Автобусны мөнгөний хайрцганд хийсэн тал 500, 1000 төгрөгийн зураг саяхан фэйсбүүкээр баахан тарж, сэдэв боллоо. Бас нэг нөхөр өөрийн цахим хуудсандаа “Нэг танил маань 500 төгрөг дундуур нь ураад байхаар нь асуусан чинь хоёр удаа автобусанд суудаг юм” гэж хариулсан талаар бичээд байсан. Монголчуудын тодорхой хэсгийн сэтгэлгээ нэг иймэрхүү л байна шүү дээ. Иймэрхүү ч гэж дээ, ядуу, ухамсар дорой, ухаан муутай гэсэн үг. Хариуцлага хүлээж сураагүй, улс орноо боддоггүй, зүгээр л бэлэнчилж суух хүсэлтэй хүмүүс нэмэгдсээр байгаагийн илрэл.

Автобус ухаалаг системтэй болсноор алдагдалтай ажиллахаа больсон байх. Тасалбар түгээгч гээд олон хүн ажиллахаа больсон. Дээрээс нь тасалбар түгээгч, жолооч нь өдрийн орлогоосоо “хумсалдаг” байсан цаг ард хоцроод байгаа. Тийм болохоор өмнөхөө бодвол орлогоо бүтнээр шахуу аваад, дээрээс нь тасалбар түгээгчийн цалингийн цэс хасагдсан.

Ухаалаг системийн ач тус энэ. Гэхдээ увайгүй, ухамсаргүй зарим нь мөнгөө урж хийгээд байвал бас хэцүү шүү дээ. Тиймээс ямар нэг арга хэмжээ авах хэрэгтэй юм биш үү. Хяналтаа сайжруулах, цаашлаад бүх иргэдийг автобусны карттай байхыг шаардмаар байна. Уг нь картаар бол 500 төгрөг, мөнгө хийвэл 1000 гэсэн журам маягийн юм гаргасан.

Бүх хүмүүсийг карттай болгох гэж тэр шүү дээ. Гэтэл хэрэгжсэн ч юм алга, иргэд ч тоосонгүй. Хэрэгжүүлэхээр шахаж шаардсан ч үгүй. Нэг үеэ бодвол иргэдийн цөөнгүй хувь нь автобусны карттай болчихсон. Гэхдээ л бүх нийтээрээ картаа хэрэглэж сураагүй хэвээрээ л байна. Тиймээс хатуухан үзэж, цахим картгүй бол автобусанд суулгахгүй байвал яасан юм. Ингээд хэлэхээр хүний эрхийн асуудал гэж ирээд л хэл амаа билүүдэх нөхөд цөөнгүй гарч ирэх байх.

Гэхдээ аль болгон ард түмэн уурлана гэж алгын чинээ болж байдаг юм. Зарим зүйл дээр жаахан зарчимтай, хуультай, дүрэмтэй байя л даа, энэ чинь. Ямар мөнгийг нь дээрэмдэх гэж байгаа биш, автобусны цахим карттай л бол гэж шаардах гэж байна. Тэгээд ч цахим карт гэдэг давуу талтай. 5000 төгрөгөөр цэнэглэчихсэн байхад өөр юманд мөнгөө үрчихнэ гэхгүй амар.

Байж л байна. Ганц нэг дамжих зэрэгт бол мөнгө үрэхгүй. Дамжин суулт үнэгүй болчихсон. Мөнгөтэй ноцолдоод, түрүүвчээ ухаад байхгүй. Гэх мэтээр ухаалаг системийн давуу тал зөндөө л байна. Дээрээс нь автобус компаниуд уранхай мөнгөтэй зууралдаад байхааргүй болно. Ийм л байгаа юм. Тиймээс долоо хоног хэдэн шалгагч гаргаад, картгүй бол суулгахгүй гээд жаахан “төмөр нүүрэлчих”. 

Яахав, нэг удаадаа явуулъя, маргаашнаас тийм юм байхгүй гээд л зад загнаад байвал манайхан эхэндээ жаахан шөвөгнөх л байх, тэгээд ганц хоёр хоногоос картаа аваад, автобусандаа зорчоод л явчихна шүү дээ. Хамгийн гол нь аливаа дүрэм журмыг мөрдүүлж хэвшүүлэх тал дээр л эхний ээл­жинд жаахан хүчин чар­майлт гаргачихмаар бай­гаа юм. Тэгж чадвал монгол­чууд хуулиа дагадггүй, мөрддөггүй хү­мүүс ч бас биш.

Дээрээс нь хөн­гө­лөлт­тэй зор­чиг­чийн үнэмлэх барьчих­сан баахан хүн Улаан­баатарт байгаа. Тэд кар­таа дарж л автобусанд зор­чих ёстой. Гэтэл дарахгүй то­хиол­дол маш их байна. Жолооч нь хэд хашгираад аргаа барна, өнөөдүүл чих­гүй толгой аятай хойшоо зүт­гээд, арай залуу харагдсан нэг­ний сандлыг дээрэмдээд суу­чих­на. Бүр болохгүй жолооч руу уурлаж, “Сүртэй юм, дарах алба ч байхгүй” гэж хэ­дэр­лээд явж байгаа. Энэ мэ­тийг жаахан дүрмэнд нь оруулж, ир­гэдийн ухамсар сэт­гэ­хүйд нө­лөөлмөөр байна аа.