Сарнай охин дөрвөн настай. Тэр монгол хүүхдийн оюун ухаан, сэтгэхүйн онцлогт зориулагдсан бүх нэвтрүүлэг нь монгол хэлээр цацагддаг цорын ганц хүүхдийн телевиз болох  “Dreambox”-ын идэвхитэй үзэгч. Түүний ах Болд 16 настай.  Одоогоор түүний насны онцлогт тохирсон мэдээ мэдээлэл, нэвтрүүлэг бэлтгэн хүргэдэг телевизийн суваг байхгүй. “Dreambox”-ыг үзье гэхэд нийт  мэдээ мэдээллийнх нь агуулгыг  3-6 насныханд зориулсан хүүхэлдэйн кино, “Бонгын адал явдал”, “Мишээлийн цаг”, “Можухын цаг” гэх мэтчилэн нэвтрүүлгүүд эзэлдэг учир үздэггүй. Бусад телевизийн тухайд  хүүхдэд зориулсан тусгай нэвтрүүлэг  бараг байхгүйтэй адил.

 

Өдрийн цагаар хүүхэлдэйн кино гаргаж, хааяадаа танин мэдэхүйн холбогдолтой нэвтрүүлэг бэлтгэн хүргэх нь бий ч, тэр нь нөгөө л  бага насныханд зориулагдсан байх жишээтэй.  Гэтэл Болд гадны өөр нэгэн улс оронд амьдарч байсан бол өөрийн насны онцлогт тохирсон мэдээ мэдээлэл, мэдлэгийг телевизийн удирдлага барьж суухдаа л авах боломжтой байлаа. Тухайлбал, сонгуулийн талаар. Гадаадын улс оронд "Student news", "news round", “Teen kids news”, “funny kids news” зэрэг тусгайлсан мэдээний хөтөлбөрүүд  байдаг.

 

Түүнчлэн, BBC, ABC зэрэг томоохон  агентлагууд өсвөр насны хүүхдүүдэд зориулсан мэдээллийн хөтөлбөрийг гаргадаг байх юм. Энэ мэтээр олон жишээ дурьдаж болно. Тэд сонгуулийн талаар иргэддээ хүүхэд наснаас нь эхлэн боловсрол олгодог. Ингэхдээ тухайн нэгэн нутаг дэвсгэрт хүмүүний биеийг олж мэндэлсэн иргэн хүн сонгуулийн насанд хүрмэгцээ өөрийн хууль боловсруулах төвшин дэх төлөөллөө хэрхэн сонгох, яагаад сонголтоо хийх нь чухал болохыг маш энгийнээр, ойлгомжтойгоор тайлбарлан гаргадаг байна. Энд АНУ-ын жишээг дурьдаж болно.

 

Тус улсад өнгөрсөн жилийн арваннэгдүгээр сард Ерөнхийлөгчийн сонгууль зохион байгуулагдсан. Тухайн үед хүүхдийн мэдээллийн хөтөлбөрөөр сонгуулийн талаар, саналаа өгөхийн ач холбогдлын талаар энгийн ойлгомжтой тайлбарласан мэдээ гарч байсан юм. Түүнчлэн, АН-аас нэр дэвшигч Төрийн нарийн бичгийн дарга асан Хиллари Клинтон, БНН-аас нэр дэвшигч Доналд Трампын талаар тайлбарлан ойлгуулж байв. Харин манайд ядаж сонгуулийн үеэр хүүхэд, залууст тохирсон агуулгатайгаар мэдээлэл бэлтгэдэг суваг байдаггүй.  Гэтэл хүүхдийн мэдэх эрхийг дээдэлдэг улс оронд тэдний нас насанд нь тохирсон  агуулгатай нэвтрүүлэг, телевизийн сувгууд байдаг юм билээ.  Өсвөр насныхан, тэр дундаа 12-18 насныханд зориулсан нэвтрүүлэг, хүүхдийн сувгийн аль нь ч манайд алга.

 

Байсан ч, амьдралд хэрэгтэй мэдээ, мэдээлэл олгох нь ховор.  Өнөөдөр хүүхэд, залуус сонгуульд саналаа өгч, төлөөллөө сонгохын ач холбогдлыг  ойлгохгүй байгаа нь нууц биш. Ойлгохгүй учраас саналаа өгдөггүй гээд хэлчихвэл хэтийдсэн болохгүй. Өсвөр насныхан “Нийгмийн тухай мэдлэг” хичээлээс л сонгуулийн талаарх ерөнхий мэдээлэл авах бөгөөд түүнийгээ амьдралд хэрэгжүүлдэггүй. Ийм байхад залуусын сонгуулийн оролцоо муу гэж халаглахын хэрэг юун. 

 

2012 оны парламентын сонгуулиар ирц 67.3 хувьтай гарсан бөгөөд үүнээс 18-25 насны залуус хамгийн бага хувь буюу дөнгөж 10 гаруй хувь нь саналаа өгсөн байдаг.  Манай улсын хүн амын 40 орчим хувийг 18-35 насны залуус эзлэдэг гэвэл  нийт залуусын 20 хүрэхгүй хувь нь л саналаа өгсөн гэх мэдээлэл бий.

 

Хэрэв манайх сонгууль гэх мэт амьдралд ойр сэдвийн талаар хүүхэд, залуустаа хангалттай мэдээлэл олгодог байсан бол залуусын ирц өндөр хувьтай байж, Үндсэн хуулиар олгогдсон сонгох эрхээ эдлэх л байсан даа. Монголчууд сар хүрэхгүй хугацааны дараа Ерөнхийлөгчөө сонгоно. Тэр үед залуусын ирц муу байвал, бурууг өөрсдөөсөө л хайгаарай.