Жил бүрийн эхэнд цэргийн насныхны бүртгэл орон даяар явагддаг.  Албаныхан Монгол Улсын үндэсний аюулгүй байдал, дайчилгааны тухай хууль, бусад хууль эрх зүйн баримт бичгийн хүрээнд нэг ёсондоо эрэгтэй хүмүүсээ тоолдог гэж цэргийн бүртгэлийг тайлбарлаад байгаа юм. Мөн иргэний цэргийн үүргийн болон цэргийн албан хаагчийн эрхзүйн байдлын тухай хуулийн 24 дүгээр зүйлийн хоёрт  Монгол Улсын иргэн 18-50 насны хүмүүсийг цэргийн бүртгэлд жил бүр бүртгэнэ гэсэн хуулийн заалттай.

Хуулийн заалтаар цэргийн алба хаасан, хаагаагүй бүх л хүмүүс бүртгүүлэх ёстой. Хамгийн гол нь заавал бүртгүүлэх ёстой гэдгийг эрчүүд мартаж болохгүй. Зөвхөн эрчүүд гэлтгүй ар гэрийнхэн, гэр бүл, аав, ээж нь ч сайн мэдэж, санаж баймаар юм билээ шүү. Тэгэхгүй бол цэргийн бүртгэлд хамрагдаагүй гээд торгуулахаас авахуулаад олон асуудал ургаж гарч ирээд байгаа юм.

Уг нь санаагаар болдог бол хоёр жил тутамд юм уу, эсвэл гурван жилд нэг удаа бүртгээд баймаар санагдана. Манайх ямар дайн байлдаантай орон биш. Тийм нөхцөл байдалд ортол ч хэзээ билээ. Ийм тайван оронд жил болгон цэргийн бүртгэл гэж баахан тооллого хийгээд, хөрөнгө мөнгө зараад байх хэрэг юу байна. Гэхдээ нэгэнт хууль, журам тэгээд гарчихсан хойно эрчүүд минь хойшоо сууж байхаар хороон дээрээ очоод л бүртгүүлчихдэг байя.

Хамгийн гол нь 50 нас хүртлээ бүртгэлээс хоцрох, зугтах эрхгүй гэдгийг ойлгоод авчих. Дээрээс нь цэргийн бүртгэлтэй холбоотой асуудлыг сайтар мэдээлж, сурталчилж өгөх хэрэгтэй байгаа юм. Хэвлэл, мэдээллээр яриад хангалтгүй байвал хэсгийн ахлагчид нэгжний хэдэн төгрөг өгөөд, утасдуулаад, ирэхгүй бол торгоно энэ тэр гэдгийг нь хэлүүлчих хэрэгтэй шүү дээ. Зарим хүмүүс иргэний үүрэг учраас заавал биелүүлэх ёстой гээд байдаг. Тийм ээ, биелүүлэх ёстой. Мэдээж хууль, журам нь байгаа болохоор биелүүлэхгүй байх ч эрхгүй.

Гэхдээ тэр бүхнийг бас хүмүүст хүргэж, сурталчилж, зөвөөр ухуулж, ойлгуулах хэрэгтэй шүү дээ. Саяхан цэргийн бүртгэлд хамрагдаагүй хүмүүст хорооноос нь мэдэгдэх хуудас өгөөд, дүүрэг дээр очиж, нэмэлт бүртгэлд хамрагдаарай гэв. Тэгэхэд зөвхөн ганцхан хорооноос гэхэд 100 гаруй хүн очиж, бүртгүүлж байх жишээтэй. Тэд бүгдээрээ албаар цэргийн бүртгэлээс зугтаасан гэж бодохгүй байна. Янз бүрийн л шалтгаан байгаа. Дээрээс нь заавал бүртгүүлэх ёстой гэдгийг мэдээгүй хүмүүс ч олон байгаа юм. Уг нь хэвлэлээр хангалттай мэдээлээд, яриад, ухуулаад байгаа шүү дээ гэж албаныхан яриад байгаа.

Тэгвэл мэдээлэл хүрээгүй хэсэг байна. Тэд 50 нас хүртлээ жил болгон заавал цэргийн бүртгэлд хамрагдах хуулийн заалттай гэдгийг мэдэхгүй байгаа юм. Тийм хүмүүс Монголоор дүүрэн байна. Зөвхөн нэг хорооноос 100 давсан хүн мэдэгдэх хуудас аваад очиж байгаа юм. Цаана нь мэдэгдэх хуудас аваагүй, авсан ч ажлын байдлаасаа болоод очиж чадаагүй хэд байгаа бол.

Ингээд бодохоор улс даяар бол чамгүй тоо гарна даа. Тэд бүгдээрээ л цэргийн бүртгэлээс санаатайгаар зугтаж, эх орныхоо өмнө хүлээсэн үүргээ ухамсарлаагүй гэж үзэх үү. Тэгж арай болохгүй биз дээ. Тал хувь нь мэдээлэл, мэдлэг дутмаг байгаагаас болж байгаа хэрэг. Тийм болохоор бүртгэлийнхээ талаар ахиухан сурталчлаад өгөөч ээ. Цэргийн бүртгэлд хамрагдахгүй бол яах юм.

Хэдэн төгрөгөөр торгох юм. Тэдэн жил бүртгэлд хамрагдаагүй бол ямар шийтгэл хүлээж болох, дээрээс нь мөнгөөр дүйцүүлж хаах асуудлыг хүртэл сайтар сурталчилж, мэдээлж, ойлгуулмаар байна. Өнөөдөр өглөө үүр цүүрээр ажилдаа гараад, орой болсон хойно ирээд, аяга хоолоо идчихээд унтаад өгч байгаа хүн олон бий. Тэдэнд мэдээлэл авах ч зав гарахгүй л байгаа. Цэргийн бүртгэлд хамрагдах чөлөө ч ажлаас нь олдохгүй ч байж магад. Ингээд л дараа нь торгуулах болдог. Энэ мэт олон асуудлыг бодолцмоор байгаа юм.  Эцэст нь дахиад нэг сануулахад, эрчүүд минь өнөөх дээдчүүл чинь хууль, журам гээд гаргачихсан. Тэр дагуу нь 50 нас хүртлээ цэргийн бүртгэлд хамрагдахгүй бол болохгүй шүү. Торгуулна л гэж мэд.