• Эхлэл
  • Цаг агаар
  • Валют ханш
  • Улс төр
  • Эдийн засаг
  • Үзэл бодол
  • Спорт
  • Нийгэм
  • Дэлхий
  • Энтертайнмэнт
  • Зурхай



Ц.Ганхуяг: Төрд тавих иргэдийн хяналт сул байна

ИЗНН-ын дарга Ц.Ганхуягтай ярилцлаа.

 

 -УИХ-аар Улс төрийн намын тухай болон Сонгуулийн хуулийн өөрчлөлтийг хэлэлцэхтэй холбогдуулж намуудын зүгээс Үндсэн хуулийн өөрчлөлтийг боловсронгуй болгохыг шаардах боллоо. ИЗНН ямар байр, суурьтай байна?

-Бид өөрчлөлтийг дэмжиж байгаа. Тухайлбал, улс төрийн намыг идэвхтэй,  идэвхгүй гэж ангилах, улс төрийн намын гишүүнчлэлд доод хязгаар тавихыг хүчингүй болгох, дотоод ардчилал, хариуцлагын тогтолцоог сайжруулах, санхүүжилтийг ил тод, тодорхой ойлгомжтой болгох, УИХ-ын сонгуулийг хувь тэнцүүлсэн системээр явуулах гээд дэмжих олон заалтыг ярьж байгаа.

-Манай улс 2019 онд Үндсэн хуульдаа нэмэлт, өөрчлөлт оруулсан. Журмын тухай хуулиар найман жил дахин гар хүрэх боломжгүй. Хэрэв дахин өөрчилнө гэвэл ямар гарц байх бол?

-Өөрчлөлт орсон тухайн заалтыг дахин ярихад хүрвэл найман жилийн хугацаа туулах шаардлагатай гэсэн байдлаар энэ хуулийг ойлгож байгаа.

Гэвч Үндсэн хуульд өөрчлөлт оруулахад хугацаатай холбоотой хатуу заалт байхгүй учраас энэ хуулийг бусад хуулийн нэгэн адил УИХ өөрчлөх бүрэн боломжтой. УИХ хүсвэл тийм ч хэцүү даваа биш.

-Ардчилсан Үндсэн хууль баталсан тухайн үеийн АИХ болон Улсын Бага хурлын гишүүн 1992 оны хууль чадамжаа алдаагүй гэж үздэг. Үндсэн хуулиа боловсронгуй болгохдоо 1992 оны Үндсэн хуульд суурилах боломжтой юу?

-Өөрөө гар бие оролцон баталсан хуульдаа хүн бүр л хайртай байдаг байх. Энэ бол хувь хүний өөрийн итгэл үнэмшлийн асуудал. 1992 оны Үндсэн хуулийн амин сүнсийг өөрчлөх талаар одоогоор ярьсан зүйл алга.

1992 оны Үндсэн хууль тэр үеийнхээ хөгжлийн бүтээгдэхүүн, төгс төгөлдөр болсон гэж үздэггүй. Жишээ нь, хууль тогтоох, гүйцэтгэх, шүүх эрх мэдэл тэнцвэртэй байх зарчим алдагдсаныг хууль тогтоох байгууллага нь төрийн эрх барих дээд байгууллага гэсэн давхар үүрэг функцтэй болсоноор харж болно.  Үүний гор өнөөдөр гарч байна. Энэ бүхнийг засаж сайжруулна гэвэл Үндсэн хуулийн шинэчлэлийг зайлшгүй ярих учиртай. Одоогоор өөрчлөлт оруулах хэмжээнд ярьж байгаа учраас ийм томоохон тогтолцооны шинэчлэл хийх боломж хомс байх шиг байна.

Нөгөө талаас дэлхийн дэг журам өөрчлөгдөн, бидний өмнө шинэ сорилтууд тавигдаж эхэлсэн байхад тусгаар улсаа улам баттай болгоход төрийн тогтолцоогоо улам чамбайруулах шаардлагатай болсон. Төрд тавих иргэдийн хяналт дэндүү сул байна. Ийм тогтолцоог цаг алдалгүй засахаас  аргагүй. Өөрчлөх шалтаг, бодит шалтгаан байгаа учраас улс төрийн бараг бүх нам анх удаа санал нэгдэж байгаа болов уу.

-Хуулийн шинэчлэлээр сонгуулийн тогтолцоог пропорциональ эсвэл холимог хэлбэртэй болгох саналууд давамгайлж байгаа нь ажиглагдсан. Алийг нь дэмжиж байгаа вэ?

-Хувь тэнцүүлсэн системийг дэмжиж байгаа. Энэ систем сонгогчдын төлөөллийг сайн хангаж өгдөг. Өнөөгийн мажоритар системээр хэдэн зуун мянган санал орхигдож, тэр хэмжээгээр сонгогчид хохирч байна. Засгийн бүх эрх мэдэл ард түмний гарт байна гэсэн Үндсэн хуулийн заалтыг бодитойгоор хэрэгжүүлэхэд сонгуулийн одоогийн систем том саад болж байгаа.

Хувь тэнцүүлсэн систем нь тойргийн эрх ашигт явцуурахаас зайлсхийж улс орны хэмжээний хөгжлийн бодлого, чиг шугамыг тодорхойлдгоороо давуу талтай. Тойрогтоо зам тавих, цахилгаан дамжуулах шон татах гэх мэтээр улсын сан, хөрөнгийг хөгжилд нэн шаардлагатай хөрөнгө оруулалтад зарцуулах боломж бүрдүүлэхгүй бол эдийн засгийн үр ашиг муутай бодлого хэвээр үйлчилсээр байх болно.

Монголчуудын олонхийн төлөөлөл парламент гэсэн нэгэн тогоонд үзэл бодлоо уралдуулан шийдвэрээ гаргах цаг болсон.

-Иргэдийн төрд оролцох оролцоог нэмэгдүүлэх үүднээс УИХ-ын гишүүдийн тоог нэмэгдүүлье гэлцдэг. Цөөн байснаар асуудалд төвлөрөх сайн талтай гэх нь ч бий. Зарим нь хоёр танхимтай парламентыг санагалзаж байх шиг. Ямар байвал үндэсний аюулгүй байдалд ээлтэй бол?

-Парламентын дээд, доод танхим бүрдүүлэхэд өнөөдөр бэлэн биш байна гэвэл УИХ-ын одоогийн нэг гишүүнд ногдох эрх дархыг багасгах, төрийн шийдвэр гаргахад аль болох олон гишүүнийг хамруулах нь нэг шийдэл мөн гэж үзэж байна.

Уг нь доод танхим нь хуулиа тогтоон хууль тогтоох, гүйцэтгэх, шүүх эрх мэдэл тэнцвэрээ хадгална. Харин хяналт болоод төрийн дээд эрх мэдлийг хэрэгжүүлдэг, сум хороо бүрийн төлөөлөл бүхий, гишүүд нь орон тооны бус ийм дээд танхимтай байвал манай төр хүчирхэг болно гэдгийг олон хүн дэмждэг. Бид ч ийм байр суурийг олон удаа илэрхийлж байгаа. Ийм тогтолцооны өөрчлөлт оруулах нь Үндсэн хуулийг шинэчлэх хэмжээний гэж үзээд байх шиг. Уг нь хүсвэл хойшлуулалгүй хийж болно л доо. Төсөл нь бэлэн байна.

-Олонх болсон намууд засаглал хуваах зарчмыг байнга зөрчдөг. Төрийн дээр нам гарч дураар авирласан, “Давхар дээл”-ээр наймаалцдаг гэх шүүмжлэл байнгын сэдэв байж ирлээ. Хуулийн шинэчлэлээр цэгцлэх ямар боломжууд байна вэ?

-Засаглал тэнцвэртэй байх зарчим 1992 оны Үндсэн хуулиар алдагдсан. Хууль тогтоох дээд байгууллага нь гүйцэтгэх, шүүх засаглалынхаа дээр гарчихсан шүү дээ. Уг нь энэ алдааг засчихмаар байгаа юм.

Гишүүдийн тоо нэмэгдэх нь парламентын хяналтыг сайжруулаад зогсохгүй “Давхар дээл”-ийн асуудал нь өөрөө тийм ч хэцүү биш болно. Асуудал “Давхар дээл”-д  бус, засаглалын тэнцвэр алдагдсанд л байгаа.

-Төр хяналтгүй, төсөв, санхүүгийн бодлого нь эрх мэдэл, мэдээлэлд ойр хэдэн хүний баяжих боломжийг дэмжиж ирснээр улс орон, иргэдийн амьдрал дээшлэхгүй байна. Үндсэн хуулийг өөрчилж гэмээ нь эдийн засгийн том бодлогуудыг хамгаалах, хэрэгжүүлэх ямар боломжууд бий болох вэ?

-Сонгуулийн одоогийн систем сүлжээтэй нам, мөнгөтэй, хөрөнгөтэй хүмүүст л боломж олгодог. Төр түмнийхээ төлөө чөмгөө дундартал зүтгэх ухаантан мэргэд орох бололцоог хаасныг бүгд шүүмжилдэг. Монголыг хэдэн тойрогт хуваан бүр өмчилчихсөн нөхдүүд УИХ-д олноороо сууж байна. Тэд амар хялбар сонгогдохоо л урьтал болгохоос улсаа өндөр хөгжилтэй болгож, ард олноо энх тунх, сайн сайхан амьдруулахад жинтэй шийдвэр гаргаж чадахгүй байна шүү дээ.

Төрд ажиллана гэдэг нь улс орныхоо төлөө өөрийн алд биеэ умартан зүтгэх чин зүтгэл юм. Гэтэл эрх мэдлийг ард түмнийхээ сайн сайхны төлөө бус өөрсдийнхөө төлөө, өөрсдийн ойр тойрныхоо төлөө ашиглаж байгаа зүй бус байдлыг одоо л халахгүй бол цааш сунжирвал манай улсын эдийн засгийн дархлаа  хэврэг болохоор байна.

-Улс төрийн намууд хатуу гишүүнчлэлээс татгалзаж, талцал хуваагдлыг арилгана гэдэгтэй та санал нийлэх үү?

-Санал нэг. Бидэнд өнөөдөр эв нэгдэл, эв эеэ хичээх үзэл маш чухал байна. Манай улсын хэдэн мянган жилийн түүхээс харахад төрийн тогтолцоо нь хүн ардаа дэмжсэн, тэднийхээ бүрэн хараа хяналтад байж, хөгжлийн бодлого, гадаад бодлого дээрээ нэгдмэл байсан цагт хүчирхэг байсан нь харагддаг.

Хоорондоо эв түнжин муутай, эе эвдрэлцэл ихдэн өөр хоорондоо дайтснаар бусдад өгөөш болж байсан гашуун түүх арвин. Хүннүгийн төрөөс хойшх манай бүх л төр өөр хоорондын дайсагналаасаа болж мөхөж байсан сургамжийг хаана хаанаа тунгааж, төрөө бат бөх болгох зоримог алхмыг хэрэгжүүлэх цаг болсон гэж үзэж байна.

Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин

2022 ОНЫ ДӨРӨВДҮГЭЭР САРЫН 27. ЛХАГВА ГАРАГ. № 84 (6816)

    ХУВААЛЦАХ ЖИРГЭХ


МЭДЭЭНИЙ СЭТГЭГДЭЛ
ХОЛБООТОЙ МЭДЭЭ
Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүхийн чөлөөлөгдөх хүсэлтийг УИХ-ын чуулганаар хэлэлцэн шийднэ
Ерөнхий сайд Н.Учрал 2027 оны улсын төсвийн онцлох шийдвэрүүдийг танилцууллаа
Төсвийн хуулийн онцлох заалтууд
2026.11.16: Улстөрчдийн хэн, юу хэлэв



Веб сайтад агуулагдсан мэдээлэл зохиогчийн эрхийн хуулиар хамгаалагдсан тул зөвшөөрөлгүй хуулбарлах хориотой.

Copyright © MMINFO.MN All Rights Reserved. Powered by HUREEMEDIA.





  • Эхлэл
  • Цаг агаар
  • Валют ханш
  • Улс төр
  • Эдийн засаг
  • Үзэл бодол
  • Спорт
  • Нийгэм
  • Дэлхий
  • Энтертайнмэнт
  • Зурхай



Ц.Ганхуяг: Төрд тавих иргэдийн хяналт сул байна

ИЗНН-ын дарга Ц.Ганхуягтай ярилцлаа.

 

 -УИХ-аар Улс төрийн намын тухай болон Сонгуулийн хуулийн өөрчлөлтийг хэлэлцэхтэй холбогдуулж намуудын зүгээс Үндсэн хуулийн өөрчлөлтийг боловсронгуй болгохыг шаардах боллоо. ИЗНН ямар байр, суурьтай байна?

-Бид өөрчлөлтийг дэмжиж байгаа. Тухайлбал, улс төрийн намыг идэвхтэй,  идэвхгүй гэж ангилах, улс төрийн намын гишүүнчлэлд доод хязгаар тавихыг хүчингүй болгох, дотоод ардчилал, хариуцлагын тогтолцоог сайжруулах, санхүүжилтийг ил тод, тодорхой ойлгомжтой болгох, УИХ-ын сонгуулийг хувь тэнцүүлсэн системээр явуулах гээд дэмжих олон заалтыг ярьж байгаа.

-Манай улс 2019 онд Үндсэн хуульдаа нэмэлт, өөрчлөлт оруулсан. Журмын тухай хуулиар найман жил дахин гар хүрэх боломжгүй. Хэрэв дахин өөрчилнө гэвэл ямар гарц байх бол?

-Өөрчлөлт орсон тухайн заалтыг дахин ярихад хүрвэл найман жилийн хугацаа туулах шаардлагатай гэсэн байдлаар энэ хуулийг ойлгож байгаа.

Гэвч Үндсэн хуульд өөрчлөлт оруулахад хугацаатай холбоотой хатуу заалт байхгүй учраас энэ хуулийг бусад хуулийн нэгэн адил УИХ өөрчлөх бүрэн боломжтой. УИХ хүсвэл тийм ч хэцүү даваа биш.

-Ардчилсан Үндсэн хууль баталсан тухайн үеийн АИХ болон Улсын Бага хурлын гишүүн 1992 оны хууль чадамжаа алдаагүй гэж үздэг. Үндсэн хуулиа боловсронгуй болгохдоо 1992 оны Үндсэн хуульд суурилах боломжтой юу?

-Өөрөө гар бие оролцон баталсан хуульдаа хүн бүр л хайртай байдаг байх. Энэ бол хувь хүний өөрийн итгэл үнэмшлийн асуудал. 1992 оны Үндсэн хуулийн амин сүнсийг өөрчлөх талаар одоогоор ярьсан зүйл алга.

1992 оны Үндсэн хууль тэр үеийнхээ хөгжлийн бүтээгдэхүүн, төгс төгөлдөр болсон гэж үздэггүй. Жишээ нь, хууль тогтоох, гүйцэтгэх, шүүх эрх мэдэл тэнцвэртэй байх зарчим алдагдсаныг хууль тогтоох байгууллага нь төрийн эрх барих дээд байгууллага гэсэн давхар үүрэг функцтэй болсоноор харж болно.  Үүний гор өнөөдөр гарч байна. Энэ бүхнийг засаж сайжруулна гэвэл Үндсэн хуулийн шинэчлэлийг зайлшгүй ярих учиртай. Одоогоор өөрчлөлт оруулах хэмжээнд ярьж байгаа учраас ийм томоохон тогтолцооны шинэчлэл хийх боломж хомс байх шиг байна.

Нөгөө талаас дэлхийн дэг журам өөрчлөгдөн, бидний өмнө шинэ сорилтууд тавигдаж эхэлсэн байхад тусгаар улсаа улам баттай болгоход төрийн тогтолцоогоо улам чамбайруулах шаардлагатай болсон. Төрд тавих иргэдийн хяналт дэндүү сул байна. Ийм тогтолцоог цаг алдалгүй засахаас  аргагүй. Өөрчлөх шалтаг, бодит шалтгаан байгаа учраас улс төрийн бараг бүх нам анх удаа санал нэгдэж байгаа болов уу.

-Хуулийн шинэчлэлээр сонгуулийн тогтолцоог пропорциональ эсвэл холимог хэлбэртэй болгох саналууд давамгайлж байгаа нь ажиглагдсан. Алийг нь дэмжиж байгаа вэ?

-Хувь тэнцүүлсэн системийг дэмжиж байгаа. Энэ систем сонгогчдын төлөөллийг сайн хангаж өгдөг. Өнөөгийн мажоритар системээр хэдэн зуун мянган санал орхигдож, тэр хэмжээгээр сонгогчид хохирч байна. Засгийн бүх эрх мэдэл ард түмний гарт байна гэсэн Үндсэн хуулийн заалтыг бодитойгоор хэрэгжүүлэхэд сонгуулийн одоогийн систем том саад болж байгаа.

Хувь тэнцүүлсэн систем нь тойргийн эрх ашигт явцуурахаас зайлсхийж улс орны хэмжээний хөгжлийн бодлого, чиг шугамыг тодорхойлдгоороо давуу талтай. Тойрогтоо зам тавих, цахилгаан дамжуулах шон татах гэх мэтээр улсын сан, хөрөнгийг хөгжилд нэн шаардлагатай хөрөнгө оруулалтад зарцуулах боломж бүрдүүлэхгүй бол эдийн засгийн үр ашиг муутай бодлого хэвээр үйлчилсээр байх болно.

Монголчуудын олонхийн төлөөлөл парламент гэсэн нэгэн тогоонд үзэл бодлоо уралдуулан шийдвэрээ гаргах цаг болсон.

-Иргэдийн төрд оролцох оролцоог нэмэгдүүлэх үүднээс УИХ-ын гишүүдийн тоог нэмэгдүүлье гэлцдэг. Цөөн байснаар асуудалд төвлөрөх сайн талтай гэх нь ч бий. Зарим нь хоёр танхимтай парламентыг санагалзаж байх шиг. Ямар байвал үндэсний аюулгүй байдалд ээлтэй бол?

-Парламентын дээд, доод танхим бүрдүүлэхэд өнөөдөр бэлэн биш байна гэвэл УИХ-ын одоогийн нэг гишүүнд ногдох эрх дархыг багасгах, төрийн шийдвэр гаргахад аль болох олон гишүүнийг хамруулах нь нэг шийдэл мөн гэж үзэж байна.

Уг нь доод танхим нь хуулиа тогтоон хууль тогтоох, гүйцэтгэх, шүүх эрх мэдэл тэнцвэрээ хадгална. Харин хяналт болоод төрийн дээд эрх мэдлийг хэрэгжүүлдэг, сум хороо бүрийн төлөөлөл бүхий, гишүүд нь орон тооны бус ийм дээд танхимтай байвал манай төр хүчирхэг болно гэдгийг олон хүн дэмждэг. Бид ч ийм байр суурийг олон удаа илэрхийлж байгаа. Ийм тогтолцооны өөрчлөлт оруулах нь Үндсэн хуулийг шинэчлэх хэмжээний гэж үзээд байх шиг. Уг нь хүсвэл хойшлуулалгүй хийж болно л доо. Төсөл нь бэлэн байна.

-Олонх болсон намууд засаглал хуваах зарчмыг байнга зөрчдөг. Төрийн дээр нам гарч дураар авирласан, “Давхар дээл”-ээр наймаалцдаг гэх шүүмжлэл байнгын сэдэв байж ирлээ. Хуулийн шинэчлэлээр цэгцлэх ямар боломжууд байна вэ?

-Засаглал тэнцвэртэй байх зарчим 1992 оны Үндсэн хуулиар алдагдсан. Хууль тогтоох дээд байгууллага нь гүйцэтгэх, шүүх засаглалынхаа дээр гарчихсан шүү дээ. Уг нь энэ алдааг засчихмаар байгаа юм.

Гишүүдийн тоо нэмэгдэх нь парламентын хяналтыг сайжруулаад зогсохгүй “Давхар дээл”-ийн асуудал нь өөрөө тийм ч хэцүү биш болно. Асуудал “Давхар дээл”-д  бус, засаглалын тэнцвэр алдагдсанд л байгаа.

-Төр хяналтгүй, төсөв, санхүүгийн бодлого нь эрх мэдэл, мэдээлэлд ойр хэдэн хүний баяжих боломжийг дэмжиж ирснээр улс орон, иргэдийн амьдрал дээшлэхгүй байна. Үндсэн хуулийг өөрчилж гэмээ нь эдийн засгийн том бодлогуудыг хамгаалах, хэрэгжүүлэх ямар боломжууд бий болох вэ?

-Сонгуулийн одоогийн систем сүлжээтэй нам, мөнгөтэй, хөрөнгөтэй хүмүүст л боломж олгодог. Төр түмнийхээ төлөө чөмгөө дундартал зүтгэх ухаантан мэргэд орох бололцоог хаасныг бүгд шүүмжилдэг. Монголыг хэдэн тойрогт хуваан бүр өмчилчихсөн нөхдүүд УИХ-д олноороо сууж байна. Тэд амар хялбар сонгогдохоо л урьтал болгохоос улсаа өндөр хөгжилтэй болгож, ард олноо энх тунх, сайн сайхан амьдруулахад жинтэй шийдвэр гаргаж чадахгүй байна шүү дээ.

Төрд ажиллана гэдэг нь улс орныхоо төлөө өөрийн алд биеэ умартан зүтгэх чин зүтгэл юм. Гэтэл эрх мэдлийг ард түмнийхээ сайн сайхны төлөө бус өөрсдийнхөө төлөө, өөрсдийн ойр тойрныхоо төлөө ашиглаж байгаа зүй бус байдлыг одоо л халахгүй бол цааш сунжирвал манай улсын эдийн засгийн дархлаа  хэврэг болохоор байна.

-Улс төрийн намууд хатуу гишүүнчлэлээс татгалзаж, талцал хуваагдлыг арилгана гэдэгтэй та санал нийлэх үү?

-Санал нэг. Бидэнд өнөөдөр эв нэгдэл, эв эеэ хичээх үзэл маш чухал байна. Манай улсын хэдэн мянган жилийн түүхээс харахад төрийн тогтолцоо нь хүн ардаа дэмжсэн, тэднийхээ бүрэн хараа хяналтад байж, хөгжлийн бодлого, гадаад бодлого дээрээ нэгдмэл байсан цагт хүчирхэг байсан нь харагддаг.

Хоорондоо эв түнжин муутай, эе эвдрэлцэл ихдэн өөр хоорондоо дайтснаар бусдад өгөөш болж байсан гашуун түүх арвин. Хүннүгийн төрөөс хойшх манай бүх л төр өөр хоорондын дайсагналаасаа болж мөхөж байсан сургамжийг хаана хаанаа тунгааж, төрөө бат бөх болгох зоримог алхмыг хэрэгжүүлэх цаг болсон гэж үзэж байна.

Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин

2022 ОНЫ ДӨРӨВДҮГЭЭР САРЫН 27. ЛХАГВА ГАРАГ. № 84 (6816)



МЭДЭЭНИЙ СЭТГЭГДЭЛ


Бидний тухай Редакцийн бодлого Сурталчилгаа байршуулах Холбоо барих

Веб сайтад агуулагдсан мэдээлэл зохиогчийн эрхийн хуулиар хамгаалагдсан тул зөвшөөрөлгүй хуулбарлах хориотой.

Copyright © MMINFO.MN All Rights Reserved. Powered by HUREEMEDIA.





Эхлэл Улс төр Эдийн засаг Үзэл бодол Спорт Нийгэм Дэлхий Энтертайнмэнт Зурхай
  • Нийтлэл
  • •
  • Ярилцлага
  • •
  • Сурвалжлага
  • •
  • Азийн АШТ
  • •
  • Фото мэдээ
  • •
  • Оддын амьдрал
БҮХ СЭДЭВ
  • •Засгийн газар
  • •Чуулган
  • •Ерөнхийлөгч
  • •Байнгын хороо
  • •Аймгуудын мэдээлэл
  • •Уул уурхай
  • •Сагсанбөмбөг
  • •Степпе Арена
  • •Сэрэмжлүүлэг
  • •Халуун сэдэв
  • •Сурвалжлага
  • •Видео мэдээ
  • •Ярилцлага
ХУРААХ
26 сая хүн амтай Шанхай хөл...
Иргэд виртуал хөрөнгө...

Ц.Ганхуяг: Төрд тавих иргэдийн хяналт сул байна

ҮЛ-ОЛДОХ 2022-04-27
    ХУВААЛЦАХ ЖИРГЭХ
Ц.Ганхуяг: Төрд тавих иргэдийн хяналт сул байна

ИЗНН-ын дарга Ц.Ганхуягтай ярилцлаа.

 

 -УИХ-аар Улс төрийн намын тухай болон Сонгуулийн хуулийн өөрчлөлтийг хэлэлцэхтэй холбогдуулж намуудын зүгээс Үндсэн хуулийн өөрчлөлтийг боловсронгуй болгохыг шаардах боллоо. ИЗНН ямар байр, суурьтай байна?

-Бид өөрчлөлтийг дэмжиж байгаа. Тухайлбал, улс төрийн намыг идэвхтэй,  идэвхгүй гэж ангилах, улс төрийн намын гишүүнчлэлд доод хязгаар тавихыг хүчингүй болгох, дотоод ардчилал, хариуцлагын тогтолцоог сайжруулах, санхүүжилтийг ил тод, тодорхой ойлгомжтой болгох, УИХ-ын сонгуулийг хувь тэнцүүлсэн системээр явуулах гээд дэмжих олон заалтыг ярьж байгаа.

-Манай улс 2019 онд Үндсэн хуульдаа нэмэлт, өөрчлөлт оруулсан. Журмын тухай хуулиар найман жил дахин гар хүрэх боломжгүй. Хэрэв дахин өөрчилнө гэвэл ямар гарц байх бол?

-Өөрчлөлт орсон тухайн заалтыг дахин ярихад хүрвэл найман жилийн хугацаа туулах шаардлагатай гэсэн байдлаар энэ хуулийг ойлгож байгаа.

Гэвч Үндсэн хуульд өөрчлөлт оруулахад хугацаатай холбоотой хатуу заалт байхгүй учраас энэ хуулийг бусад хуулийн нэгэн адил УИХ өөрчлөх бүрэн боломжтой. УИХ хүсвэл тийм ч хэцүү даваа биш.

-Ардчилсан Үндсэн хууль баталсан тухайн үеийн АИХ болон Улсын Бага хурлын гишүүн 1992 оны хууль чадамжаа алдаагүй гэж үздэг. Үндсэн хуулиа боловсронгуй болгохдоо 1992 оны Үндсэн хуульд суурилах боломжтой юу?

-Өөрөө гар бие оролцон баталсан хуульдаа хүн бүр л хайртай байдаг байх. Энэ бол хувь хүний өөрийн итгэл үнэмшлийн асуудал. 1992 оны Үндсэн хуулийн амин сүнсийг өөрчлөх талаар одоогоор ярьсан зүйл алга.

1992 оны Үндсэн хууль тэр үеийнхээ хөгжлийн бүтээгдэхүүн, төгс төгөлдөр болсон гэж үздэггүй. Жишээ нь, хууль тогтоох, гүйцэтгэх, шүүх эрх мэдэл тэнцвэртэй байх зарчим алдагдсаныг хууль тогтоох байгууллага нь төрийн эрх барих дээд байгууллага гэсэн давхар үүрэг функцтэй болсоноор харж болно.  Үүний гор өнөөдөр гарч байна. Энэ бүхнийг засаж сайжруулна гэвэл Үндсэн хуулийн шинэчлэлийг зайлшгүй ярих учиртай. Одоогоор өөрчлөлт оруулах хэмжээнд ярьж байгаа учраас ийм томоохон тогтолцооны шинэчлэл хийх боломж хомс байх шиг байна.

Нөгөө талаас дэлхийн дэг журам өөрчлөгдөн, бидний өмнө шинэ сорилтууд тавигдаж эхэлсэн байхад тусгаар улсаа улам баттай болгоход төрийн тогтолцоогоо улам чамбайруулах шаардлагатай болсон. Төрд тавих иргэдийн хяналт дэндүү сул байна. Ийм тогтолцоог цаг алдалгүй засахаас  аргагүй. Өөрчлөх шалтаг, бодит шалтгаан байгаа учраас улс төрийн бараг бүх нам анх удаа санал нэгдэж байгаа болов уу.

-Хуулийн шинэчлэлээр сонгуулийн тогтолцоог пропорциональ эсвэл холимог хэлбэртэй болгох саналууд давамгайлж байгаа нь ажиглагдсан. Алийг нь дэмжиж байгаа вэ?

-Хувь тэнцүүлсэн системийг дэмжиж байгаа. Энэ систем сонгогчдын төлөөллийг сайн хангаж өгдөг. Өнөөгийн мажоритар системээр хэдэн зуун мянган санал орхигдож, тэр хэмжээгээр сонгогчид хохирч байна. Засгийн бүх эрх мэдэл ард түмний гарт байна гэсэн Үндсэн хуулийн заалтыг бодитойгоор хэрэгжүүлэхэд сонгуулийн одоогийн систем том саад болж байгаа.

Хувь тэнцүүлсэн систем нь тойргийн эрх ашигт явцуурахаас зайлсхийж улс орны хэмжээний хөгжлийн бодлого, чиг шугамыг тодорхойлдгоороо давуу талтай. Тойрогтоо зам тавих, цахилгаан дамжуулах шон татах гэх мэтээр улсын сан, хөрөнгийг хөгжилд нэн шаардлагатай хөрөнгө оруулалтад зарцуулах боломж бүрдүүлэхгүй бол эдийн засгийн үр ашиг муутай бодлого хэвээр үйлчилсээр байх болно.

Монголчуудын олонхийн төлөөлөл парламент гэсэн нэгэн тогоонд үзэл бодлоо уралдуулан шийдвэрээ гаргах цаг болсон.

-Иргэдийн төрд оролцох оролцоог нэмэгдүүлэх үүднээс УИХ-ын гишүүдийн тоог нэмэгдүүлье гэлцдэг. Цөөн байснаар асуудалд төвлөрөх сайн талтай гэх нь ч бий. Зарим нь хоёр танхимтай парламентыг санагалзаж байх шиг. Ямар байвал үндэсний аюулгүй байдалд ээлтэй бол?

-Парламентын дээд, доод танхим бүрдүүлэхэд өнөөдөр бэлэн биш байна гэвэл УИХ-ын одоогийн нэг гишүүнд ногдох эрх дархыг багасгах, төрийн шийдвэр гаргахад аль болох олон гишүүнийг хамруулах нь нэг шийдэл мөн гэж үзэж байна.

Уг нь доод танхим нь хуулиа тогтоон хууль тогтоох, гүйцэтгэх, шүүх эрх мэдэл тэнцвэрээ хадгална. Харин хяналт болоод төрийн дээд эрх мэдлийг хэрэгжүүлдэг, сум хороо бүрийн төлөөлөл бүхий, гишүүд нь орон тооны бус ийм дээд танхимтай байвал манай төр хүчирхэг болно гэдгийг олон хүн дэмждэг. Бид ч ийм байр суурийг олон удаа илэрхийлж байгаа. Ийм тогтолцооны өөрчлөлт оруулах нь Үндсэн хуулийг шинэчлэх хэмжээний гэж үзээд байх шиг. Уг нь хүсвэл хойшлуулалгүй хийж болно л доо. Төсөл нь бэлэн байна.

-Олонх болсон намууд засаглал хуваах зарчмыг байнга зөрчдөг. Төрийн дээр нам гарч дураар авирласан, “Давхар дээл”-ээр наймаалцдаг гэх шүүмжлэл байнгын сэдэв байж ирлээ. Хуулийн шинэчлэлээр цэгцлэх ямар боломжууд байна вэ?

-Засаглал тэнцвэртэй байх зарчим 1992 оны Үндсэн хуулиар алдагдсан. Хууль тогтоох дээд байгууллага нь гүйцэтгэх, шүүх засаглалынхаа дээр гарчихсан шүү дээ. Уг нь энэ алдааг засчихмаар байгаа юм.

Гишүүдийн тоо нэмэгдэх нь парламентын хяналтыг сайжруулаад зогсохгүй “Давхар дээл”-ийн асуудал нь өөрөө тийм ч хэцүү биш болно. Асуудал “Давхар дээл”-д  бус, засаглалын тэнцвэр алдагдсанд л байгаа.

-Төр хяналтгүй, төсөв, санхүүгийн бодлого нь эрх мэдэл, мэдээлэлд ойр хэдэн хүний баяжих боломжийг дэмжиж ирснээр улс орон, иргэдийн амьдрал дээшлэхгүй байна. Үндсэн хуулийг өөрчилж гэмээ нь эдийн засгийн том бодлогуудыг хамгаалах, хэрэгжүүлэх ямар боломжууд бий болох вэ?

-Сонгуулийн одоогийн систем сүлжээтэй нам, мөнгөтэй, хөрөнгөтэй хүмүүст л боломж олгодог. Төр түмнийхээ төлөө чөмгөө дундартал зүтгэх ухаантан мэргэд орох бололцоог хаасныг бүгд шүүмжилдэг. Монголыг хэдэн тойрогт хуваан бүр өмчилчихсөн нөхдүүд УИХ-д олноороо сууж байна. Тэд амар хялбар сонгогдохоо л урьтал болгохоос улсаа өндөр хөгжилтэй болгож, ард олноо энх тунх, сайн сайхан амьдруулахад жинтэй шийдвэр гаргаж чадахгүй байна шүү дээ.

Төрд ажиллана гэдэг нь улс орныхоо төлөө өөрийн алд биеэ умартан зүтгэх чин зүтгэл юм. Гэтэл эрх мэдлийг ард түмнийхээ сайн сайхны төлөө бус өөрсдийнхөө төлөө, өөрсдийн ойр тойрныхоо төлөө ашиглаж байгаа зүй бус байдлыг одоо л халахгүй бол цааш сунжирвал манай улсын эдийн засгийн дархлаа  хэврэг болохоор байна.

-Улс төрийн намууд хатуу гишүүнчлэлээс татгалзаж, талцал хуваагдлыг арилгана гэдэгтэй та санал нийлэх үү?

-Санал нэг. Бидэнд өнөөдөр эв нэгдэл, эв эеэ хичээх үзэл маш чухал байна. Манай улсын хэдэн мянган жилийн түүхээс харахад төрийн тогтолцоо нь хүн ардаа дэмжсэн, тэднийхээ бүрэн хараа хяналтад байж, хөгжлийн бодлого, гадаад бодлого дээрээ нэгдмэл байсан цагт хүчирхэг байсан нь харагддаг.

Хоорондоо эв түнжин муутай, эе эвдрэлцэл ихдэн өөр хоорондоо дайтснаар бусдад өгөөш болж байсан гашуун түүх арвин. Хүннүгийн төрөөс хойшх манай бүх л төр өөр хоорондын дайсагналаасаа болж мөхөж байсан сургамжийг хаана хаанаа тунгааж, төрөө бат бөх болгох зоримог алхмыг хэрэгжүүлэх цаг болсон гэж үзэж байна.

Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин

2022 ОНЫ ДӨРӨВДҮГЭЭР САРЫН 27. ЛХАГВА ГАРАГ. № 84 (6816)

ФОТО:

Сэдвүүд : #Ярилцлага  
ХОЛБООТОЙ МЭДЭЭ
Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүхийн чөлөөлөгдөх хүсэлтийг УИХ-ын чуулганаар хэлэлцэн шийднэ
Ерөнхий сайд Н.Учрал 2027 оны улсын төсвийн онцлох шийдвэрүүдийг танилцууллаа
Төсвийн хуулийн онцлох заалтууд
2026.11.16: Улстөрчдийн хэн, юу хэлэв
МЭДЭЭНИЙ СЭТГЭГДЭЛ

АНХААРУУЛГА:Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд mminfo.mn хариуцлага хүлээхгүй болно. ХХЗХ-ны журмын дагуу зүй зохисгүй зарим үг, хэллэгийг хязгаарласан тул ТА сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээг зөрчсөн сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй. Сэтгэгдэлтэй холбоотой санал гомдлыг 99998796 утсаар хүлээн авна.

ШУУРХАЙ МЭДЭЭ
11 цагийн өмнө өмнө

Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүхийн чөлөөлөгдөх хүсэлтийг УИХ-ын чуулганаар хэлэлцэн шийднэ

22 цагийн өмнө өмнө

"Ачит Ихт" компани үйлдвэрийн орчинд экологийн тэнцвэрийг хадгалагч тарвага нутагшууллаа

22 цагийн өмнө өмнө

Согтуугаар тээврийн хэрэгсэл жолоодсон 44 зөрчил бүртгэгдлээ

23 цагийн өмнө өмнө

Ерөнхий сайд Н.Учрал 2027 оны улсын төсвийн онцлох шийдвэрүүдийг танилцууллаа

23 цагийн өмнө өмнө

Цас цэвэрлэгээнд 1400 орчим ажилтан, албан хаагч ажиллаж, 350 гаруй тонн давс, бодис цацаад байна

23 цагийн өмнө өмнө

Нийслэлийн хэмжээнд “Шар дарцаг” аян эхэллээ

23 цагийн өмнө өмнө

Нийслэлийн 7000 өрхийг дулаалж, цахилгаан халаалтад шилжүүлнэ

23 цагийн өмнө өмнө

“Тавантолгой түлш” ХХК 51.2 мянган тонн түлшний нөөц бүрдүүллээ

23 цагийн өмнө өмнө

Ачаалал ихтэй 10 чиглэлд автобусны хүртээмжийг нэмэгдүүллээ

23 цагийн өмнө өмнө

Төсвийн хуулийн онцлох заалтууд

23 цагийн өмнө өмнө

2026.11.16: Улстөрчдийн хэн, юу хэлэв

23 цагийн өмнө өмнө

Үс засуулбал нас уртасна

23 цагийн өмнө өмнө

Ялимгүй цас орно, өдөртөө 8-10 хэм хүйтэн байна

1 өдрийн өмнө өмнө

6,2 тэрбум төгрөгийн өмч хөрөнгийг авран хамгаалж ажиллалаа

1 өдрийн өмнө өмнө

Н.Учрал: Нөөцийн мах бэлтгэн нийлүүлэх тогтолцоог үндсээр нь шинэчилж байна

1 өдрийн өмнө өмнө

Ахуйн хэрэглээний жижиг газны баллон тэсэрч, иргэн гэмтжээ

1 өдрийн өмнө өмнө

Согтуугаар тээврийн хэрэгсэл жолоодсон 51 зөрчил бүртгэгдлээ

1 өдрийн өмнө өмнө

Ус амьдралыг тэтгэдэг бол Мод усыг хамгаалдаг

1 өдрийн өмнө өмнө

Өмгөөлөгчид цагдан хорих хугацааг нэг сараар тогтмол сунгадаг практикийг шүүмжиллээ

1 өдрийн өмнө өмнө

Дөрвөн ногоон мэнгэтэй хөх морь өдөр

1 өдрийн өмнө өмнө

Цас орно, өдөртөө 5-7 хэм хүйтэн байна

2026-11-14 өмнө

Г.Хосбаяр: Эдгээр 10 аймагт утааны асуудал маш хүнд байгаа

2026-11-14 өмнө

C.Бямбацогт: Ард түмнийхээ амьжиргаа орлогыг хамгаалсан, аж ахуйн нэгжүүдээ дэмжсэн төсвийг баталлаа

2026-11-14 өмнө

Л.Мөнхбаясгалан: Алт, зэс, нүүрс дуусдаг юм, ус ч дуусна

2026-11-14 өмнө

“Сугалаагүй цэцэрлэг” бодлогын дүнд хүүхдийн хамран сургалт 96 хувьд хүрчээ

2026-11-14 өмнө

Төрийн албаны гүйцэтгэлийн удирдлагын цахим системд 444 байгууллагын 23,482 албан хаагч бүртгэгджээ

2026-11-14 өмнө

Эгийн голын усан цахилгаан станц төслийг байгаль орчинд сөрөг нөлөөгүй хэрэгжүүлэх боломжтой гэсэн урьдчилсан дүгнэлт гарчээ

2026-11-14 өмнө

Туул гол дагуу Нисэх, Сонсголон орчимд 14.5 га талбайд олон жил хуримтлагдсан хог хаягдлыг цэвэрлэлээ

2026-11-14 өмнө

Үс засуулбал эд, мал арвижна

2026-11-14 өмнө

Ялимгүй цас орно, өдөртөө 2-4 хэм хүйтэн байна

САНАЛ БОЛГОХ
2026-11-12 өмнө

NBA-ын 3 дахь долоо хоногийн шилдэг тоглогчдын бичлэг (2026-27)

2026-11-13 өмнө

Төрийн өмчит компаниудын ногдол ашгийг иргэдэд хүртээх бодлого үр дүнгээ өгч эхэлж байна

2026-11-13 өмнө

Н.Учрал: Говийн усны асуудлыг нэн тэргүүнд тавина

2026-11-12 өмнө

NBA-ын 3 дахь долоо хоногийн шилдэг тохолтын бичлэг (2026-27)

2026-11-11 өмнө

“Чингис хаан” тэргүүн зэргийн одонг Шинжлэх ухааны академид хүртээлээ

2026-11-14 өмнө

C.Бямбацогт: Ард түмнийхээ амьжиргаа орлогыг хамгаалсан, аж ахуйн нэгжүүдээ дэмжсэн төсвийг баталлаа

2026-11-11 өмнө

Есөн улаан мэнгэтэй шарагчин үхэр өдөр

2026-11-11 өмнө

Өдөртөө 7-9 хэм дулаан байна

2026-11-11 өмнө

“Оюу толгой” ХХК 2027 оноос ногдол ашиг олгоно гэдгээ захидлаар мэдэгдлээ

2026-11-12 өмнө

Н.Учрал: Оюу Толгойн ногдол ашгийг иргэдийн дансанд шилжүүлэх эсэх асуудал дээр Засгийн газар хуулиа л барина

2026-11-12 өмнө

Их Засаг ба Хууль засаглахуй: “Их Засаг” бол ганц бичиг баримт биш, Үндсэн хуулийн цогц юм

2026-11-13 өмнө

Инженерийн хангамжийн байгууллагуудын өвөлжилтийн бэлтгэл, бэлэн байдлыг шалгалаа

2026-11-14 өмнө

Г.Хосбаяр: Эдгээр 10 аймагт утааны асуудал маш хүнд байгаа

2026-11-12 өмнө

Хүүхдийн биед тохирсон ширээ, сандлын хөрөнгө оруулалтыг ирэх оны төсөвт тусгая

2026-11-13 өмнө

Их цас орно, өдөртөө 1-3 хэм дулаан байна

2026-11-13 өмнө

З.Мэндсайхан: “Рио Тинто” групп ногдол ашгийг гурван үе шаттайгаар төвлөрүүлэхээ илэрхийлсэн

2026-11-12 өмнө

Монгол Улс дэлхийн дижитал ба хиймэл оюуны өрсөлдөх чадварын үнэлгээгээр 70 орноос 67-рт эрэмбэлэгдлээ

2026-11-12 өмнө

Химийн иж бүрэн кабинет байгуулж хүлээлгэн өглөө

2026-11-12 өмнө

Согтуугаар тээврийн хэрэгсэл жолоодсон 64 зөрчил бүртгэгдлээ

2026-11-12 өмнө

Хөөрөг 20, даалин 10 гэх мэтийн хохирогч иргэд тогтоогдоогүй байна

2026-11-12 өмнө

Хүннү эйр – Монгол Улсыг Дэлхийтэй холбосон 15 жил

2026-11-13 өмнө

Үс засуулбал бие эрхтний хүч сайжирна

2026-11-13 өмнө

Л.Оюун-Эрдэнэ: Манай могой Б.Энхбаяр “Бодь-110” гэхээр л хачин их цочдог хүн дээ

2026-11-14 өмнө

“Сугалаагүй цэцэрлэг” бодлогын дүнд хүүхдийн хамран сургалт 96 хувьд хүрчээ

2026-11-11 өмнө

“Шинэ цагийн малчин" аяныг үндэсний хэмжээнд өрнүүлэх арга хэмжээний төлөвлөгөөг баталлаа

2026-11-12 өмнө

Хүннү хотын дэд бүтцийн бүтээн байгуулалтууд үргэлжилж байна

2026-11-14 өмнө

Төрийн албаны гүйцэтгэлийн удирдлагын цахим системд 444 байгууллагын 23,482 албан хаагч бүртгэгджээ

2026-11-11 өмнө

Г.Тэмүүлэн: Шүгэл үлээгчийг хамгаалах тогтолцоог бүрдүүлж, амь нас, эрүүл мэндэд халдсан, эсхүл халдах эрсдэл үүссэн бол нэн даруй хамгаалалтад авна

2026-11-14 өмнө

Л.Мөнхбаясгалан: Алт, зэс, нүүрс дуусдаг юм, ус ч дуусна

2026-11-14 өмнө

Эгийн голын усан цахилгаан станц төслийг байгаль орчинд сөрөг нөлөөгүй хэрэгжүүлэх боломжтой гэсэн урьдчилсан дүгнэлт гарчээ

Бидний тухай Редакцийн бодлого Сурталчилгаа байршуулах Холбоо барих Дээшээ буцах


Веб сайтад агуулагдсан мэдээлэл зохиогчийн эрхийн хуулиар хамгаалагдсан тул зөвшөөрөлгүй хуулбарлах хориотой.

Copyright © MMINFO.MN All Rights Reserved. Powered by HUREEMEDIA.