Монгол Улсын Их Хурлын тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл болон хамт өргөн мэдүүлсэн хууль, тогтоолын төслүүдийн хэлэлцэх эсэх хэлэлцүүлгээр нэгдэн хуралдаан үргэлжилсэн. Улсын Их Хурлын дөрвөн гишүүнээс энэ оны 3 дугаар сарын 17-ны өдөр өргөн мэдүүлсэн төслийн талаар Улсын Их Хурлын гишүүн Х.Баасанжаргал танилцуулав.

Нийтийн албанд нийтийн болон хувийн ашиг сонирхлыг зохицуулах, ашиг сонирхлын зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх тухай хууль батлагдсанаас хойших 14 жилийн хугацаанд Улсын Их Хурлын гишүүн ашиг сонирхлын зөрчилтэй асуудлаар санал хураалтад оролцохгүй байх үүргээ биелүүлсэн хоёр тохиолдол байгаа нь хууль хэрэгжихгүй байгааг илтгэж байх тул Улсын Их Хурлын гишүүдийн хувийн ашиг сонирхлын болон хөрөнгө, орлогын мэдүүлгийг Улсын Их Хурлын албан ёсны цахим хуудсанд нээлттэй байршуулж, олон нийтэд мэдээлэх, чуулганы хуралдааны өмнө болон явцад гишүүн хэлэлцэж буй асуудалд ашиг сонирхлын зөрчилтэй гэдгээ мэдэгдэн “Ашиг сонирхлын бүртгэл”-д бүртгүүлж, нийтэд нээлттэй мэдээлж байх нь зүйтэй хэмээн төсөл санаачлагчид үзэж, хуулийн төслийг боловсруулсан байна.

Төслийн хэлэлцэх эсэх хэлэлцүүлэг явуулсан талаарх Төрийн байгуулалтын байнгын хорооны санал, дүгнэлтийг Улсын Их Хурлын гишүүн Ж.Баярмаа танилцууллаа. Байнгын хороо энэ сарын 26-ны өдрийн хуралдаанаараа уг асуудлыг хэлэлцжээ. Мөн иргэдийн оролцоог хангах, санал авах зорилгоор Улсын Их Хурлын d.parliament.mn цахим системд төслийг байршуулсан байна.

Тус өдрийн хуралдаанаар Байнгын хороо хуулийн төсөл болон хамт өргөн мэдүүлсэн хуулийн төслийн хэлэлцэх эсэх талаар санал хураалт явуулахад Монгол Улсын Их Хурлын тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл болон хамт өргөн мэдүүлсэн хууль, тогтоолын төслийг үзэл баримтлалын хүрээнд хэлэлцэхийг хуралдаанд оролцсон гишүүдийн олонх дэмжээгүй байна.

Төсөл санаачлагчийн илтгэл болон Төрийн байгуулалтын байнгын хорооны санал, дүгнэлттэй холбогдуулан Улсын Их Хурлын гишүүн Д.Энхтүвшин асуулт асууж, хариулт авав. Дараа нь хуулийн төслийн талаар Байнгын хорооноос гаргасан санал, дүгнэлтийг дэмжсэн байр суурийг Улсын Их Хурлын гишүүн Х.Тэмүүжин илэрхийлж, нэг хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулахаар өргөн мэдүүлсэн хэд хэдэн хуулийн төслийг нэгтгэх шаардлагын талаар Улсын Их Хурлын гишүүн Р.Эрдэнэбүрэн үг хэллээ. Ингээд санал хураалтыг түр хойшлуулсан юм.

Дараа нь 2025 оны 12 дугаар сарын 17-ны өдөр Улсын Их Хурлын гишүүн Д.Энхтүвшиний өргөн мэдүүлсэн Монгол Улсын Их Хурлын чуулганы хуралдааны дэгийн тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл болон хамт өргөн мэдүүлсэн хуулийн төслийн хэлэлцэх эсэх хэлэлцүүлгийг эхлүүллээ.

Үндсэн хуулийн Хорьдугаар зүйлд “Монгол Улсын Их Хурал бол төрийн эрх барих дээд байгууллага мөн... гэж”, Хорин гуравдугаар зүйлийн 1-д “Улсын Их Хурлын гишүүн бол ард түмний элч мөн бөгөөд нийт иргэн, улсын ашиг сонирхлыг эрхэмлэн баримтална.” гэж тус тус заасны дагуу Улсын Их Хурлын чуулганы хуралдааны хэлэлцүүлэг, түүний үр дүн, төлөөллийн бүрэн эрхийг хэрэгжүүлж буй гишүүний саналыг иргэдэд ил тод, нээлттэй мэдээлж байх нь төрийн үүрэг мөн гэж үзэн төслийг боловсруулсан болохоо Д.Энхтүвшин гишүүн танилцууллаа. Тэрбээр, хууль, тогтоолын төслийн хэлэлцэх эсэх болон эцсийн хэлэлцүүлгийн санал хураалтын дүн, гишүүн бүрийн саналыг тухайн өдөр нь товч мэдээлэл хэлбэрээр цахим хуудаст байршуулан санал хураалтын ил тод, нээлттэй байдлыг хангах нь зүйтэй хэмээн үзэж холбогдох зохицуулалтыг хуульчлахаар төслийг боловсруулсан байна.

Төслийн талаарх Төрийн байгууллалтын байнгын хорооны холбогдох санал, дүгнэлтийг Улсын Их Хурлын гишүүн Э.Болормаа танилцуулсан. Байнгын хороо энэ сарын 26-ны өдрийн хуралдаанаараа төслийн хэлэлцэх эсэх хэлэлцүүлгийг явуулжээ. Хуулийн төсөлд иргэдийн оролцоог хангах, санал авах зорилгоор Улсын Их Хурлын d.parliament.mn цахим системд байршуулсан болохыг дурдав.

Байнгын хорооны тус хуралдаанаар хуулийн төсөл болон хамт өргөн мэдүүлсэн хуулийн төслийн хэлэлцэх эсэх талаар санал хураалт явуулахад төслүүдийг үзэл баримтлалын хүрээнд хэлэлцэхийг хуралдаанд оролцсон гишүүдийн олонх дэмжээгүй аж.

Хууль санаачлагч хуулийн төслийн үзэл баримтлалын талаарх танилцуулга болон Төрийн байгуулалтын байнгын хорооны санал, дүгнэлттэй холбогдуулан Улсын Их Хурлын гишүүн О.Саранчулуун, С.Эрдэнэболд, Х.Баасанжаргал, О.Номинчимэг, Д.Пүрэвдаваа, Б.Түвшин нар асуулт асууж, Д.Энхтүвшин гишүүнээс хариулт авсан юм. Хуулийн төслийн талаар Байнгын хорооноос гаргасан санал, дүгнэлтийг дэмжсэн эсэх байр суурийг илэрхийлэх шаардлагагүй хэмээн нэгдсэн хуралдаанд оролцсон гишүүд үзэв. Иймд хуулийн төсөл бүрийг үзэл баримтлалын хүрээнд хэлэлцэхийг дэмжих эсэх асуудлаарх санал хураалтыг түр хойшлуулаад, дараагийн асуудлыг хэлэлцсэн.

Улсын Их Хурлын гишүүн Дав.Цогтбаатарын энэ сарын 15-ны өдөр өргөн мэдүүлсэн Монгол Улсын Их Хурлын чуулганы хуралдааны дэгийн тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийг хэлэлцэх эсэх хэлэлцүүлгийг эхлүүллээ. Хууль санаачлагч төслийн үзэл баримтлалын талаарх танилцуулгадаа Монгол Улсын Их Хурлын чуулганы хуралдааны дэгийн тухай хуульд заасан ердийн хуулийн төслийн хэлэлцүүлэгт хэрэглэдэг нийтлэг хугацааны зохицуулалт нь ердийн хууль тогтоомжийн төслийн хэлэлцүүлэгт тохиромжтой боловч олон их наяд төгрөгийн төсвийн зарцуулалт, төсвийн сахилга, үр ашиг, аудитын дүгнэлт, санхүүгийн тайлангийн асуудлыг тал бүрээс нь хэлэлцэхэд хангалтгүй байна гэж үзсэн болохоо дурдав.

Иймд нэгдсэн төсвийн гүйцэтгэл болон Засгийн газрын санхүүгийн нэгтгэсэн тайланг хэлэлцэхэд ердийн хуулийн төслийн хэлэлцүүлгийн нийтлэг хугацаагаар явуулж байгааг гишүүн үндсэн асуултыг 10 минутаас илүүгүй хугацаанд асуух, нэмэлт асуултыг 3 минутаас илүүгүй хугацаанд асуух, хариулт, тайлбар хангалтгүй гэж үзвэл 2 минутаас илүүгүй хугацаагаар дахин тодруулга хийх, гишүүний асуултад 6 минутаас илүүгүй хугацаанд хариулах, нэмэлт тайлбарыг Байнгын хороо, бүлгийн хуралдаанд 2 хүртэл удаа тус бүр 4 минутаас илүүгүй байх, чуулганы нэгдсэн хуралдааны үеэр 2 минутаас илүүгүй хугацаатай байх зохицуулалтыг тусгахаар төслийг боловсруулсан байна.

Улсын Их Хурлын гишүүн Э.Болормаа дээрх төслийн хэлэлцэх эсэх хэлэлцүүлгийг явуулсан талаарх Төрийн байгуулалтын байнгын хорооны санал, дүгнэлтийг нэгдсэн хуралдаанд танилцуулсан. Байнгын хороо энэ сарын 26-ны өдрийн хуралдаанаараа уг асуудлыг хэлэлцжээ. Хуулийн төсөлд иргэдийн оролцоог хангах, санал авах зорилгоор Улсын Их Хурлын d.parliament.mn цахим системд байршуулсан байгаа аж.

Байнгын хорооны мөн өдрийн хуралдаанд оролцсон гишүүдийн олонх хуулийн төслийг үзэл баримтлалын хүрээнд хэлэлцэхийг дэмжсэн байна.

Хууль санаачлагчийн илтгэл, Төрийн байгуулалтын байнгын хорооны санал, дүгнэлттэй холбогдуулан гишүүд асуулт асуух, байр суурь илэрхийлэх шаардлагагүй хэмээн үзсэн юм. Хуулийн төслийг үзэл баримтлалын хүрээнд хэлэлцэхийг дэмжих эсэх санал хураалтыг түр хойшлуулахаар Улсын Их Хурлын дарга шийдвэрлэв.

Баасан гарагийн нэгдсэн хуралдааны төгсгөлд Улсын Их Хурлын гишүүн 33 гишүүнээс 2025 оны 11 дүгээр сарын 14-ний өдөр өргөн мэдүүлсэн Монгол Улсын Их Хурлын чуулганы хуралдааны дэгийн тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл болон хамт өргөн мэдүүлсэн хуулийн төслийн хэлэлцэх эсэх хэлэлцүүлгийг эхлүүлсэн.

Хуулийн төслийн талаар Улсын Их Хурлын гишүүн М.Бадамсүрэн нэгдсэн хуралдаанд танилцууллаа. Хууль санаачлагч чуулганы нэгдсэн хуралдаанаар асуудлыг шийдвэрлэхдээ Байнгын хорооны хуралдаанд оролцсон нийт гишүүдийн олонх дэмжсэн, дэмжээгүйгээс үл хамаарч эрх бүхий этгээдийн анх гаргасан саналыг нь "дэмжих эсэх"-ээр санал хураах, Ерөнхий сайд Улсын Их Хуралд Засгийн газрын гишүүнийг танилцуулах хугацааг нарийвчлан заах, Монгол Улсын Их Хурлын чуулганы хуралдааны дэгийн тухай хуульд заасан зарим хугацааг 2019 оны Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлттэй нийцүүлэх зохицуулалтыг тусгасан байна.

Төрийн байгуулалтын байнгын хорооны холбогдох санал, дүгнэлтийг Э.Болормаа гишүүн танилцуулсан юм. Байнгын хороо Мягмар гарагийн хуралдаанаараа төслийн хэлэлцэх эсэх хэлэлцүүлгийг хийжээ. Хуулийн төсөлд иргэдийн оролцоог хангах, санал авах зорилгоор Улсын Их Хурлын d.parliament.mn цахим системд байршуулсан гэв. Байнгын хорооны гишүүдийн олонх Монгол Улсын Их Хурлын чуулганы хуралдааны дэгийн тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл болон хамт өргөн мэдүүлсэн Монгол Улсын Их Хурлын тухай хуульд өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийг үзэл баримтлалын хүрээнд хэлэлцэхийг дэмжээгүй аж. Хууль санаачлагчийн илтгэл, холбогдох Байнгын хорооны санал, дүгнэлттэй холбогдуулан гишүүд асуулт асуух, байр суурь илэрхийлэх шаардлагагүй хэмээн үзлээ.

Ингээд санал хураалтыг нэгтгэн явуулахаар Улсын Их Хурлын дарга шийдвэрлэсний дагуу санал хураалтыг эхлүүлсэн юм. Хувь хүний орлогын албан татварын тухай хуульд өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийг үзэл баримтлалын хүрээнд хэлэлцэхийг санал хураалтад оролцсон гишүүдийн 57.7 хувь нь дэмжсэн. Иймд анхны хэлэлцүүлэгт бэлтгүүлэхээр Төсвийн байнгын хороонд шилжүүлэв. Дараа нь санал хураалт явуулахад “Усан доорх соёлын өвийг хамгаалах тухай конвенц”-ыг соёрхон батлахыг Улсын Их Хурлын 80 гишүүн дэмжиж, Конвенц соёрхон батлах тухай хуулийн төсөл батлагдлаа.

Үргэлжлүүлэн “Монгол Улсын хөгжлийн 2027 оны төлөвлөгөө батлах тухай” Улсын Их Хурлын тогтоолын төслийн эцсийн хэлэлцүүлгийг хийж, зарчмын зөрүүтэй 50 саналын томьёоллоор нэгбүрчлэн санал хураалт явуулж, шийдвэрлэлээ. Энэ үеэр Улсын Их Хурлын дарга С.Бямбацогт ажлын хэсэг нэлээн сайн ажилласан гэдгийг тэмдэглээд, зарчмын зөрүүтэй 203 холбогдох саналыг нэгтгэж, улсын хөгжлийн төлөвлөгөөний төслийг Хөгжлийн бодлого, төлөвлөлт, түүний удирдлагын тухайд нийцүүлж боловсруулсан болохыг тодотгож байсан.

Ингээд “Монгол Улсын хөгжлийн 2027 оны төлөвлөгөө батлах тухай” Улсын Их Хурлын тогтоолын төслийг эцэслэн батлах санал хураалтыг явуулахын өмнө Улсын Их Хурлын гишүүн, Улсын Их Хурал дахь МАН-ын бүлгийн дарга Ж.Батжаргал ирэх Даваа гарагт бүх нийтийн амралтын өдөр тохиож байгаа учир Мягмар гарагт нэгдсэн хуралдаан товлож, холбогдох санал хураалтыг явуулах хүсэлт гарган завсарлага авах хүсэлтээ илэрхийллээ. Улсын Их Хурлын дарга Улсын Их Хурал дахь МАН-ын бүлгийн хүсэлтийн дагуу завсарлага өгөхөөр шийдвэрлэв.

Дараа нь Улсын Их Хурлын гишүүн, Улсын Их Хурал дахь АН-ын бүлгийн дэд дарга Х.Тэмүүжин үзэл баримтлалын хүрээнд хэлэлцэхийг дэмжих эсэх санал хураалт явуулахаар товлосон хуулийн төсөл тус бүрээр нэг өдрийн завсарлага авах хүсэлтээ илэрхийллээ. Улсын Их Хурлын дарга Улсын Их Хурал дахь АН-ын бүлгийн хүсэлтийг хүлээн авснаар өнөөдрийн нэгдсэн хуралдаан өндөрлөсөн юм хэмээн Улсын Их Хурлын Хэвлэл мэдээлэл, олон нийттэй харилцах газраас мэдээллээ.