Энэ жилийн ЭЕШ-ын дүн хүн бүрийг алмайруулж байна. Тэр дундаа эх хэлний шалгалтад хэдэн мянгаараа “онхолдож” буй нь эмзэглэл төрүүлж байгаа юм. Улаанбаатар хотын хэмжээнд Монгол хэлээр элсэлтийн шалгалт өгсөн хүүхдүүдээс ердөө хоёр нь А үнэлгээ авсан. 1768 хүүхэд A-D үнэлгээ авсан. 5142 хүүхэд F  үнэлгээ авчээ гэсэн мэдээлэл тарсан. Мөн Монгол хэлээр 800 оноо авсан хоёр хүүхэд байхад гадаад хэлээр шалгалт өгөөд ийм оноонд хүрсэн 58 шалгуулагч байх жишээтэй.  Бидний ирээдүй ийм л байна.

Монгол Монголоороо үлдэхэд бидэнд юу хэрэгтэй вэ. Алт мөнгө, эрдэнэс, баялаг уу. Үгүй, эх хэл л хэрэгтэй. Олимпын аварга Н.Түвшинбаяр “Гадаадад барилдаад явж байхад хүмүүс нь Монгол гэж ямар улс байдаг талаар асуудаг. Хятадынх уу, Оросынх юм уу гэдэг. Ази тивд оршдог тусгаар улс гэхээр ямар хэлээр ярьдаг юм гэдэг. Өөрийн гэсэн монгол хэлтэй гэхээр тэгвэл танайх том гүрэн юм байна шүү дээ гэж хэлдэг” хэмээн ярьж байсан удаатай.  Энэ эгэл яриа эх хэл ямар үнэтэйг, цэнэтэйг ойлгуулж өгөхөөр байгаа юм. Гэтэл сүүлийн жилүүдэд манайхан эх хэлээ бараг л хаягдал гэх нь холгүй боллоо.

Ажилд авах зар болгон дээр Англи хэлтэй байх ёстой гэж заах нь холгүй байна. Бараг л ТҮК-ийн ажилтнууд гадаад хэлтэй байх ёстой гэсэн шаардлага тавих нь холгүй туйлширч байна. Ийм туйлшралаас нь болоод эцэг, эхчүүд хүүхдээ хар нялхаас нь гадаад хэлтэй болгох гэж муйхарч эхэллээ. Ядаж байхад яр гэгчээр гадаад хэлний сургалттай сургууль, бүр цэцэрлэг Улаанбаатараар дүүрч байна. Хятад, Англи хэл заадаг сургалтын төвүүд борооны дараах мөөг шиг олширсон.   Нэг л их даяаршил ярьсан ухаантнуудын арми бий болсоор. Өөрийгөө эрдэмтэн гэж нэрлэсэн зарим нэг цэцэрхэгчид агуу Ренчин, Дамдинсүрэнг улирсан баларсан гэж хуцаж байна. Ийм байхад бид эх хэлээ яаж хамгаалах вэ, тэднээс. Ийм байхад Монгол хэлний шалгалт өгч байгаа хүүхдүүд F авахгүй яах юм.

Нөхцөл байдал ийм дээрээ тулчихаад байхад төр засгийнхан юу ч хийхгүй сууна. Яаж төсвийн мөнгө идэх үү, хэнийхээ тавьсан өрийг ард түмний мөнгөөр даруулах уу гэдэг хор найруулаад л сууж байгаа. Гэтэл цаана чинь Япон улс яаж байна. Ердөө л саяхан 12 нас хүрээгүй хүүхдэд ямар ч гадаад хэл заахыг хориглосон хууль гаргачихлаа. Ухаантай хүмүүс эх хэлээ тэгж хамгаалдаг юм байна. Гэтэл манай яаж байгаа билээ. Цэцэрлэгт орж байгаа хүүхдэд Хятад, Англи хэл зааж байна. Хэл заахын хажуугаар тэр орны соёлоос авахуулаад бүхий л зүйлээр нь хүүхдүүдийн тархийг угааж байгаа шүү дээ. Монгол хэлээ ч гүйцэд сураагүй, монгол соёлоо, түүхээ ухаарч, уншиж мэдээгүй бяцхан үрсэд гадаад хэл заахаар чинь яах билээ. Эхлээд Монголоо биш гадаадынхыг л сурна гэсэн үг. Ийм байж бид ЭЕШ-ын үеэр хүүхдүүдээс А дүн нэхээд хэрэг байна уу.

Улаанбаатар хотод хоёрхон хүүхэд Монгол хэлээр 800 оноо авч байхад гадаад хэлээр шалгалт өгсөн 58 хүүхэд дээд оноонд хүрч байгаа нь дээр дурьдсан жишээтэй л холбоотой.  Монголд Монголоо гэсэн сэтгэлтэй, эх хэлээ хайрлаж хамгаалах иргэн жилээс жилд цөөрч буйн жишээ энэ. Тэд эх хэлийг ердөө л хоорондоо ярих л хэрэгсэл болгож байна. Өөр юу ч биш болгочихлоо. Зарим нь бүр эх хэлээрээ ч ярьж чадахаа байсан. Энэ үгийг Монголоор юу гэдэг билээ гэж далчигнах будмал авгайтай хүртэл таарч л явлаа. Ингэлээ гээд гадаад хэл сурахыг үгүйсгэх гэсэнгүй. Хэрэгтэй юу гэвэл хэрэгтэй. Гэхдээ бид ядаж хөгжсөн, хүмүүс нь ухаан суусан улсын жишгээс суралцах хэрэгтэй биз дээ. Хүүхдийн эх хэлний дархлаа 12 нас хүрч байж тогтдог гэдэг. Хуучин хүүхдүүдэд 5 дугаар ангиас нь эхлээд гадаад хэл заадаг байлаа. Одоо тэгж яагаад болохгүй гэж. 6 дугаар ангиас нь эхлээд гадаад хэл заая л даа. Эх хэлээ хамгаалъя, дархлаажуулъя.

Одоо л эх хэлээ хамгаалахгүй бол Монгол орон хэдэн жил оршин тогтнох вэ гэдгийг ч ярих цаг болсон.  Иргэн бүр нь баяжаад, эдийн засаг нь тултлаа өсөөд, Азийн бар болох яах вэ. Зөв хөгжүүлж чадвал удахгүй биз. Гэхдээ түүнээс өмнө эх хэл чинь аюулд өртөөд байна. Хэдхэн жилийн дараа “Энэ үгийг чинь Монголоор юу гэдэг билээ” гэж цэмцэгнэх бүхэл бүтэн арми үүсвэл юун Монгол хэлээр элсэлтийн шалгалт өгөх.