Түвдэд мөсөн голын нурангиас үүдсэн үер, хөрсний гулгалтын улмаас гурван хүн амиа алдаж, 558 хүн сураггүй болсон гэж Хятадын төрийн мэдээллийн агентлаг “Синьхуа” мэдээлэв. Харин Балбын эрх баригчид Балба, Хятадын хил орчмын бүсэд болсон хүчтэй үерийн улмаас дор хаяж 162 хүн амиа алдсан гэж мэдээлсэн байна.  Тодруулбал, Хятадын CCTV-ийн мэдээлснээр, Түвдэд сураггүй болсон 558 хүний 260 нь гадаадын иргэн байгаа ба нутгийн хоёр оршин суугчийг аварчээ. Пүрэв гарагийн өглөөний байдлаар гурван хүн амиа алдсан нь батлагдсан байна.

Энэ нь тус бүс нутагт тохиолдож буй анхны ийм гамшиг биш юм. Лхэндэ Хола мөсөн голын орчимд сүүлийн 14 сарын хугацаанд хоёр удаа үер болсон.  Гималайн мөсөн голуудын тогтворгүй байдал нэмэгдэж байгаа нь орон нутгийн иргэд, дэд бүтэц, усны нөөцөд эрсдэл учруулж байна.

Өнгөрсөн оны наймдугаар сард мөн болсон гамшгийн улмаас есөн хүн амиа алдаж, Балба, Хятадыг холбосон гүүр зэрэг чухал дэд бүтэц эвдэрч байжээ.

Балбаас авсан дроны бичлэгт хүчтэй үерийн улмаас зам эвдэрч, барилга байгууламжууд шавар, хурдаст дарагдсан дүр зураг харагджээ. Тус бүс нутгийн эгц хавцал бүхий хөндийгүүд нь эдийн засаг, тээврийн чухал холбоос боловч гамшиг тохиолдох үед ихээхэн эрсдэлтэй байдаг.

Үерт хамгийн их өртсөн Нувакот дүүрэгт зарим барилгын хоёрдугаар давхар хүртэл шаварт дарагджээ. Модны мөчир, цахилгааны утсанд хог хаягдал тээглэж, автомашинууд шаварт дарагдсан байна. Үерийн улмаас зарим бүс нутагт зорчих хөдөлгөөн зогсжээ.

Гамшиг маш богино хугацаанд болсон тул хүмүүсийг аюулгүй газар нүүлгэн шилжүүлэх боломж хомс байсныг гэрчүүд ярьжээ.  “Дунге захад очоод ердөө хагас цагийн дараа үер бууж, зах бүхэлдээ сүйдсэн. Тэр үед хүмүүс ажилдаа явахаар бэлтгэж байсан” хэмээн тус нутгийн оршин суугч Шоям Ражбхандар хэлсэн байна. “Хэчнээн хүн сураггүй болсон, хэд нь амиа алдсаныг бид мэдэхгүй” гэж тэр хэвлэлд ярьсан байна.

Балбын албаныхан өмнө нь нийт 403 хүн, түүний дотор 341 гадаадын иргэн сураггүй болсон гэж мэдээлж байв. Аялал жуулчлалын зөвлөлийн хэвлэлийн төлөөлөгч Сунил Шармагийн мэдээлснээр, сураггүй болсон хүмүүсийн 133 нь Хиндү шашинтнуудын ариун газар болох Түвдийн Кайлаш ууланд мөргөл хийхээр явсан Энэтхэгийн иргэд байжээ. Мөн АНУ-ын 47, Австралийн 34, Их Британийн 33, Канадын 24 иргэн сураггүй болсон гэж мэдээлсэн байна. АНУ-ын Төрийн департамент гамшигт өртсөн америк иргэдийн талаар мэдээлэлтэй байгаагаа мэдэгджээ.

Австралийн Гадаад хэргийн сайд Пенни Вонг пүрэв гарагт хэлэхдээ, мөргөл болон явган аяллаар явсан Австралийн дор хаяж 34 иргэн сураггүй болсон байна.

Балбын Засгийн газар одоогоор олон улсын тусламж хүсээгүй байгаа ч Австрали улс хүмүүнлэгийн хариу арга хэмжээний хүрээнд Балбын тал, НҮБ, Улаан загалмай болон бусад байгууллагатай хамтран ажиллаж байгаа гэж Вонг мэдэгджээ.

Малайзын Гадаад хэргийн яам Катмандуд байгаа 55 иргэнтэйгээ холбоо тогтоож чадахгүй байгаагаа мэдээлэв. Дэд бүтцэд учирсан ноцтой хохирол, тасалдал нь тэдэнтэй холбоо барихад хүндрэл учруулж байгаа аж. Малайзын иргэдийн амь нас хохирсон тухай албан ёсны мэдээлэл одоогоор байхгүй бөгөөд тэдний аюулгүй байдал, байршлыг тогтоохоор холбогдох байгууллагуудтай хамтран ажиллаж байгаа гэж тус яам мэдэгджээ.

АНУ-ын Геологийн алба лхагва гарагийн өглөө Катмандугаас хойд зүгт, хил орчмын бүсэд 4.4 магнитудын газар хөдлөлт болсон гэж анх мэдээлсэн. Тухайн газар нь нийслэлээс 66 км-ийн зайд байжээ. Гэвч дараа нь мэдээллээ шинэчилж, газар хөдлөлт биш, мөсөн голын нурангиас үүдсэн хүчтэй сейсмийн үзэгдэл бүртгэгдсэн гэж дүгнэсэн байна. Мөсөн голын нуранги, түүнээс үүссэн хурдас, усны хүчтэй урсгал голын дагуу доошилж, оршин суугчдад гамшгийн хэмжээнд хохирол учруулжээ.

АНУ-ын Геологийн алба уг дүгнэлтийг ойролцоох сейсмийн станцуудын мэдээлэл, урт хугацааны сейсмийн долгион болон хиймэл дагуулын зурагт үндэслэн гаргасан бөгөөд тухайн үед газар хөдлөлт болоогүй гэж үзсэн байна.

Катмандуд төвтэй Олон улсын уулын хөгжлийн нэгдсэн төвийн уур амьсгалын мэргэжилтнүүд мөн лхагва гарагт болсон гэнэтийн үерийг мөсөн голын нуранги үүсгэсэн байх магадлалтай гэж үзжээ. “Усны гидрологийн ажиглалтаас үерийн давалгаа онцгой хурдтай, асар их хэмжээтэй байсныг харж болно” хэмээн тус төвийн мэргэжилтнүүд мэдэгдсэн байна. Тухайлбал, Тришули голын усны түвшин нэг цэгт хагас цагийн дотор есөн метр хүртэл нэмэгджээ.

Лхэндэ Хола гол буюу Бхотекоши голын цутгалд усны түвшин хамгийн дээд хэмжээнд хүрсэн байна. “Лхэндэ Хола гол сүүлийн 14 сарын хугацаанд хоёр удаа үерлэсэн. Энэ удаагийн үерийг Балбын нутаг дахь мөсөн голоос үүссэн мөс, хадны нуранги өдөөсөн. Нуранги голын урсгалыг хаасны дараа ус гэнэт доош түрэн урссан” гэж гамшгийн эрсдэлийг бууруулах чиглэлээр ажилладаг мэргэжилтэн Сасвата Саньял хэлжээ. Тэрээр мөн уур амьсгал дулаарч буй Гималайн бүс нутагт гамшгаас урьдчилан сэрэмжлүүлэх тогтолцоо нэн чухал болохыг онцолсон байна.

Гималайн нуруу нь Өмнөд Азийн хэд хэдэн улсыг дамнан үргэлжилдэг бөгөөд дэлхийн хамгийн өндөр уулсын олонх, мөн үлдэж буй мөсөн голуудын ихээхэн хэсгийг агуулдаг. Эгц налуу, уулсын доорх хөндийгүүд нь үер, хөрсний гулгалтад онцгой эмзэг.

Хүний үйл ажиллагаанаас үүдэлтэй уур амьсгалын дулаарлын улмаас хүчтэй аадар бороо, мөсөн голын хайлах зэрэг эрс тэс үзэгдэл улам түгээмэл болж байна.

Катмандугийн судлаачид энэ оны эхээр хийсэн судалгаагаар Хиндүкуш–Гималай / Hindu Kush Himalaya/-н бүс нутгийн мөсөн голууд улам хурдан хайлж, 2000 оноос хойш мөсний алдагдлын хурд хоёр дахин нэмэгдсэн болохыг тогтоожээ.

Мөсөн голууд гэсэж хайлах, үүнээс үүдэх нуранги, үерийн аюул нь зөвхөн Гималайн бүс нутгийн бус, дэлхий нийтийн анхаарал татсан уур амьсгалын эрсдэл болоод байна.

*Орчуулгад AI ашиглаж, сэтгүүлч редакторлосон болно.

Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин

2026 ОНЫ НАЙМДУГААР САРЫН 28. БААСАН ГАРАГ. № 161 (7903)

Хуурамч мэдээлэл хаа сайгүй тархах болсон энэ үед баримттай, эх сурвалжтай, үнэн бодитой мэдээллийг “Зууны мэдээ” сониноос аваарай.

Үнэн мэдээллийг хамтдаа хамгаалцгаая.

Бие даасан сэтгүүл зүйг дэмжин "Зууны мэдээ" захиалаарай. www.zuuniimedee.mn