэг их сурвалжаас худалдан авалт гэсэн хоёр арга замыг заачхаад байгаа. Бусад худалдан авалтын буюу чадавхад суурилсан худалдан авалтыг нэмэлтээр оруулж ирж байгаа нь зөв. Тодруулаад хэлбэл, тодорхой хэмжээний мэдлэг, технологи, ажиллах хүчтэй компаниудыг урьж авчирч томоохон дэд бүтцийн төслүүд дээрээ хамтарч ажилладаг болно гэсэн үг. Өнөөдөр томоохон дэд бүтцийн төслүүд дээр “…Би чадна” гэсэн цүнхний компаниуд тендер авчхаад цааш нь дамлаж зарж байна. Эсвэл дотоодын болон гадаадын эрх ашгийн үүднээс гацааж байна. Мөн тендерт орсон компаниуд шалгарах нь хамаагүй, гомдол гаргаж шалгарсан компанийг шантааж хийдэг байдал хавтгайрчхаад байна. Шууд гэрээ байгуулах гээд байгаа юм биш. Процесс нь олон нийтийн өмнө ил тод явна. Хэн техникийн зөв санал өгч байна, хэн нь Монгол Улсын эрх ашигт нийцүүлж энэ төсөл хөтөлбөрийг хэрэгжүүлж чадахаар байна гэдгийг нь харж шалгаруулна. Түүнээс биш хамгийн хямд үнэ өгснийг нь шалгаруулахгүй. Хулгай зэлгээнээс ангижиръя. Хариуцлагатай хийж чадах компаниудад боломж олгодог байя” гээд л байсан. Түүний хэлсэн нь зөв. Учир нь тэрбээр хуулийг уншиж судалсанд байгаа юм.

Ер нь бол 126-тай УИХ-аас хэдхэн гишүүн л хууль журмаа уншиж судалж байгаа нь өнгөрсөн хэдэн өдрийн чуулганаас ил тодорхой харагдаад байна. Голдуу шинэ гишүүдэд  энэ хамаатай. Тэгээгүйгээс, нэг хуучин гишүүн босож ирээд л “…Та нар мэдэхгүй байна шүү дээ. Энэ дотор маш ноцтой зүйл явж байна” гэнгүүт хуйгаараа тэрийг нь дагаад кноп дарчихдаг.

Яг ийм байдлаараа явбал удахгүй энэ УИХ легитимээ ч авч чадалгүй унана. Гол нь улс төрийн шалтгаанаар, улс төр ч гэж дээ, сонгуулийн дараах томилгоонд хамрагдаж чадаагүй голдуу хуучин гишүүд үүн дээр маш эвтэйхнээр хувийн улс төрөө амжуулчихаж байна. Цаашид “…Амташсан хэрээ арван гурав” гэдэг шиг яг ийм загвараар хууль батлах, унагах процесс үргэлжлэхийг үгүйсгэхээргүй боллоо. Тиймээс эрхэм шинэ гишүүд одоо хуулийн төслүүдийг уншиж сурах хэрэгтэй байгаа юм. “…Мэддэгт мэргэн цоохор” гэж үг байдаг даа?

Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин

2024 ОНЫ НАЙМДУГААР САРЫН 29. ПҮРЭВ ГАРАГ. № 167 (7411)



МЭДЭЭНИЙ СЭТГЭГДЭЛ


Бидний тухай Редакцийн бодлого Сурталчилгаа байршуулах Холбоо барих

Веб сайтад агуулагдсан мэдээлэл зохиогчийн эрхийн хуулиар хамгаалагдсан тул зөвшөөрөлгүй хуулбарлах хориотой.

Copyright © MMINFO.MN All Rights Reserved. Powered by HUREEMEDIA.





Эхлэл Улс төр Эдийн засаг Үзэл бодол Спорт Нийгэм Дэлхий Энтертайнмэнт Зурхай
  • Нийтлэл
  • •
  • Ярилцлага
  • •
  • Сурвалжлага
  • •
  • Азийн АШТ
  • •
  • Фото мэдээ
  • •
  • Оддын амьдрал
БҮХ СЭДЭВ
  • •Засгийн газар
  • •Чуулган
  • •Уул уурхай
  • •Сагсанбөмбөг
  • •Сэрэмжлүүлэг
  • •Степпе Арена
  • •Байнгын хороо
  • •Аймгуудын мэдээлэл
  • •Нийтлэл
  • •Сурвалжлага
  • •Видео мэдээ
  • •Үндэсний спорт
  • •Бөхийн төрлүүд
  • •Ярилцлага
  • •Халуун сэдэв
ХУРААХ
Монголд хичээлийн завсарлагаар...
Таван шарын нүхэн гарцын авто...

“Төрийн нууц”-ыг хориглосон Тендерийн хуулийг буцаасны ард...

ГАРЬД 2024-08-29
    ХУВААЛЦАХ ЖИРГЭХ
“Төрийн нууц”-ыг хориглосон Тендерийн хуулийг буцаасны ард...

Ердөө өнгөрсөн жил “…Сонгуулийн холимог тогтолцоотой болж, бүсчилсэн том тойрог, намын жагсаалтаас УИХ-ын 126 гишүүнийг сонгоод ажил гэдгийг умалзуулж, улс орныг хөгжүүлээд өгнө өө” л гэсэн. Ингэж тухайн үеийн УИХ-ын дарга Г.Занданшатар, МАН-ын дарга Л.Оюун-Эрдэнэ, АН-ын дарга Лу.Гантөмөр, ХҮН-ын дарга Т.Доржханд гурав, дээрээс нь УИХ дахь МАН-ын бүлгийн дарга Д.Тогтохсүрэн, АН-ын бүлгийн дарга О.Цогтгэрэл нар мөн ч их ярьсан даа. Тэгээд баахан хууль өөрчилсөн. Гэвч шинэ 126 гишүүн тэр яриад байснаас нь арай өөрөөр ажиллаад эхлэв. Тэдний чуулганд оролцож байгаа, бие авч яваа, төрд, одон нийтэд хандаж буй байдал “…Хуучин бүхэн муу муухай, шинэ бүхэн сайн сайхан байдаггүй” гэдгийг л сануулаад байх шиг байна. Анхдугаар чуулган, энэ ээлжит бус чуулганы хэдэн өдрөөс ингэж харагдаж байна. Жаахан хэтрүүлэмдэг бол “…Холимог тогтолцоо гэдэг чинь холион бантан юм биш үү” ч гэмээр болоодохлоо.

Одоо үргэлжилж буй УИХ-ын ээлжит бус чуулганаар 2024 оны улсын төсвийн тодотгол, дагалдах зарим хуулийн төслүүдийг хэлэлцэж байна.

Энэ хүрээнд орж ирсэн Төрийн болон орон нутгийн өмчийн хөрөнгөөр бараа, ажил үйлчилгээ худалдан авах тухай буюу бидний хэлж заншсанаар Тендерийн хуулийг тойрсон яриа хөөрөө нэлээд гарав. Тэгж, тэгж уржигдар УИХ-аас уг хуулийг санаачлагч Засгийн газарт буцаах шийдвэрийг гаргалаа.

УИХ дахь олонх МАН-ын бүлгээс “...Өнгөрсөн баасан гарагийн чуулганы хуралдаанаар хэлэлцэж байсан асуудлуудаас гурван хуулийн төслийн хэлэлцүүлгээс МАН-ын бүлэг завсарлага авсан. МАН-ын бүлэг эдгээр асуудлуудаа хэлэлцлээ. Төсвийн тогтвортой байдлын тухай хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийг мөн хэлэлцлээ. Ингэхдээ уг хууль төсвийн төлөвлөлт, хяналт, эдийн засгийн аюулгүй байдал гэсэн олон асуудал хөндсөн томоохон өөрчлөлт хийгдэхээр орж ирсэн. Үүн дээр бүлгийн гишүүд байр сууриа нэгтгэх зайлшгүй шаардлага байгаа. Тиймээс завсарлагаа сунган уг асуудлыг үргэлжлүүлэн хэлэлцэх нь зүйтэй гэж үзсэн.

Хоёрдугаарт, уг хуультай дагалдуулан орж ирсэн төсвийн тухай хуульд өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл байгаа юм. Энэ хуулиар төсвийг өргөн барихтай холбоотой асуудлыг зохицуулсан харилцааг оруулж ирсэн. Улсын төсвийг тухайн жилийнхээ есдүгээр сарын 1-ний дотор УИХ-д өргөн мэдүүлдэг хууль хүчин төгөлдөр үйлчилж байгаа. Уг он сарыг аравдугаар сарын 1-нд өргөн барина гэж мэдүүлсэн байна. Үүнийг гишүүдийн хурлаар хуучнаараа буюу есдүгээр сарын 1-ний өдрөөс өмнө өргөн мэдүүлж байх нь зүйтэй гэж үзсэн. Учир нь өргөн мэдүүлснээс хойш аудитын дүгнэлт гаргуулах, УИХ-ын гишүүд танилцах, тойрогтоо болон олон нийтэд хэлэлцүүлэг өрнүүлэх цаг гаргах хэрэгтэй болдог. Тиймээс уг хуулийн төслийг буцаах нь зүйтэй гэж үзлээ.

Гуравдугаарт, төрийн болон орон нутгийн өмчийн хөрөнгөөр бараа, ажил үйлчилгээ худалдан авах тухай хууль. Тендерийн хууль гэсэн үг. Уг хууль дээр хуульд нийцээгүй зүйлүүд орж ирсэн байна. Тэр дотроо улсын төсөв батлах онцгой бүрэн эрх УИХ-д бий. Энэ бүрэн эрхэд халдсан байж болзошгүй зүйл заалт энэ хуульд байгаа учраас эргэн харах нь зүйтэй гэж үзэж байна. Тухайлбал, чадавхид суурилсан хэрэгцээний аргаар хэрэгжүүлэх төсөл арга хэмжээний жагсаалтад багтсан төсөл арга хэмжээний тендер шалгаруулалтыг санхүүжилтын эх үүсвэр батлагдахаас өмнө эхлүүлж болно гэж тусгасан байна. Энэ нь онцгой бүрэн эрхэд халдсан байж болзошгүй байна.

Үүнээс гадна хуулийн нэр томьёог жигдлэх зайлшгүй шаардлага байна. Нөгөө талаас тодорхой төсөлд зориулж тендерийн хуулийг өөрчлөх биш, уг хуулийг томоохон төсөл хөтөлбөрийг түргэн шуурхай явуулах боломжийг нь бүрдүүлэх асуудлыг хуулийн хүрээнд хууль нийцүүлж, олон улсын журам жишгээр оруулж ирье. Ер нь тендерийн хуульд бүрэн шинэчилсэн найруулга хийх нь зүйтэй байна. Яагаад гэвэл олон нийтийн оролцоотой, ил тод нээлттэй, бүр хиймэл оюун ухаан буюу хүнээс үл хамаарсан байдлаар шинэчлэн найруулах нь зүйтэй гэж үзэж буцаахыг дэмжсэн" гэх тайлбарыг хийв.

Гэхдээ Тендерийн хуультай хамт авлига, албан тушаалын хэргүүдийн гол халхавч бамбай болдог хоёр том агуулга хамт буцчихав.

Нэг нь Тендерийн хуулиар Төрийн нууцад оруулж байгаад шууд худалдан авалт хийдэгтэй холбоотой. Ийм байдлаар олон том хулгай гарсан. Хамгийн сүүлийнх нь ногоон автобус, ер нь нийслэлийн нийтийн тээврийн шинэчлэлүүд дандаа л ийм байдлаар олны нүднээс далд өгөлцөж, авалцах байдлаар явагдаж ирсэн байдаг. Одоо энэ Хотын захиргаа нүүж очоод байгаа асар том байгууламж тийм нууцаар л баригдсан. Алдарт нүүрсний хэрэг ч бас ийм гацаанд ороод, хоёр жил гаруйн өмнө гэрээнүүдийг нь хүчээр ил болгож байлаа. Төмөр замын гэрээнүүд гэхээр бүгд санана. Өөр олон барилга, байгууламж, худалдан авалтууд бий. Тэр бүү хэл, хууль хяналтынхан ногоон автобусны хэргийг шалгаж байх үед дуудагдаж очоод байцаалт өгсөн нэгэн албан тушаалтан “…Ингэж байгаа бол төрийн нууцад хамаарч явагдсан өмнөх бүх худалдан авалтуудыг шалга” гэж хэлсэн байдаг. Ер нь, Тендерийн хуулиар төрийн нууцад хамааруулсан болон Үндэсний аюулгүй байдлыг хангахтай холбоотой тусгай зориулалтын тоног төхөөрөмж, багаж хэрэгсэл зэргийг худалдан авахтай холбоотой харилцааг энэ хуулиар зохицуулахгүй гэсэн нь хяналтгүй хулгайн үүдийг нээсэн.  Төрийн нууцад хамаарах тендер нь нээлттэй тендер зарлахгүй, бүх мэдээлэл хаалттай болчихдог. Тендерийн оролцогч, өрсөлдөгч байхгүй тул хэн ч хэнд ч гомдол гаргахгүй. Ингээд татвар төлөгчдийн мөнгийг албан тушаалтнууд хэрхэн зарлагадсаныг та бид мэдэхгүй өнгөрдөг. Мэдэх ч эрхгүй байдаг.

2021 онд Нийтийн мэдээллийн тухай хуулийн төслийг хэлэлцэж байхад УИХ-ын гишүүн Б.Баттөмөр “…Төрийн болон албаны нууцын тухай хуулийг шинэчлэхгүй бол Нийтийн мэдээллийн тухай хуулийг баталсны хэрэг гарахгүй. Өмнө нь төрийн нууцад хамаарах мэдээллийг онц чухал, маш нууц, нууц гэсэн гурван ангилалд багтаан, жагсаалтыг нь УИХ баталдаг байсан. Төрийн болон албаны нууцын тухай хуулийг баталснаар юуг төрийн нууцад хамааруулах, эсэх асуудлыг УИХ-ын хяналтаас гаргасан. Одоо бол юуг улсын нууцад хамааруулж, ямар мэдээллийг нээлттэй болгохыг Засгийн газар шийдэж байгаа. Улсын нууцтай холбоотой төрийн худалдан авах ажиллагааг тендер зарлахгүйгээр явуулдаг. Томоохон төслүүд, их мөнгөн дүнтэй ажлуудыг нууцад хамааруулж, тендер зарлахгүйгээр гүйцэтгүүлдэг зуршил бий болжээ. Үүний цаана мэдээжийн хэрэг том хэмжээний авлигын асуудал яригдана” гэж байсан. Өнгөрсөн жил ногоон автобусны хэрэг мандахад, одоо УИХ-ын гишүүн сайд болчихсон, тэр үед НИТХ-д байсан П.Наранбаяр “…Нууцлахгүй байхад болохоор зүйлийг яагаад нууцлаад байгаа юм. Иргэдийн татварын мөнгөөр худалдан авалт хийх, бараа үйлчилгээ авах тусгай хуультай шүү дээ. Энэ хуульд хамруулахгүйгээр худалдан авалт хийж байна гэдэг томоохон асуудал, хулгай байна гэсэн үг. Бүх төрлийн нууцыг задлах ёстой. Үнэхээр үндэсний аюулгүй байдалтай холбоотой тусгай галт зэвсэг, танк, их буу авахаас бусад тохиолдолд энэ хуулийн заалтыг хэрэглэх ёстой. Энэ удаад Засгийн газар нь нийслэлтэйгээ хамтарсан гэж харж байгаа. Учир нь, түгжрэлийг хариуцсан сайдын 810 автобус оруулж ирж байгаа нь нээлттэй байхгүй байгаа. Иймд холбоотой гэж харахаас өөр аргагүй” гэж байлаа. Энэ мэт олон улстөрч, хуульч, албан тушаалтнууд байр сууриа илэрхийлж байсан.

Нөгөө нь Тендерийн хуулийн хамгийн том алдаа болж яригдаад удсан “хямд үнэ”-ийг болиулж чанарыг илүүд үзэх агуулга бас УИХ дээр унаад буцчихсан байна.

Үүнийг бизнес эрхлэгчид, бүтээн байгуулагчид ихээхэн шүүмжилдэг. Өнөөдөр хоёрхон бороонд урсаж нураад алга болж байгаа хотын болоод орон нутгийн замууд чинь хямд үнийн саналын л буян шүү дээ. Яриад байвал өөр олон жишээ байна.

Энэ хууль дээр арай голтой хандаж байсан УИХ-ын гишүүн П.Сайнзориг “…Ер нь бол Европын, өндөр хөгжилтэй орнууд тендер сонгон шалгаруулалтын маш олон аргыг хэрэглэж байгаа. Манайх Тендерийн хууль дээр нээлттэй тендер болон нэг их сурвалжаас худалдан авалт гэсэн хоёр арга замыг заачхаад байгаа. Бусад худалдан авалтын буюу чадавхад суурилсан худалдан авалтыг нэмэлтээр оруулж ирж байгаа нь зөв. Тодруулаад хэлбэл, тодорхой хэмжээний мэдлэг, технологи, ажиллах хүчтэй компаниудыг урьж авчирч томоохон дэд бүтцийн төслүүд дээрээ хамтарч ажилладаг болно гэсэн үг. Өнөөдөр томоохон дэд бүтцийн төслүүд дээр “…Би чадна” гэсэн цүнхний компаниуд тендер авчхаад цааш нь дамлаж зарж байна. Эсвэл дотоодын болон гадаадын эрх ашгийн үүднээс гацааж байна. Мөн тендерт орсон компаниуд шалгарах нь хамаагүй, гомдол гаргаж шалгарсан компанийг шантааж хийдэг байдал хавтгайрчхаад байна. Шууд гэрээ байгуулах гээд байгаа юм биш. Процесс нь олон нийтийн өмнө ил тод явна. Хэн техникийн зөв санал өгч байна, хэн нь Монгол Улсын эрх ашигт нийцүүлж энэ төсөл хөтөлбөрийг хэрэгжүүлж чадахаар байна гэдгийг нь харж шалгаруулна. Түүнээс биш хамгийн хямд үнэ өгснийг нь шалгаруулахгүй. Хулгай зэлгээнээс ангижиръя. Хариуцлагатай хийж чадах компаниудад боломж олгодог байя” гээд л байсан. Түүний хэлсэн нь зөв. Учир нь тэрбээр хуулийг уншиж судалсанд байгаа юм.

Ер нь бол 126-тай УИХ-аас хэдхэн гишүүн л хууль журмаа уншиж судалж байгаа нь өнгөрсөн хэдэн өдрийн чуулганаас ил тодорхой харагдаад байна. Голдуу шинэ гишүүдэд  энэ хамаатай. Тэгээгүйгээс, нэг хуучин гишүүн босож ирээд л “…Та нар мэдэхгүй байна шүү дээ. Энэ дотор маш ноцтой зүйл явж байна” гэнгүүт хуйгаараа тэрийг нь дагаад кноп дарчихдаг.

Яг ийм байдлаараа явбал удахгүй энэ УИХ легитимээ ч авч чадалгүй унана. Гол нь улс төрийн шалтгаанаар, улс төр ч гэж дээ, сонгуулийн дараах томилгоонд хамрагдаж чадаагүй голдуу хуучин гишүүд үүн дээр маш эвтэйхнээр хувийн улс төрөө амжуулчихаж байна. Цаашид “…Амташсан хэрээ арван гурав” гэдэг шиг яг ийм загвараар хууль батлах, унагах процесс үргэлжлэхийг үгүйсгэхээргүй боллоо. Тиймээс эрхэм шинэ гишүүд одоо хуулийн төслүүдийг уншиж сурах хэрэгтэй байгаа юм. “…Мэддэгт мэргэн цоохор” гэж үг байдаг даа?

Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин

2024 ОНЫ НАЙМДУГААР САРЫН 29. ПҮРЭВ ГАРАГ. № 167 (7411)

Сэдвүүд : #Чуулган   #Нийтлэл  
ХОЛБООТОЙ МЭДЭЭ
Төсвийн хуулийн онцлох заалтууд
2026.11.16: Улстөрчдийн хэн, юу хэлэв
Н.Учрал: Нөөцийн мах бэлтгэн нийлүүлэх тогтолцоог үндсээр нь шинэчилж байна
Өмгөөлөгчид цагдан хорих хугацааг нэг сараар тогтмол сунгадаг практикийг шүүмжиллээ
ШУУРХАЙ МЭДЭЭ
6 минутын өмнө өмнө

Төсвийн хуулийн онцлох заалтууд

10 минутын өмнө өмнө

2026.11.16: Улстөрчдийн хэн, юу хэлэв

13 минутын өмнө өмнө

Үс засуулбал нас уртасна

17 минутын өмнө өмнө

Ялимгүй цас орно, өдөртөө 8-10 хэм хүйтэн байна

23 цагийн өмнө өмнө

6,2 тэрбум төгрөгийн өмч хөрөнгийг авран хамгаалж ажиллалаа

23 цагийн өмнө өмнө

Н.Учрал: Нөөцийн мах бэлтгэн нийлүүлэх тогтолцоог үндсээр нь шинэчилж байна

23 цагийн өмнө өмнө

Ахуйн хэрэглээний жижиг газны баллон тэсэрч, иргэн гэмтжээ

23 цагийн өмнө өмнө

Согтуугаар тээврийн хэрэгсэл жолоодсон 51 зөрчил бүртгэгдлээ

1 өдрийн өмнө өмнө

Ус амьдралыг тэтгэдэг бол Мод усыг хамгаалдаг

1 өдрийн өмнө өмнө

Өмгөөлөгчид цагдан хорих хугацааг нэг сараар тогтмол сунгадаг практикийг шүүмжиллээ

1 өдрийн өмнө өмнө

Дөрвөн ногоон мэнгэтэй хөх морь өдөр

1 өдрийн өмнө өмнө

Цас орно, өдөртөө 5-7 хэм хүйтэн байна

2 өдрийн өмнө өмнө

Г.Хосбаяр: Эдгээр 10 аймагт утааны асуудал маш хүнд байгаа

2 өдрийн өмнө өмнө

C.Бямбацогт: Ард түмнийхээ амьжиргаа орлогыг хамгаалсан, аж ахуйн нэгжүүдээ дэмжсэн төсвийг баталлаа

2 өдрийн өмнө өмнө

Л.Мөнхбаясгалан: Алт, зэс, нүүрс дуусдаг юм, ус ч дуусна

2 өдрийн өмнө өмнө

“Сугалаагүй цэцэрлэг” бодлогын дүнд хүүхдийн хамран сургалт 96 хувьд хүрчээ

2 өдрийн өмнө өмнө

Төрийн албаны гүйцэтгэлийн удирдлагын цахим системд 444 байгууллагын 23,482 албан хаагч бүртгэгджээ

2 өдрийн өмнө өмнө

Эгийн голын усан цахилгаан станц төслийг байгаль орчинд сөрөг нөлөөгүй хэрэгжүүлэх боломжтой гэсэн урьдчилсан дүгнэлт гарчээ

2 өдрийн өмнө өмнө

Туул гол дагуу Нисэх, Сонсголон орчимд 14.5 га талбайд олон жил хуримтлагдсан хог хаягдлыг цэвэрлэлээ

2 өдрийн өмнө өмнө

Үс засуулбал эд, мал арвижна

2 өдрийн өмнө өмнө

Ялимгүй цас орно, өдөртөө 2-4 хэм хүйтэн байна

2026-11-13 өмнө

Инженерийн хангамжийн байгууллагуудын өвөлжилтийн бэлтгэл, бэлэн байдлыг шалгалаа

2026-11-13 өмнө

"Химийн масс олимпиад"-д Орхон аймгийн ЕБС-ийн 2055 сурагч хамрагджээ

2026-11-13 өмнө

Төрийн өмчит компаниудын ногдол ашгийг иргэдэд хүртээх бодлого үр дүнгээ өгч эхэлж байна

2026-11-13 өмнө

Н.Учрал: Говийн усны асуудлыг нэн тэргүүнд тавина

2026-11-13 өмнө

Л.Оюун-Эрдэнэ: Манай могой Б.Энхбаяр “Бодь-110” гэхээр л хачин их цочдог хүн дээ

2026-11-13 өмнө

З.Мэндсайхан: “Рио Тинто” групп ногдол ашгийг гурван үе шаттайгаар төвлөрүүлэхээ илэрхийлсэн

2026-11-13 өмнө

Үс засуулбал бие эрхтний хүч сайжирна

2026-11-13 өмнө

Их цас орно, өдөртөө 1-3 хэм дулаан байна

2026-11-12 өмнө

NBA-ын 3 дахь долоо хоногийн шилдэг тоглогчдын бичлэг (2026-27)

САНАЛ БОЛГОХ
2026-11-11 өмнө

“Чингис хаан” тэргүүн зэргийн одонг Шинжлэх ухааны академид хүртээлээ

2026-11-12 өмнө

NBA-ын 3 дахь долоо хоногийн шилдэг тоглогчдын бичлэг (2026-27)

2026-11-12 өмнө

NBA-ын 3 дахь долоо хоногийн шилдэг тохолтын бичлэг (2026-27)

2026-11-10 өмнө

Шинэ гарди М.Лхагвагэрэл “Чингис хаан” цом гардлаа

2026-11-13 өмнө

Төрийн өмчит компаниудын ногдол ашгийг иргэдэд хүртээх бодлого үр дүнгээ өгч эхэлж байна

2026-11-11 өмнө

Есөн улаан мэнгэтэй шарагчин үхэр өдөр

2026-11-13 өмнө

Н.Учрал: Говийн усны асуудлыг нэн тэргүүнд тавина

2026-11-11 өмнө

Өдөртөө 7-9 хэм дулаан байна

2026-11-11 өмнө

“Оюу толгой” ХХК 2027 оноос ногдол ашиг олгоно гэдгээ захидлаар мэдэгдлээ

2026-11-10 өмнө

Монголын бахархлаар халхавч хийсэн 1XBET

2 өдрийн өмнө өмнө

C.Бямбацогт: Ард түмнийхээ амьжиргаа орлогыг хамгаалсан, аж ахуйн нэгжүүдээ дэмжсэн төсвийг баталлаа

2026-11-12 өмнө

Их Засаг ба Хууль засаглахуй: “Их Засаг” бол ганц бичиг баримт биш, Үндсэн хуулийн цогц юм

2026-11-12 өмнө

Н.Учрал: Оюу Толгойн ногдол ашгийг иргэдийн дансанд шилжүүлэх эсэх асуудал дээр Засгийн газар хуулиа л барина

2026-11-12 өмнө

Хүүхдийн биед тохирсон ширээ, сандлын хөрөнгө оруулалтыг ирэх оны төсөвт тусгая

2026-11-13 өмнө

Инженерийн хангамжийн байгууллагуудын өвөлжилтийн бэлтгэл, бэлэн байдлыг шалгалаа

2026-11-10 өмнө

Нийслэл хотын албан татварыг 50 хувиар бууруулах тогтоолын төслийг баталлаа

2026-11-12 өмнө

Монгол Улс дэлхийн дижитал ба хиймэл оюуны өрсөлдөх чадварын үнэлгээгээр 70 орноос 67-рт эрэмбэлэгдлээ

2026-11-12 өмнө

Согтуугаар тээврийн хэрэгсэл жолоодсон 64 зөрчил бүртгэгдлээ

2026-11-10 өмнө

С.Бямбацогт: Төрийн хүч эрх мэдэлд бус, ард түмнийхээ итгэлд оршдог

2026-11-10 өмнө

С.Нарангэрэл: Чингис хааны Их Засгийн амин сүнс нь ёс суртахуун гэсэн дүгнэлтэд хүрсэн

2026-11-12 өмнө

Химийн иж бүрэн кабинет байгуулж хүлээлгэн өглөө

2026-11-13 өмнө

Их цас орно, өдөртөө 1-3 хэм дулаан байна

2 өдрийн өмнө өмнө

Г.Хосбаяр: Эдгээр 10 аймагт утааны асуудал маш хүнд байгаа

2026-11-12 өмнө

Хөөрөг 20, даалин 10 гэх мэтийн хохирогч иргэд тогтоогдоогүй байна

2026-11-11 өмнө

“Шинэ цагийн малчин" аяныг үндэсний хэмжээнд өрнүүлэх арга хэмжээний төлөвлөгөөг баталлаа

2026-11-12 өмнө

Хүннү эйр – Монгол Улсыг Дэлхийтэй холбосон 15 жил

2026-11-13 өмнө

З.Мэндсайхан: “Рио Тинто” групп ногдол ашгийг гурван үе шаттайгаар төвлөрүүлэхээ илэрхийлсэн

2026-11-12 өмнө

Хүннү хотын дэд бүтцийн бүтээн байгуулалтууд үргэлжилж байна

2026-11-11 өмнө

Г.Тэмүүлэн: Шүгэл үлээгчийг хамгаалах тогтолцоог бүрдүүлж, амь нас, эрүүл мэндэд халдсан, эсхүл халдах эрсдэл үүссэн бол нэн даруй хамгаалалтад авна

2026-11-13 өмнө

Үс засуулбал бие эрхтний хүч сайжирна

Бидний тухай Редакцийн бодлого Сурталчилгаа байршуулах Холбоо барих Дээшээ буцах


Веб сайтад агуулагдсан мэдээлэл зохиогчийн эрхийн хуулиар хамгаалагдсан тул зөвшөөрөлгүй хуулбарлах хориотой.

Copyright © MMINFO.MN All Rights Reserved. Powered by HUREEMEDIA.