Монгол Улсын 34 дэх Ерөнхий сайд Гомбожавын Занданшатарын УИХ-ын чуулганы нэгдсэн хуралдаанд хэлсэн үгийн бүрэн эхээр нь хүргэж байна.

Эрхэм хүндэт УИХ-ын дарга аа, 
УИХ, Засгийн газрын гишүүд ээ, 
Монголын ард иргэд ээ,

Та бүхэндээ улс орны хувьд сорилт, бэрхшээл дүүрэн нэгэн үдшийн мэндийг хүргэе.

Монголчууд бид цахилгаан эрчим хүчний хүндхэн хязгаарлалт, түлш шатахууны хомсдол санаанд оромгүй хүнд сорилтуудтай нүүр тулсан ч, Монгол төр, Монголын ард түмэн хамтын хүчээр энэ бүх бэрхшээлийн ард бат зогсож, даван туулж чадсанд би гүнээ талархаж байна.

Нар ташиж, үдэш орой болсон энэ мөчид төрийн жолоог барилцаж буй та бид ингээд яаралтай цуглаж байгаа нь улс орны байдал энгийн горимоос гажиж, улаан шугам давсны тод дохио юм. 

Дэлхийн дэг журам ганхаж, геополитикийн хурцадмал мөргөлдөөн, хямралын ирмэгт тулсан амаргүй цаг үетэй бид нүүр туллаа.

Бид дотооддоо талцах биш, дэлхийн шуурганд хамтдаа сөрөн зогсох цаг ирсэн. Гэтэл өнөөдөр улс төрийн талцал хэтэрч, төрийн шийдвэр гаргалт саарч, үүний хүнд ачаа ард иргэдийн амьдрал дээр шууд бууж байна. Монголд ёс зүйгүй бол итгэл үгүй, итгэл үгүй бол засаглал үгүй билээ. Итгэл алдарсан газар дархан эрх нь давуу эрх болон хувирдаг гэмтэй.

Өнөөдөр эрх мэдлийн шунал хүсэл хяналтгүй болж, намын хуваагдал төрийн хямрал болж, цаашлаад дэлхийн шившиг болж байна. Ёс зүйн хэм хэмжээнээс давж төр, улс үндэстнээ шившиглэх мөр үлдээж, улстөрчид хязгааргүй их мөнгөөр Засаг төрөөр тоглодог жишиг тогтлоо. Үүнд би гүнээ харамсаж байна. Бид ёс зүйн уналтыг зогсоохгүй бол энэ улс төр өөрөө ард түмний эсрэг систем болж хувирна.

Эрхэм нөхөд өө,

Есөн сарын өмнө Та бүхний итгэл, ард түмний захиалгаар Монгол Улсын Ерөнхий сайдын хариуцлагатай албыг хүлээн авахдаа би нэг зүйлийг тодорхой хэлж байсан. 

“Хямралыг ард иргэдэд үүрүүлэхгүй, төр өөрөө бүсээ чангална” гэж.

Өнөөдөр би Та бүхний өмнө энэ амлалтад хүрэхийн төлөө хийсэн ажлаа тайлагнаж, хамтдаа туулсан замаа дүгнэн зогсож байна.

Манай Засгийн газар эдийн засгаа хямралаас сэргэлт рүү шилжүүлж, бодит өөрчлөлтийг авчирч чадлаа.

Биднийг Засгийн газрыг хүлээн авах үед нүүрсний үнэ унасан, экспорт хумигдсан, валютын нөөц багассан, инфляц өссөн, эдийн засгийн өсөлт 2.6 хувь хүртэл саарсан байсныг Та бүхэн санаж байгаа. 

Хэрэв бид цаг алдалгүй шийдвэр гаргаагүй бол инфляц 15 хувьд хүрч, төгрөгийн ханш 4000 давж сулрах, төлбөрийн тэнцэл 1 тэрбум ам.долларын алдагдалд хүрэх бодит эрсдэл нүүрлэж байсан.

Гэвч бид зайлшгүй сонголт хийсэн. Ард түмний халаасыг тэмтрэх биш — төр өөрөө бүсээ чангалсан. 

Бид 2025 онд түүхэндээ анх удаа төсвийн зарлагыг 2.2 их наяд төгрөгөөр танаж, “хэмнэлтийн тодотгол” хийсэн.

Үр дүнд нь:

• Нүүрсний экспорт 90 сая тоннд хүрч, нийт экспорт 15.8 тэрбум ам.долларт хүрлээ. Ноолуурын экспорт 4.7 дахин, махны экспорт 25.7 хувиар өслөө.
• Эдийн засгийн өсөлт 2.6%-аас 6.8% болж нэмэгдлээ.
• Инфляц 8.3%-аас 6.5% болж буурлаа.
• Төлбөрийн тэнцэл 600 сая ам.долларын алдагдалтай байсан бол 1 тэрбум ам.долларын ашигт боллоо.  
• Валютын нөөц түүхэн дээд хэмжээ буюу 7 тэрбум ам.долларт хүрч, 2.1 тэрбум ам.доллараар нэмэгдлээ.   

Энэ бол зөвхөн тоо биш — энэ бол зөв бодлогын үр дүн юм.

Эрхэм гишүүд ээ, 

Манай Засгийн газар том төрөөс чадварлаг төр рүү шилжих эхлэлийг тавьж, хариуцлагын шинэ соёлыг бий болголоо.

• Яамдын бүтцийг 81 нэгжээр
• Агентлагийн удирдлагыг 54-өөр
• 29 зөвлөл, хороог татан буулгаж
• Төрийн өмчит компаниудын удирдлагыг 200-аар бууруулж
• 55 төрлийн зөвшөөрлийг хүчингүй болгож
• Хил, гаалийн шат дамжлагыг 40 хувиар цөөллөө

Мөн төрийн царцсан өмчийг эдийн засгийн эргэлтэд оруулж, иргэдэд буцаан ашиглуулах шийдвэрүүдийг хэрэгжүүллээ. 

“Төр булаагч биш — чөлөөлөгч байх ёстой” гэдгийг бид бодитоор хэрэгжүүлсэн.

“Эрдэнэс Тавантолгой”-д онцгой дэглэм тогтоож, ердөө хоёр сарын дотор олборлолт, борлуулалтыг 1.6 дахин өсгөсөн.

Өнөөдөр нүүрсний экспорт огцом нэмэгдэж, биржийн арилжаа хэд дахин өссөн байна.

Тоо худал хэлдэггүй.

Төр зөв үед, зөв оролцвол үр ашиг бий болдог гэдгийг энэ харууллаа. 

Манай Засгийн газар нийгмийн аюулгүй байдлыг хангах хүрээнд хар тамхины гэмт хэрэгтэй тэмцэх тусгай мэргэшсэн албыг байгууллаа.

Мөн Үндэсний баялгийн сангийн хуулийг тууштай хэрэгжүүлж, “Баялагтаа эзэн Монгол” зорилтыг үгээр биш үр дүнгээр хэрэгжүүлж эхэллээ.

Төгрөг нуур, Төмөртэйн овоо зэрэг стратегийн ордуудыг төрд буцаан авч, өгөөжийг нь ард түмэнд хүртээх ажлыг эхлүүллээ.

“Оюут” шинэ ордоос 357 сая тонн зэсийн нөөц илэрснээр Эрдэнэт үйлдвэр ирэх зуун жил тогтвортой ажиллах бат бөх суурь тавигдлаа.

Эрдэнэт бол ширгэсэн үнээ биш — зуун дамнах баялгийн булаг гэдгээ дахин нотоллоо.

Төрийн өмчит салбарт, Эрдэнэс Монгол нэгдэл 12.8 их наяд төгрөгийн орлого, 4.5 их наяд төгрөгийн ашиг, 4.0 их наяд төгрөгийн татвар төвлөрүүллээ.

Энэ бол төр зөв удирдвал баялаг бүтээж чаддаг гэдгийн бодит нотолгоо юм.

Эрхэм гишүүд ээ,

Мөн “БАЯЛАГТАА ЭЗЭН МОНГОЛ” үндэсний зорилтыг хэрэгжүүлэх БОДИТ АЛХАМ-ыг эхлүүлсэн.

Бид баялгийн бодлогыг үгнээс бодит ажил болгосон.

Хамгийн тод жишээ нь Бортээг.

Алдагдах эрсдэлд байсан Бортээгийн ордыг бид ил тод, нээлттэй, өрсөлдөөнт зарчмаар эдийн засгийн эргэлтэд оруулах шинэ замд орууллаа.

Монголын өгөөжийг 51 хувиас бууруулахгүй зарчмыг баримталж, олон улсын нээлттэй сонгон шалгаруулалтыг анх удаа хэрэгжүүлсэн.

Өнгөрсөн есөн сарын хугацаанд бид баялгийн бодлогыг үгнээс бодит ажил болголоо.

Өнөөдөр Бортээгийн ордод хөрөнгө оруулахаар 7 компани хүсэлтээ ирүүлж, 500 саяас нэг тэрбум ам.долларын урьдчилгаа төлбөрийн санал ирүүлээд байна. 

Энэ нь нэг зүйлийг тод харуулж байна.

Монголын баялаг үнэгүй биш — дэлхийд үнэлэгддэг.

Түүнчлэн олон жилийн турш яригдаж буй Оюу толгойн ордоос Монголын ард түмний хүртэх үр өгөөжийг нэмэгдүүлэхэд манай Засгийн газар хатуу байр суурь баримталснаар бодит үр дүнд хүрч байна. 

Тухайлбал, Монголын ард түмний хүртэх үр өгөөж өнөөдөр 27 хувь байгааг 60-аас доошгүй хувь болгон нэмэгдүүлэх, ногдол ашгийг 2026 оноос эхлүүлэх, Зээлийн хүүг 5–6% болгон бууруулах, Менежментийн төлбөрийг дор хаяж 50 хувиар бууруулах зэрэг 5 үндсэн хатуу шаардлагыг тавиад яриа хэлэлцээр амжилттай өрнөж байна.  

Бид нэг зүйлийг тодорхой хэлсэн. Баялгийн дийлэнх өгөөж Монголын ард түмэнд очих ёстой.

Хэлэлцээр ид үргэлжилж байна. Гэхдээ бидний зарчим өөрчлөгдөх учиргүй.

Мөн манай Засгийн газар Үндэсний баялгийн бодлого - тогтолцооны өөрчлөлт бодитоор хэрэгжүүллээ. 

Тухайлбал, стратегийн ордуудын төрийн эзэмшлийн хувь, өгөөжийг тодорхой болгох хэлэлцээг эрчимжүүлж, хувийн хэвшил, төр, ард түмэн бүгд хожих зарчимд тулгуурласан шинэ загварыг эхлүүллээ. 

Томоохон ордууд дээр үйл ажиллагаа явуулж буй компаниудтай хийсэн хэлэлцээний үр дүнд баялгийн өгөөжийн доод хэмжээг 60 хувиас бууруулахгүй байх зарчимд хүрлээ. 

Өгөөж буурсан тохиолдолд нөхөн төлөх механизмыг бий болголоо. 

Бид стратегийн ордыг өмчлөх тухай биш, харин баялгийн өгөөжийг ард түмэнд хамгийн өндөр хэмжээнд хүргэх тухай бодлогыг хэрэгжүүлж байна.

Өөрөөр хэлбэл, төрийн шууд эзэмшлийг, илүү үр ашигтай, ил тод, зах зээлтэй уялдсан ашигт малтмалын төлбөр, өгөөжийн шинэ тогтолцоогоор орлуулах шийдлийг боловсрууллаа.

Энэ бол: “Баялаг - Төсөв - Иргэн” гэсэн шинэ тогтолцооны эхлэл юм.

Манай Засгийн газар эдийн засгийн сэргэлтийг иргэдийн амьдрал, айл өрхийн хаалгаар оруулахын тулд хичээн ажиллалаа.  Зарим үр дүнгээс товч дурдвал, 

• Өрхийн бодит орлого 5% өсөж, аялал жуулчлалын тоо 847 мянган болж, 728 сая ам.долларын орлого оллоо.  
• Эрүүл мэндийн салбар, тэр дундаа өдөрт 600 байсан Улаан бурхан өвчны халдварын эсрэг дархлаажуулалтыг 95%-д хүргэж, өвчлөлийг бүрэн зогсоосон.  

Энэ бол тоон үзүүлэлт биш — Энэ бол аврагдсан амь, хамгаалагдсан ирээдүй, Монгол хүний амьдралын чанарын өөрчлөлт юм.

Мөн хөдөө орон нутагт хавдрын оношилгоо, эмчилгээний үйлчилгээ ойртож, Эрчим хүчний салбарыг өндөржүүлсэн бэлэн байдалд шилжүүлсэн. 

Эрхэм гишүүд ээ, ард иргэд ээ,

Өнгөрсөн есөн сарын хугацаанд манай Засгийн газар дараах таван суурь үр дүнд хүрлээ:

• Эдийн засгийг хямралаас гаргаж, өсөлтийг 6.8% хүргэлээ.
• Данхар төрийг цэгцлэх шинэчлэлийг эхлүүллээ.
• Баялгийн бодлогын шинэ стандарт тогтоолоо.
• Хөрөнгө оруулалтын орчныг сэргээлээ.
• Иргэдийн амьдралд мэдрэгдэх өөрчлөлтийг авчирлаа. 

Бид системийн өөрчлөлтийн суурийг тавьсан. Харин түүнийг гүнзгийрүүлэх ажил цаашид тууштай залгамж чанартай үргэлжлэх ёстой.

Эрхэм гишүүд ээ, ард иргэд ээ, 

Бид эдийн засгийн хямралыг давсан, Бид ард түмнийхээ итгэлийг сэргээсэн, Бид шинэ боломжийн үүдийг нээсэн.
Бид бүхний амжуулж чадаагүй байж болно. Гэхдээ бид нэг зүйлд үнэнч байсан.
Энэ бол Монгол Улсын язгуур эрх ашиг, Ард түмний итгэл, өргөсөн тангараг.
Энэ бол төгсгөл биш. Энэ бол шинэ эхлэл.
Монголын баялаг Монгол хүндээ үйлчлэх ёстой.
Монголын төр иргэндээ үйлчлэх ёстой.
Есөн сарын өмнө өгсөн амлалтаа би өнөөдөр Та бүхний өмнө тайлагнаж байна.

Хийх ажил их байна. Хүрэх зорилго өндөр байна. Гэхдээ бид нэг зүйлийг нотолсон. Монгол Улс зөв бодлогоор цэгцрэх хөдөлгөөнөөр урагшилж чадна.

Эрхэм гишүүд ээ,

Би ажлаа хийсэн. Гэхдээ надад, бидэнд энэ тоо баримтаас илүү Монгол төрийн систем өөрөө чухал байна. Бид энэ хямарч гажуудсан төрийн бүхнийг цэгцлэхийн тулд ‘цэгцрэх хөдөлгөөн’-ийг эхлүүлсэн. Энэ бол нэг хүний биш, Монгол төрийг шинэ шатанд гаргах түүхэн оролдлого байсан юм. Төр нь иргэнээсээ холдсон, авлигад идэгдсэн, шийдвэр гаргаж чаддаггүй энэ тогтолцоог халах нь бидний туйлын зорилго байлаа.

Бид ялагдал, талцал хуваагдал, парламентын гацаа улс орны чухал шийдвэрүүдийг зогсоож, гадаад дайны халуун цэгээс дутахааргүйгээр нэрвэгдүүлж эхэллээ. Улс төрийн институцүүдийг хуваарилалтад маргалдаж байх зуур улс орны эдийн засаг дахин нурж мэдэхээр аюул ойрхон байна.

Ард түмний итгэл үнэмшлийг шударга ёс сэргээж, ардчиллын үнэт зүйлсийг олон түмний оролцоо бэхжүүлж байдаг гэдгийг бид огт мартаж болохгүй. Энэ бүх маргаан, энэ бүх эрх мэдлийн төлөөх улс төрөөс илүү Монгол хүний амьдрал чухал. Төр нь гацаж, төрийн түшээд нь улстөрийн ашиг хонжооны төлөө гүтгэлэг, дайралтаар нийгмийн сэтгэл зүйг гүн хямралд чирч байгаа нь ард түмний нуруунд хүнд ачаа болж байна.

Монголд хүн засагладаггүй, хууль засагладаг байх ёстой. Задарсныг нь засагладаг, ядарсныг нь хайрладаг төртэй байх ёстой. Ийм төр байсан, одоо ч байгаа, цаашид ч байх учиртай. Энэ бол Монгол төр.

Төр зогсохгүй, төрийн бодлого тасалдахгүй, Монгол Улс урагшилсаар байх ёстой. Би явж болно, харин шударга үнэний төлөөх тэмцэл хэзээ ч зогсох ёсгүй.

Энэ чөдөр тушааг тасдахын тулд би өөрөөсөө эхэлж байна. 

Ийм учраас би Ерөнхий сайдын албан тушаалаас өөрийн хүсэлтээр татгалзаж байна. 
Улс төрийн өрнөл, үйл явдлыг дэлгэрэнгүй тайлбарлах боломж хожим олдоно гэдэгт итгэж байна. 

Албан тушаал мөнх биш, харин Монгол төр мөнх юм. 
Улс төрийн тэмцлийн золиос нь ард түмэн байх ёсгүй. Бидний эхлүүлсэн өөрчлөлт, үнэн зөв эцэстээ заавал ялна.
Төр минь төвшин, дэлхий ертөнц амгалан байх болтугай. 
Мөнх тэнгэрийн хүчин дор Монгол Улс үүрд мандан бадрах болтугай!