-Өнгөрсөн онд нэгэнт алдаатай төсөв баталсан учраас одоо энэ хүрээгээ өөрчлөөд, төсөв тодотгохоос өөр арга байхгүй. Би дагаж орж ирсэн хуулиудтай холбоотой асуулт асууя. Төсвийн тогтвортой байдлын тухай хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулах гэж байна. Энэ хуулийг уншаад маш их баярлалаа. Миний яриад байсан өөр өөртөө чөдөр тушаа тавьж байгаа асуудлыг чөлөөлж байгаа юм байна. Хуулийн 19.9 заалтыг хүчингүй болгож байгаа юм байна. Бид энэ чөдөртөө баригдаад гадаадаас олон зээл авчхаад ашиглаж чаддаггүй. Хаврын чуулганаар Эрдэнэбүрэнгийн цахилгаан станц, Газрын тос боловсруулах үйлдвэрийн төсөл төсөвт орохгүй гээд тусгайлсан хуулиа баталчихсан. Цаана нь бас өчнөөн зээл авчихсан байдаг. Энэ чөдөр тушаагаа тайлаач гэдэг шаардлагыг өгсөн. Тэгсэн чинь уг хуулийн 6.1.2 заалтад нэгдсэн төсвийн тэнцвэржүүлсэн тэнцэл нь тухайн төсвийн жилийн ДНБ-ий хоёр хувиас илүүгүй алдагдалтай эсвэл ашигтай байх гэсэн зүйл заалтаар солигдоод ороод ирлээ. Энэ зарчмын ямар өөрчлөлтийг хийж байна вэ. Ялгаа нь юу байх вэ.

-2024 оноос өмнө бол нийт орлого, зарлага дээр тэнцвэржүүлсэн тэнцлийн тухай ярьдаг байсан. Нийт орлого, зарлага хоёрын тэнцлийг ярьдаг байсан. Тэрнээс хойш суурь тэнцэл гэж олон улсын практикт огт байхгүй сүүлд ОУВС-гийн гайхаж байсан. Суурь тэнцэл гэдэг нь гадаад зээл бондыг алдагдалд тооцохгүй. Ийм заалт хийнгүүтээ суурь тэнцэл нь хоёр хувь ашигтай байна гэдэг хууль баталчихсан. Бид төсвийн сахилга батаа нэмэгдүүлж, тэнцвэржүүлсэн тэнцэл бол нийт орлого, зарлагын алдагдлыг тооцно. Алдагдал нь ДНБ-ий хоёр хувьтай тэнцэнэ гэж 2024 оноос өмнө явж ирсэн зарчим. Бид гадаад зээлээ хэрэглэж чадахгүй болчихжээ. Тийм учраас нэгдсэн орлого, зарлагаа тавиад тэнцвэржүүлсэн тэнцлээрээ явъя гээд 2024 оныхоор буцааж байна гэсэн үг.

-Энэ төсөв 2025 оны арваннэгдүгээр сарын 12-нд батлагдсан. Батлах батлахдаа 75 хувийн дэмжлэгтэй баталсан. Тухайн үед УИХ-ын гишүүн Ч.Лодойсамбуу, Ш.Бямбасүрэн нарын гишүүд 1.2 их наядын үргүй зардал байгааг багасгах боломжтой гэдэг зарчмын зөрүүтэй саналууд гаргасан. Гэтэл бид бүхэн төсвөө анх өргөн барьснаараа явна гээд зүтгэсэн. Арван сарын дараа төсвөө тодотгохдоо 1.4 их наядаар төсвөө танахаар болж байна. Энэ бол Засгийн газрын хариуцлагагүй байдал гэж шууд хэлнэ. Тухайн үеийн тооцооллоор 1.2 их наядын зардлыг бууруулах боломжтой гэж бодитоор тооцоолж байсан.Тэгэхэд батлахгүй явчхаад одоо ээлжит бус чуулган хуралдуулж, төсвөө тодотгоно гэж ажил болж байна. Хэмнэлт хийгээд байна уу гэхээр буцаагаад урсгал зардлаа 1.4 их наядаар нэмэгдүүлж байна. Тэр мөнгөө хаанаас авах вэ гэхээр төрийн өмчит компаниудаас 80 тэрбумыг төвлөрүүлэх байсан орлогоо нэг их наяд болгож оруулж ирж байна.

-Төсвийн хэлэлцүүлэг эхлэхээс өмнө нэг хариуцлагатай үг хэлье. Энэ удаа Засгийн газар төсвийн тодотголыг оруулж ирэхдээ сангийн хуваарилалт руу огт ороогүй. Ирээдүйн өв сан, Хуримтлалын сан, Хөгжлийн сантай холбоотой сангийн хуваарилалт дээр үг, үсэг бичээгүй. Үе үеийн Засгийн газар Ирээдүйн өв сангаасаа авах ёстой гэдэг юм билээ. Би дэмждэггүй. Хоёрдугаарт, ТӨК-иуд Баялгийн сангийн хууль батлахаас өмнө ногдол ашиг төвлөрүүлдэг байсан. "Эрдэнэс тавантолгой", "Эрдэнэт" үйлдвэр зэрэг бүгдээрээ ногдол ашиг төвлөрүүлдэг байсан. Засгийн газар  хувьцаа эзэмшигч учраас. Гэтэл 2024 онд Баялгийн сангийн тухай хуулийг батлахдаа төрийн өмчийн уул уурхайн компаниуд 34 хувиа хуримтлалын санд хийнэ, үлдсэн хэсгийг хуучнаар "Эрдэнэс Монгол" дээр төвлөрүүлж, хөрөнгө оруулалтын төслийг санхүүжүүлнэ" гэж заалтаар ногдол ашиг өгөх зардлыг түрүүлээд дундын компани авдаг болсон байсан. Ерөнхий сайдын хүний хувьд "Эрдэнэс Монгол"-ын дэргэд төсөл хөтөлбөр хэрэгжүүлнэ гэж хэлээд хуримтлалаар нь нийгмийн төсөл хэрэгжүүл гэж улстөржүүлж болно. Гэхдээ би хүсээгүй. Төр авах ёстой ногдол ашгаа төсвөөрөө дамжуулан авч, 2027 оны нэгдүгээр сарын 1-ээс хэрэгжүүлэх гэж байгаа татварын ачааллыг бууруулж, тэтгэвэр тэтгэмждээ нэмэрлэх ёстой гэж үзсэн. Тэрнээс биш ТӨК-ийн үйл ажиллагаа, засаглал бол энд огт хамаагүй. Төрдөө ногдол ашгаа төвлөрүүлж, УИХ хэрхэн зарцуулахаа шийдье гэсэн юм. Харин ТӨК-иудаас төвлөрүүлсэн 1.5 их наяд төгрөгөөр та бүхний баталсан багш, эмчийн цалинг нэмж, 50 хувьд хүргэхгүй бол бага орлоготой, ахмадуудаа хамгаалах бодлогыг хамгаалахгүй бол өрхийн орлого 4.9 хувиар агшсан байна.

-Төсвийн тодотгол чинь намрын чуулганаар бус хаврын чуулганаар орж ирэх байсан юм. Би тухайн үед нь хэлээд бараагүй. Өнгөрсөн 2025 оны сүүлчээр төсөв мөнгөгүй болж, тухайн үеийн Ерөнхий сайд Г.Занданшатар 1.2 их наяд төгрөгийг татвар төлөгчдөөс түрүүлээд авчихсан. Энэ дээр аудитынхан дүгнэлтээ гаргачихсан. Энэ дээр хариулт хэлээд өгөөрэй. Мөн нэг бичлэг үзүүлье. 988 тэрбум төгрөгийн асуудал байна.

-Г.Очирбат гишүүн үндэслэлтэй зүйл хөндөж байна. Төрийн ажлын залгамж чанар гэж байх ёстой. Гэхдээ алдааг нь засаад урагшлах ёстой гэж бодож байна. Тийм учраас асуудлыг сууриар нь шийдэх ёстой гэдэг үзэл баримтлалтай байдаг хүн. Ардчилсан намын гишүүдийн шаардлага бол асар зөв.

-Сайдууд цалингаа тавих зардалтай үлдсэн гэж байгаа ч бодит байдал ондоо байна. Зарим сайдын урсгал зардал хяналтаас алдагдлаа. Шадар сайд Т.Доржханд сая долоодугаар сард цахилгаан эрчим хүч экспортлох стратегийг 790 сая төгрөгөөр боловсруулах тендер зарласан. Би маш их шүүмжилсэн. Эрчим хүчний салбарын бодлого стратеги боловсруулах үүрэгтэй учраас Стратеги, бодлогын хэлтэс яаманд байдаг. Гэтэл энэ хэлтсийн хийх ёстой ажил дээр татвар төлөгчдийн мөнгөөр тендер зарлаж байна. Мөн Шадар сайд нь доороо яамтай давхцуулан эрчим хүчний экспортын хэлтэс байгуулчихсан. Маш өндөр зардалтай хэлтэс байгуулчихсан байна.

-Сайд нар дээр нэмэлт зардал байхгүй. Цалингаа тавиад л энэ оноо дуусгана. Илүү зардал байхгүй.

-Эрчим хүчний салбар дээр хоёр бодлого барьж байгаа. Хэрэглэгч талдаа дулаан цахилгааны үнэ тарифыг 2026-2027 онд шилжих цаг хугацаанд нэмэхгүй. Ингэхийн тулд Засгийн газар зардлаа танаж, эрчим хүчний салбарт татаас хэлбэрээр олгоно. Нийтдээ 107.3 тэрбум төгрөгийн татаас өгөхгүй бол үнэ тарифаа нэмж, иргэдэд үнийн өсөлт болж очих эрсдэлтэй. Өнгөрсөн жил дулаан, цахилгааны хязгаарлалтыг 17 удаа хийсэн. Ирэх өвөл хязгаарлалт хийхгүй нь тулд шаардлагатай засвар шинэчлэлийг хийхээр 97.2 тэрбум төгрөг гээд нийт 200 тэрбум төгрөгийг төсвийн тодотгол дээр оруулж ирсэн.