• Эхлэл
  • Цаг агаар
  • Валют ханш
  • Улс төр
  • Эдийн засаг
  • Үзэл бодол
  • Спорт
  • Нийгэм
  • Дэлхий
  • Энтертайнмэнт
  • Зурхай



Маргасаар байтал наадам болох нь ээ

Д.ЦЭРЭННАДМИД

 

 

БАЯР НААДМЫН ХУУЛЬ ХЭЗЭЭ БЭЛЭН БОЛОХ ВЭ?

 

Наадам хаяанд ирчихлээ. Бүр тодруулаад хэлэх юм бол 20-иодхон хоногийн дараа наадмаа үзэх нь л дээ. Гайтай өвчний улмаас сүүлийн хоёр жил наадамлаж чадаагүй болохоор энэ зун ёстой л нэг наадах шиг наадъя гээд хүн бүрийн сэтгэл санаанд дэнж хотойлгосон дэлгэр сайхан наадмын дүр зураг бууж бас яарч байгаа.

Магнайдаа тоосгүй түрүүлээд ирж байгаа хурдан хүлгийг хараад самсаа шархирах гэж, хүчит бөхчүүдийнхээ уран гоё барилдааныг харж өндөлзөх гэж, оноч мэргэн харваачдынхаа цэцлэн онохыг үзэх гэж үнэнхүү яардаг юм монголчууд. Наадам болдгоороо болно гэж бодоод дээл малгайгаа базаах. Гэтэл наадам болох өдөр тун ойрхон энэ цагт сэтгэл сүлэх үг цөөн сонсогдох нь хачирхалтай.

Ноднингоос л ярьсан даа. Ардын Хувьсгалын 100 жилийн ойг, 101 жилтэй нь 2024 онд хамтатган тэмдэглэнэ. Хамгийн өргөн дэлгэр наадам хийнэ гээд л.

Өнгөрсөн жил наадам хийнэ, хийхгүй гэсэн талцаан, жагсаал болсоор байгаад Хүй долоон худагт морин уралдаанаа, бөхөө “хаалттай” маягаар зохион байгуулсан. Монголын Залуучуудын байгууллагын 100 жил гэсэн лоозон дор 512 бөхийн барилдааныг телевизээр л үзсэн. Ер нь булт олноороо наадмын хүлээлттэй өдий хүрсэн. Энэ жил сайхан наадаарай даа гэсэн шиг тэнгэр хангай хур чийгээ эрт хайрлаж зуны өнгө сайхан болж байна. Наадамчдын эрээн асар, майхан Хүй долоон худгийн дэнжид мөдхөн алаглаж тэр зүг наадамчид цувна.

Яг л наадмын өдрийг хүлээж, бас яарч байхуйд төр, засгийнхны байгаа царай нэг л биш ээ. Төрийн ордонд баяр наадмын шинэчилсэн хууль хэлэлцэж байгаа нь энэ гээд бөөн хэрүүл. Засгийн газраас баяр наадмын хуульд өөрчлөлт оруулах төслийг ч тун тааруухан хийсэн шиг байгаа юм. Тиймээс хэрүүлийн гол бай ч тэр хуулийн төсөл болж байна гэдгийг олон хүн хэлж байна.

Дахиад Ардын хувьсгалын 100 жилийн ойгоо дараа жилд шилжүүлье гэж санаагүй  бол баяр наадмын тухай хуульд хийх өөрчлөлтөө эртхэн хэлэлцэж байхгүй яасан юм. Яг л үхрийн сүүлэн дээр хутга гэдэг шиг наадам хаяанд ирсэн үед хуулийн төслөө хэлэлцэх гэж дандаа болохгүй, бүтэхгүй юм ярьж суугаа нь өнөөгийн төр, засгийнхны авхаалж самбаа муутайнх болов уу.

УИХ-ынхан ч гэсэн дээ. Төрийн ордонд хүмүүсийг энгийн хувцастай нэвтрүүлдэг болъё гээд ярьж байхынхаа оронд наадмын тухай хуулиа ярьсан бол цаг хожих л байсан даа. Төрийн ордонд хэнийг ямар хувцастай хамаагүй оруулна гэдэг тийм цаг үеийн асуудал мөн үү. Огт биш. Гэтэл бас гадаа гудамжинд юу болж байнав гэвэл Монголын үндэсний морин уралдаан, уяачдын холбооныхон “Монгол наадмаа аваръя” уриан дор тайван жагсаал хэдэн хоног төв талбайд суулт хийж иргэдийн гарын үсэг цуглуулав даа. Уяачдын дунд болдог эрлийз, монголоороо ялгарч уралдъя гэсэн үг, санаа бол шинэ юм биш л дээ.

Сүүлийн жилүүдийн наадмаар энэ талын хэрүүл маргаан зөндөө л болдог байсан. Үүнийг анхаарч үзэлгүй байсаар өнөөдөр сэрвээний өндөр, азарганы сэлдий гээд ярих хэмжээнд хүрчихэж. Энэ тухайд ХЗДХ-ийн сайд Х.Нямбаатар "Ердөө хэрэлдэж маргаад байх юм алга. Урьд нь адууны сэрвээний өндрийг палк метрээр хэмждэг байсан бол одоо лазер метрээр хэмжинэ. Үүлдэрлэг байдлыг тогтоохын хувьд бидэнд одоо лаборатори нь алга. Иймд сэрвээний өндрөөр эрлийзийг ялгахаас аргагүй байна" гэж санаачилсан хуулийн төслөө хамгаалах оролдлого хийж байх юм. Хуулийн төслийг хэлэлцэх байнгын хорооны хуралдааны явцад энэ жилдээ төдийгүй 2024 он хүртэл эрлийз, монгол адууг үүлдэрлэг байдлаар нь тогтоох боломжгүй. Иймд сэрвээний өндрөөр хэмжихээс аргагүй. Харин улсын баяр наадмаар зургаан насны монгол адуугаа уралдуулъя. Уяачдын баяраар л эрлийзээ уралдуулна. Бүсийн наадмын амжилтыг уяачдад цол олгоход тооцохгүй. Цаашлаад эрлийз азарга оруулж ирэх асуудалд нэг хэсэгтээ хязгаарлалт тогтооно гэсэн асуудлууд яригдаж байх юм. Эдгээр сэдвээр болж буй маргаан нэг талдаа гарч наадмын тухай хуульд зөв зохистой өөрчлөлт гарна гэхэд бэрх санагдана. Болж бүтсэн юмгүй хэрүүлээс зарим нь залхаж байх шиг.

УИХ-ын гишүүн Н.Учрал маргаан дунд байж ядахдаа "Баяр наадмыг зохион байгуулах хороо мэргэжлийн холбоодод нь эрх мэдлийг өгчихөөч. Манай улстөрчдөд мэдэхгүй ч юм алга, мэддэг ч юм алга. Хийх хэлэлцэхээ олж ядсан юм шиг л аварга, арслан цол ярихаа болимоор юм. Ер нь наадмын шинэчилсэн хуулийг санаачилсан нөхдүүд бүгд ашиг сонирхлын зөрчилтэй нь харагдаад байна" гэжээ. Энэ үнэн үг шүү дээ. Бөхийн тухайд гэхэд нөхөн цол олгоно гээд их маргах юм. 1924-1970 оны хооронд амжилтаа зөв үнэлүүлж чадаагүй 40-50 бөх байна л гэх. Энэ нь заавал одоо шийдэх асуудал мөн үү, биш үү.

Өнгөрсөн жил Хүй долоон худагт болсон 512 бөхийн барилдаанд түрүүлсэн, үзүүрлэсэн, шөвгөрсөн бөхчүүдэд нөхөн цол хүртээх хуулийн төслийг Ховдоос сонгогдсон гишүүн Д.Пүрэвдорж оруулж ирсэн. Түүнийг нь С.Бямбацогт дэмжсэн нь сүрхий хэрүүлд дуудав.

-Хэдэн бөхөд цол олгоё гэсний төлөө намайг барьж идэх нь гэж тэр цухалдаж харагдсан. Ховдынхон одоогоос 82 жилийн өмнө Ш.Ванчинхүү улсын наадмын түрүү авч арслан болсноос хойш цолтнууд нь заанаар хязгаарлагдаад өдий хүрсэн. Тиймээс арслан цолтонтой болох гэж Ховдын хоёр гишүүний нэг нь хууль санаачилж нөгөөх нь дэмжсэнээр жалга довны үзэл хурцаар ханхалуулсан хэрэг болов.

Уг нь Д.Пүрэвдорж биш Дорнодоос юм уу Дорноговиос сонгогдсон нэг түшээ уг хуулийг санаачилсан бол дэмжигдэх ч байсан уу. Хэн мэдлээ. Ер нь ашиг сонирхлын зөрчил, аймаг сумаараа талцах нь сайн юманд садаа болдгийн жишээ энэ. Нөгөө гэвэл болоод өнгөрсөн үйл явдлыг сэргээж цол гуншин нэхэх ч тийм зохистой юм биш байх л даа. Улсын баяр наадмыг зохион байгуулах хорооны дарга, Шадар сайд С.Амарсайхан шуудхан хэлнэлээ. "Бөхчүүдэд нөхөн цол олгохгүй ээ. Ер нь цолыг хуулиар олгодог юм биш" гэж...

Бас зарим гишүүд хуулийн төслийг шүүмжлэхдээ 1024 бөх барилдсан тохиолдолд хоёр аваргатай наадам гэж юу байсан юм гэж эгдүүцэж байна. Хуулийн төсөлд наадамд хэн нэгэн түрүүллээ гэж бодъё. Тэр нь ямар ч цолтой байсан 10 давж түрүүлсэн учир түүнд аварга цол олгоно. Гэтэл даян аварга Н.Батсуурь ес даваад үзүүрлэбэл дархан аварга болох, арслан Р.Пүрэвдагва үзүүрлэсэн  нөхцөлд аварга болох ийм эрэмбэ орж иржээ.

Үүнийг олон хүн илт эсэргүүцэж байгаа нь зөв л байх. Монголчууд ер нь цол гуншингийн төлөө амьдарч байгаа биш биз дээ. Сүүлийн үед төр, засаг цол олгохыг хэт хавтгайруулснаас болж цолны төлөө юу ч хийхээс буцахгүйчүүд олширч гэдэг нь наадмын өмнөх маргаанаас харагдаж байна.

Бас нэг хачирхалтай санаа яригдсан нь допингийн шинжилгээнд бүдэрсэн бөхчүүдэд уучлал үзүүлэх тухай дэмий яриа.  Огтоос боломжгүй юм энэ л дээ. Манай улс допингийн эсрэг конвенцид нэгдсэн. Дэлхийн жишигт допинг хэрэглэсэн тамирчинд уучлал үзүүлдэг жишиг бий юу. Дэлхийн дүрэмд захирагдана гэчихээд одоо болохоор түүнээсээ гажих гэдэг нь монгол хүний мангардуу санааны илрэл. Урьд нь ч допингийн дүрмийг гажуудуулж шинжилгээнд бүдэрсэн бөхчүүдэд хэдхэн сараар барилдах эрхийг хассан ес төдий шийтгэл оноосон удаа бий. Үүн дээрээ одоо бүр дампуурал үүсгэх нь. Баяр наадмын тухай хуульд монгол үндэсний бөхөд допингийн шинжилгээ хамаагүй гэвэл түс тас шулуун биз. Тэгэх юм бол допингийн хор хөнөөлийн талаар харин сайн сурталчилж хүнээ хамгаалах ажил дорвитой хийх ёстой болно байх.

 

ХАРЦАГА ЦОЛТОЙ БӨХ ТҮРҮҮЛНЭ ГЭНЭ ҮҮ?

 

Ийм яриаг бөх сонирхогчдоос сонслоо. Тийм ч байж болох бас үгүй ч байж мэднэ. Ер нь наадамд хэн түрүүлэхийг таадаг цаг бөхийн хөгжлийн явцад хол хоцорсон байх. Харин наадам дөхөхөөр хэн хүнгүй хэдэн бөхөө бодолдоо “барилдуулж” цээжиндээ чимээгүйхэн цоллоод  л ... тэр түрүүлнэ. Энэ нь үзүүрлэнэ гэж хувьдаа таавар дэвшүүлж суудаг. Энэ бол наадмын өмнөх наадам юм даа. Бусдын яриаг сонсохнээ янз бүрийн таавар тэнүүчилж явна. Тэр дотор энэ жил улсын харцага цолтой бөх түрүүлнэ гэсэн өнгөц таавар сонсогдож байна. Бичигч би үүнийг үгүйсгэх гээд зориг хүрсэнгүй. Монгол бөхийн түүхэнд зургаан залуу зааны үе гэж байсан шиг өнөө үед хэдэн харцага цолтон анхааралд өртөж байгаа нь үнэн л дээ. Тэмдэглэлт ой, заалны барилдаанд улсын харцага Б.Бат-Өлзий, О.Хангай нар түрүүлсэн нь цөөн биш. Бас Өвөрхангайн Х.Гантулга харцага ч сайн л байгаа. Ойрмогхон хоёр барилдаанд түрүүлж харагдсан. Тэгвэл Ховдын хоёр харцагыг гаргахгүй байгаа нэг бөх бол Сэлэнгийн харьяат,  улсын харцага Б.Орхонбаяр. Тун сийрэгхэн барилдаантай өсөж яваа сайхан бөх. Бас хашир гарьд Ө.Бат-Орших хааяа гайгүй барилдчихаад байгаа. Т.Баасанхүү харцага гэж ёстой “дайсан” бий. Хэнийг ч дараагийн даваанд дэвүүлэхгүй зогсоож мэдэх нөхөр дөө.

Тэгэхээр энэ дундаас чухам хэнийг нь түрүүлнэ гэхэд бэрх. Яагаад гэхээр тэд чинь зургаа, долоогийн даваанаас хоорондоо тунаад эхэлдэг шүү дээ. Хоёр, гурван тунааг даваад үзүүр, түрүүнд хэн нэг нь л хүрнэ. Амаргүй дээ. Наадам гэдэг заал тэнхимийн барилдаанаас өөр. Бөхчүүдийг наадмын өнгө, тэр өдрийн од хийморь нь түшдэг гэдэг. Нэгэн баримт хэлэхэд ноднингийн барилдаан их сонин болсон шүү дээ. Түрүүлсэн бөх улсын харцага Б.Бат-Өлзий гэхэд дандаа аймгийн цолтнуудыг давсан байдаг юм билээ. Үүнийг од нь гийсэн гэх үү. Ердөө л тохиолдол байж гэмээр. Наадам бүхэн тийм байхгүй биз. Зуун жилдээ зодоглоно гээд цаана чинь аваргууд ханхайлдаж байгаа. Дархан аварга Г.Өсөхбаяраас эхлээд Г.Эрхэмбаяр, С.Мөнхбат, Ч.Санжаадамба нар наадам өнгө оруулж зангаргаа харуулж таарна.  Даян аварга Н.Батсуурь, аварга П.Бүрэнтөгс гээд түрүүлэхийн төлөө барилдацагаах биз.

Лавтайяа зургаан аваргатай наадам болно байх. Гэтэл Дархан аварга А.Сүхбат “Би зүүнийг магнайлна” гээд зогсож байхаас сийхгүй л хүн. Зодог тайлчихаад дахин барилдаж Монголын бөхийн түүхэнд өөр өнгөтэй хуудас нэмсэн нөхөр. Түүний нэгэнтээ тайлаад шидчихсэн зодог шуудгаа өмсөөд дахин барилдсан нь хэн нэгэн цэргийн хүн би тэтгэврээ буцааж өгье гэсэнтэй адил явдал тэр жил болсоон. За тэгээд харцага цолтнуудад халгаатай аймгийн арслан олон бий. Зарим нөхөд нь улсын гарьд М.Бадарч түрүүлэх байх гэхийг сонслоо. Уг нь гарьд цолондоо дүүрэн барилдаад байгаа бөх бол тэр.

Цаана нь гэвэл улсын арслан Ц.Содномдорж, Р.Пүрэвдагва, улсын гарьд Б.Пүрэвсайхан нар наадмаар цолныхоо эрэмбийг хадгалж мэдэх л бөхчүүд. Нэг олигтой мэдээ гэвэл Халимаг, Тува, Буриадын бөхчүүд Ардын хувьсгалын их ойд зодоглох хүсэлтээ ирүүлсэн дуулдсан. Тэд ирвэл наадмын бөх улам л өргөн дэлгэр өнгөтэй сайхан болох байх.  Эцэст нь хэлэхэд Улсын баяр наадмын шинэчилсэн  хуулиа хурдхан батлаасай билээ. УИХ-ынхан энэ сардаа л багтаах тухай хэлэх шиг болсон. Тэгж тулгаж баталсан хууль түмэнд хэзээ хүрч наадмыг сайхан болгоно гэдэг хэцүүхэн л санагдана.

Хууль хэлэлцэх явцаас харвал УИХ-ын танхимд өрнөсөн хэрүүл, маргаан наадмын талбайдаа үргэлжилж магадгүй гэсэн болгоомжлол төрөх юм. Гэхдээ наадам маань сайхан болоосой гэсэн билгэтэй ерөөлөөр хэлэх үгээ завсарлая юу.

Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин

2022 ОНЫ ЗУРГААДУГААР САРЫН 22. ЛХАГВА ГАРАГ. № 122 (6854)

    ХУВААЛЦАХ ЖИРГЭХ


МЭДЭЭНИЙ СЭТГЭГДЭЛ
ХОЛБООТОЙ МЭДЭЭ
Б.Пүрэвдагва: Иргэдтэйгээ уулзаж, 2027 оны төсөвт тусгах санал хүсэлтийг нь нээлттэй сонсож байна
Есөн улаан мэнгэтэй шар нохой өдөр
Ялимгүй цас орно, өдөртөө 4-6 хэм хүйтэн байна
Битүүмжлэгдсэн автомашиныг зарж, 375 сая төгрөг залилжээ



Веб сайтад агуулагдсан мэдээлэл зохиогчийн эрхийн хуулиар хамгаалагдсан тул зөвшөөрөлгүй хуулбарлах хориотой.

Copyright © MMINFO.MN All Rights Reserved. Powered by HUREEMEDIA.





  • Эхлэл
  • Цаг агаар
  • Валют ханш
  • Улс төр
  • Эдийн засаг
  • Үзэл бодол
  • Спорт
  • Нийгэм
  • Дэлхий
  • Энтертайнмэнт
  • Зурхай



Маргасаар байтал наадам болох нь ээ

Д.ЦЭРЭННАДМИД

 

 

БАЯР НААДМЫН ХУУЛЬ ХЭЗЭЭ БЭЛЭН БОЛОХ ВЭ?

 

Наадам хаяанд ирчихлээ. Бүр тодруулаад хэлэх юм бол 20-иодхон хоногийн дараа наадмаа үзэх нь л дээ. Гайтай өвчний улмаас сүүлийн хоёр жил наадамлаж чадаагүй болохоор энэ зун ёстой л нэг наадах шиг наадъя гээд хүн бүрийн сэтгэл санаанд дэнж хотойлгосон дэлгэр сайхан наадмын дүр зураг бууж бас яарч байгаа.

Магнайдаа тоосгүй түрүүлээд ирж байгаа хурдан хүлгийг хараад самсаа шархирах гэж, хүчит бөхчүүдийнхээ уран гоё барилдааныг харж өндөлзөх гэж, оноч мэргэн харваачдынхаа цэцлэн онохыг үзэх гэж үнэнхүү яардаг юм монголчууд. Наадам болдгоороо болно гэж бодоод дээл малгайгаа базаах. Гэтэл наадам болох өдөр тун ойрхон энэ цагт сэтгэл сүлэх үг цөөн сонсогдох нь хачирхалтай.

Ноднингоос л ярьсан даа. Ардын Хувьсгалын 100 жилийн ойг, 101 жилтэй нь 2024 онд хамтатган тэмдэглэнэ. Хамгийн өргөн дэлгэр наадам хийнэ гээд л.

Өнгөрсөн жил наадам хийнэ, хийхгүй гэсэн талцаан, жагсаал болсоор байгаад Хүй долоон худагт морин уралдаанаа, бөхөө “хаалттай” маягаар зохион байгуулсан. Монголын Залуучуудын байгууллагын 100 жил гэсэн лоозон дор 512 бөхийн барилдааныг телевизээр л үзсэн. Ер нь булт олноороо наадмын хүлээлттэй өдий хүрсэн. Энэ жил сайхан наадаарай даа гэсэн шиг тэнгэр хангай хур чийгээ эрт хайрлаж зуны өнгө сайхан болж байна. Наадамчдын эрээн асар, майхан Хүй долоон худгийн дэнжид мөдхөн алаглаж тэр зүг наадамчид цувна.

Яг л наадмын өдрийг хүлээж, бас яарч байхуйд төр, засгийнхны байгаа царай нэг л биш ээ. Төрийн ордонд баяр наадмын шинэчилсэн хууль хэлэлцэж байгаа нь энэ гээд бөөн хэрүүл. Засгийн газраас баяр наадмын хуульд өөрчлөлт оруулах төслийг ч тун тааруухан хийсэн шиг байгаа юм. Тиймээс хэрүүлийн гол бай ч тэр хуулийн төсөл болж байна гэдгийг олон хүн хэлж байна.

Дахиад Ардын хувьсгалын 100 жилийн ойгоо дараа жилд шилжүүлье гэж санаагүй  бол баяр наадмын тухай хуульд хийх өөрчлөлтөө эртхэн хэлэлцэж байхгүй яасан юм. Яг л үхрийн сүүлэн дээр хутга гэдэг шиг наадам хаяанд ирсэн үед хуулийн төслөө хэлэлцэх гэж дандаа болохгүй, бүтэхгүй юм ярьж суугаа нь өнөөгийн төр, засгийнхны авхаалж самбаа муутайнх болов уу.

УИХ-ынхан ч гэсэн дээ. Төрийн ордонд хүмүүсийг энгийн хувцастай нэвтрүүлдэг болъё гээд ярьж байхынхаа оронд наадмын тухай хуулиа ярьсан бол цаг хожих л байсан даа. Төрийн ордонд хэнийг ямар хувцастай хамаагүй оруулна гэдэг тийм цаг үеийн асуудал мөн үү. Огт биш. Гэтэл бас гадаа гудамжинд юу болж байнав гэвэл Монголын үндэсний морин уралдаан, уяачдын холбооныхон “Монгол наадмаа аваръя” уриан дор тайван жагсаал хэдэн хоног төв талбайд суулт хийж иргэдийн гарын үсэг цуглуулав даа. Уяачдын дунд болдог эрлийз, монголоороо ялгарч уралдъя гэсэн үг, санаа бол шинэ юм биш л дээ.

Сүүлийн жилүүдийн наадмаар энэ талын хэрүүл маргаан зөндөө л болдог байсан. Үүнийг анхаарч үзэлгүй байсаар өнөөдөр сэрвээний өндөр, азарганы сэлдий гээд ярих хэмжээнд хүрчихэж. Энэ тухайд ХЗДХ-ийн сайд Х.Нямбаатар "Ердөө хэрэлдэж маргаад байх юм алга. Урьд нь адууны сэрвээний өндрийг палк метрээр хэмждэг байсан бол одоо лазер метрээр хэмжинэ. Үүлдэрлэг байдлыг тогтоохын хувьд бидэнд одоо лаборатори нь алга. Иймд сэрвээний өндрөөр эрлийзийг ялгахаас аргагүй байна" гэж санаачилсан хуулийн төслөө хамгаалах оролдлого хийж байх юм. Хуулийн төслийг хэлэлцэх байнгын хорооны хуралдааны явцад энэ жилдээ төдийгүй 2024 он хүртэл эрлийз, монгол адууг үүлдэрлэг байдлаар нь тогтоох боломжгүй. Иймд сэрвээний өндрөөр хэмжихээс аргагүй. Харин улсын баяр наадмаар зургаан насны монгол адуугаа уралдуулъя. Уяачдын баяраар л эрлийзээ уралдуулна. Бүсийн наадмын амжилтыг уяачдад цол олгоход тооцохгүй. Цаашлаад эрлийз азарга оруулж ирэх асуудалд нэг хэсэгтээ хязгаарлалт тогтооно гэсэн асуудлууд яригдаж байх юм. Эдгээр сэдвээр болж буй маргаан нэг талдаа гарч наадмын тухай хуульд зөв зохистой өөрчлөлт гарна гэхэд бэрх санагдана. Болж бүтсэн юмгүй хэрүүлээс зарим нь залхаж байх шиг.

УИХ-ын гишүүн Н.Учрал маргаан дунд байж ядахдаа "Баяр наадмыг зохион байгуулах хороо мэргэжлийн холбоодод нь эрх мэдлийг өгчихөөч. Манай улстөрчдөд мэдэхгүй ч юм алга, мэддэг ч юм алга. Хийх хэлэлцэхээ олж ядсан юм шиг л аварга, арслан цол ярихаа болимоор юм. Ер нь наадмын шинэчилсэн хуулийг санаачилсан нөхдүүд бүгд ашиг сонирхлын зөрчилтэй нь харагдаад байна" гэжээ. Энэ үнэн үг шүү дээ. Бөхийн тухайд гэхэд нөхөн цол олгоно гээд их маргах юм. 1924-1970 оны хооронд амжилтаа зөв үнэлүүлж чадаагүй 40-50 бөх байна л гэх. Энэ нь заавал одоо шийдэх асуудал мөн үү, биш үү.

Өнгөрсөн жил Хүй долоон худагт болсон 512 бөхийн барилдаанд түрүүлсэн, үзүүрлэсэн, шөвгөрсөн бөхчүүдэд нөхөн цол хүртээх хуулийн төслийг Ховдоос сонгогдсон гишүүн Д.Пүрэвдорж оруулж ирсэн. Түүнийг нь С.Бямбацогт дэмжсэн нь сүрхий хэрүүлд дуудав.

-Хэдэн бөхөд цол олгоё гэсний төлөө намайг барьж идэх нь гэж тэр цухалдаж харагдсан. Ховдынхон одоогоос 82 жилийн өмнө Ш.Ванчинхүү улсын наадмын түрүү авч арслан болсноос хойш цолтнууд нь заанаар хязгаарлагдаад өдий хүрсэн. Тиймээс арслан цолтонтой болох гэж Ховдын хоёр гишүүний нэг нь хууль санаачилж нөгөөх нь дэмжсэнээр жалга довны үзэл хурцаар ханхалуулсан хэрэг болов.

Уг нь Д.Пүрэвдорж биш Дорнодоос юм уу Дорноговиос сонгогдсон нэг түшээ уг хуулийг санаачилсан бол дэмжигдэх ч байсан уу. Хэн мэдлээ. Ер нь ашиг сонирхлын зөрчил, аймаг сумаараа талцах нь сайн юманд садаа болдгийн жишээ энэ. Нөгөө гэвэл болоод өнгөрсөн үйл явдлыг сэргээж цол гуншин нэхэх ч тийм зохистой юм биш байх л даа. Улсын баяр наадмыг зохион байгуулах хорооны дарга, Шадар сайд С.Амарсайхан шуудхан хэлнэлээ. "Бөхчүүдэд нөхөн цол олгохгүй ээ. Ер нь цолыг хуулиар олгодог юм биш" гэж...

Бас зарим гишүүд хуулийн төслийг шүүмжлэхдээ 1024 бөх барилдсан тохиолдолд хоёр аваргатай наадам гэж юу байсан юм гэж эгдүүцэж байна. Хуулийн төсөлд наадамд хэн нэгэн түрүүллээ гэж бодъё. Тэр нь ямар ч цолтой байсан 10 давж түрүүлсэн учир түүнд аварга цол олгоно. Гэтэл даян аварга Н.Батсуурь ес даваад үзүүрлэбэл дархан аварга болох, арслан Р.Пүрэвдагва үзүүрлэсэн  нөхцөлд аварга болох ийм эрэмбэ орж иржээ.

Үүнийг олон хүн илт эсэргүүцэж байгаа нь зөв л байх. Монголчууд ер нь цол гуншингийн төлөө амьдарч байгаа биш биз дээ. Сүүлийн үед төр, засаг цол олгохыг хэт хавтгайруулснаас болж цолны төлөө юу ч хийхээс буцахгүйчүүд олширч гэдэг нь наадмын өмнөх маргаанаас харагдаж байна.

Бас нэг хачирхалтай санаа яригдсан нь допингийн шинжилгээнд бүдэрсэн бөхчүүдэд уучлал үзүүлэх тухай дэмий яриа.  Огтоос боломжгүй юм энэ л дээ. Манай улс допингийн эсрэг конвенцид нэгдсэн. Дэлхийн жишигт допинг хэрэглэсэн тамирчинд уучлал үзүүлдэг жишиг бий юу. Дэлхийн дүрэмд захирагдана гэчихээд одоо болохоор түүнээсээ гажих гэдэг нь монгол хүний мангардуу санааны илрэл. Урьд нь ч допингийн дүрмийг гажуудуулж шинжилгээнд бүдэрсэн бөхчүүдэд хэдхэн сараар барилдах эрхийг хассан ес төдий шийтгэл оноосон удаа бий. Үүн дээрээ одоо бүр дампуурал үүсгэх нь. Баяр наадмын тухай хуульд монгол үндэсний бөхөд допингийн шинжилгээ хамаагүй гэвэл түс тас шулуун биз. Тэгэх юм бол допингийн хор хөнөөлийн талаар харин сайн сурталчилж хүнээ хамгаалах ажил дорвитой хийх ёстой болно байх.

 

ХАРЦАГА ЦОЛТОЙ БӨХ ТҮРҮҮЛНЭ ГЭНЭ ҮҮ?

 

Ийм яриаг бөх сонирхогчдоос сонслоо. Тийм ч байж болох бас үгүй ч байж мэднэ. Ер нь наадамд хэн түрүүлэхийг таадаг цаг бөхийн хөгжлийн явцад хол хоцорсон байх. Харин наадам дөхөхөөр хэн хүнгүй хэдэн бөхөө бодолдоо “барилдуулж” цээжиндээ чимээгүйхэн цоллоод  л ... тэр түрүүлнэ. Энэ нь үзүүрлэнэ гэж хувьдаа таавар дэвшүүлж суудаг. Энэ бол наадмын өмнөх наадам юм даа. Бусдын яриаг сонсохнээ янз бүрийн таавар тэнүүчилж явна. Тэр дотор энэ жил улсын харцага цолтой бөх түрүүлнэ гэсэн өнгөц таавар сонсогдож байна. Бичигч би үүнийг үгүйсгэх гээд зориг хүрсэнгүй. Монгол бөхийн түүхэнд зургаан залуу зааны үе гэж байсан шиг өнөө үед хэдэн харцага цолтон анхааралд өртөж байгаа нь үнэн л дээ. Тэмдэглэлт ой, заалны барилдаанд улсын харцага Б.Бат-Өлзий, О.Хангай нар түрүүлсэн нь цөөн биш. Бас Өвөрхангайн Х.Гантулга харцага ч сайн л байгаа. Ойрмогхон хоёр барилдаанд түрүүлж харагдсан. Тэгвэл Ховдын хоёр харцагыг гаргахгүй байгаа нэг бөх бол Сэлэнгийн харьяат,  улсын харцага Б.Орхонбаяр. Тун сийрэгхэн барилдаантай өсөж яваа сайхан бөх. Бас хашир гарьд Ө.Бат-Орших хааяа гайгүй барилдчихаад байгаа. Т.Баасанхүү харцага гэж ёстой “дайсан” бий. Хэнийг ч дараагийн даваанд дэвүүлэхгүй зогсоож мэдэх нөхөр дөө.

Тэгэхээр энэ дундаас чухам хэнийг нь түрүүлнэ гэхэд бэрх. Яагаад гэхээр тэд чинь зургаа, долоогийн даваанаас хоорондоо тунаад эхэлдэг шүү дээ. Хоёр, гурван тунааг даваад үзүүр, түрүүнд хэн нэг нь л хүрнэ. Амаргүй дээ. Наадам гэдэг заал тэнхимийн барилдаанаас өөр. Бөхчүүдийг наадмын өнгө, тэр өдрийн од хийморь нь түшдэг гэдэг. Нэгэн баримт хэлэхэд ноднингийн барилдаан их сонин болсон шүү дээ. Түрүүлсэн бөх улсын харцага Б.Бат-Өлзий гэхэд дандаа аймгийн цолтнуудыг давсан байдаг юм билээ. Үүнийг од нь гийсэн гэх үү. Ердөө л тохиолдол байж гэмээр. Наадам бүхэн тийм байхгүй биз. Зуун жилдээ зодоглоно гээд цаана чинь аваргууд ханхайлдаж байгаа. Дархан аварга Г.Өсөхбаяраас эхлээд Г.Эрхэмбаяр, С.Мөнхбат, Ч.Санжаадамба нар наадам өнгө оруулж зангаргаа харуулж таарна.  Даян аварга Н.Батсуурь, аварга П.Бүрэнтөгс гээд түрүүлэхийн төлөө барилдацагаах биз.

Лавтайяа зургаан аваргатай наадам болно байх. Гэтэл Дархан аварга А.Сүхбат “Би зүүнийг магнайлна” гээд зогсож байхаас сийхгүй л хүн. Зодог тайлчихаад дахин барилдаж Монголын бөхийн түүхэнд өөр өнгөтэй хуудас нэмсэн нөхөр. Түүний нэгэнтээ тайлаад шидчихсэн зодог шуудгаа өмсөөд дахин барилдсан нь хэн нэгэн цэргийн хүн би тэтгэврээ буцааж өгье гэсэнтэй адил явдал тэр жил болсоон. За тэгээд харцага цолтнуудад халгаатай аймгийн арслан олон бий. Зарим нөхөд нь улсын гарьд М.Бадарч түрүүлэх байх гэхийг сонслоо. Уг нь гарьд цолондоо дүүрэн барилдаад байгаа бөх бол тэр.

Цаана нь гэвэл улсын арслан Ц.Содномдорж, Р.Пүрэвдагва, улсын гарьд Б.Пүрэвсайхан нар наадмаар цолныхоо эрэмбийг хадгалж мэдэх л бөхчүүд. Нэг олигтой мэдээ гэвэл Халимаг, Тува, Буриадын бөхчүүд Ардын хувьсгалын их ойд зодоглох хүсэлтээ ирүүлсэн дуулдсан. Тэд ирвэл наадмын бөх улам л өргөн дэлгэр өнгөтэй сайхан болох байх.  Эцэст нь хэлэхэд Улсын баяр наадмын шинэчилсэн  хуулиа хурдхан батлаасай билээ. УИХ-ынхан энэ сардаа л багтаах тухай хэлэх шиг болсон. Тэгж тулгаж баталсан хууль түмэнд хэзээ хүрч наадмыг сайхан болгоно гэдэг хэцүүхэн л санагдана.

Хууль хэлэлцэх явцаас харвал УИХ-ын танхимд өрнөсөн хэрүүл, маргаан наадмын талбайдаа үргэлжилж магадгүй гэсэн болгоомжлол төрөх юм. Гэхдээ наадам маань сайхан болоосой гэсэн билгэтэй ерөөлөөр хэлэх үгээ завсарлая юу.

Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин

2022 ОНЫ ЗУРГААДУГААР САРЫН 22. ЛХАГВА ГАРАГ. № 122 (6854)



МЭДЭЭНИЙ СЭТГЭГДЭЛ


Бидний тухай Редакцийн бодлого Сурталчилгаа байршуулах Холбоо барих

Веб сайтад агуулагдсан мэдээлэл зохиогчийн эрхийн хуулиар хамгаалагдсан тул зөвшөөрөлгүй хуулбарлах хориотой.

Copyright © MMINFO.MN All Rights Reserved. Powered by HUREEMEDIA.





Эхлэл Улс төр Эдийн засаг Үзэл бодол Спорт Нийгэм Дэлхий Энтертайнмэнт Зурхай
  • Нийтлэл
  • •
  • Ярилцлага
  • •
  • Сурвалжлага
  • •
  • Азийн АШТ
  • •
  • Фото мэдээ
  • •
  • Оддын амьдрал
БҮХ СЭДЭВ
  • •Засгийн газар
  • •Чуулган
  • •Ерөнхийлөгч
  • •Сэрэмжлүүлэг
  • •Байнгын хороо
  • •Уул уурхай
  • •Степпе Арена
  • •Бөхийн төрлүүд
  • •Халуун сэдэв
  • •Видео мэдээ
  • •Яам, Агентлаг
  • •Эрүүл мэнд
  • •Гэмт хэрэг
ХУРААХ
Хавдрын эмнэлгийн дотоод...
3х3-ын шигшээ баг өнөөдөр шөнө...

Маргасаар байтал наадам болох нь ээ

Kuzmo 2022-06-22
    ХУВААЛЦАХ ЖИРГЭХ
Маргасаар байтал наадам болох нь ээ

Д.ЦЭРЭННАДМИД

 

 

БАЯР НААДМЫН ХУУЛЬ ХЭЗЭЭ БЭЛЭН БОЛОХ ВЭ?

 

Наадам хаяанд ирчихлээ. Бүр тодруулаад хэлэх юм бол 20-иодхон хоногийн дараа наадмаа үзэх нь л дээ. Гайтай өвчний улмаас сүүлийн хоёр жил наадамлаж чадаагүй болохоор энэ зун ёстой л нэг наадах шиг наадъя гээд хүн бүрийн сэтгэл санаанд дэнж хотойлгосон дэлгэр сайхан наадмын дүр зураг бууж бас яарч байгаа.

Магнайдаа тоосгүй түрүүлээд ирж байгаа хурдан хүлгийг хараад самсаа шархирах гэж, хүчит бөхчүүдийнхээ уран гоё барилдааныг харж өндөлзөх гэж, оноч мэргэн харваачдынхаа цэцлэн онохыг үзэх гэж үнэнхүү яардаг юм монголчууд. Наадам болдгоороо болно гэж бодоод дээл малгайгаа базаах. Гэтэл наадам болох өдөр тун ойрхон энэ цагт сэтгэл сүлэх үг цөөн сонсогдох нь хачирхалтай.

Ноднингоос л ярьсан даа. Ардын Хувьсгалын 100 жилийн ойг, 101 жилтэй нь 2024 онд хамтатган тэмдэглэнэ. Хамгийн өргөн дэлгэр наадам хийнэ гээд л.

Өнгөрсөн жил наадам хийнэ, хийхгүй гэсэн талцаан, жагсаал болсоор байгаад Хүй долоон худагт морин уралдаанаа, бөхөө “хаалттай” маягаар зохион байгуулсан. Монголын Залуучуудын байгууллагын 100 жил гэсэн лоозон дор 512 бөхийн барилдааныг телевизээр л үзсэн. Ер нь булт олноороо наадмын хүлээлттэй өдий хүрсэн. Энэ жил сайхан наадаарай даа гэсэн шиг тэнгэр хангай хур чийгээ эрт хайрлаж зуны өнгө сайхан болж байна. Наадамчдын эрээн асар, майхан Хүй долоон худгийн дэнжид мөдхөн алаглаж тэр зүг наадамчид цувна.

Яг л наадмын өдрийг хүлээж, бас яарч байхуйд төр, засгийнхны байгаа царай нэг л биш ээ. Төрийн ордонд баяр наадмын шинэчилсэн хууль хэлэлцэж байгаа нь энэ гээд бөөн хэрүүл. Засгийн газраас баяр наадмын хуульд өөрчлөлт оруулах төслийг ч тун тааруухан хийсэн шиг байгаа юм. Тиймээс хэрүүлийн гол бай ч тэр хуулийн төсөл болж байна гэдгийг олон хүн хэлж байна.

Дахиад Ардын хувьсгалын 100 жилийн ойгоо дараа жилд шилжүүлье гэж санаагүй  бол баяр наадмын тухай хуульд хийх өөрчлөлтөө эртхэн хэлэлцэж байхгүй яасан юм. Яг л үхрийн сүүлэн дээр хутга гэдэг шиг наадам хаяанд ирсэн үед хуулийн төслөө хэлэлцэх гэж дандаа болохгүй, бүтэхгүй юм ярьж суугаа нь өнөөгийн төр, засгийнхны авхаалж самбаа муутайнх болов уу.

УИХ-ынхан ч гэсэн дээ. Төрийн ордонд хүмүүсийг энгийн хувцастай нэвтрүүлдэг болъё гээд ярьж байхынхаа оронд наадмын тухай хуулиа ярьсан бол цаг хожих л байсан даа. Төрийн ордонд хэнийг ямар хувцастай хамаагүй оруулна гэдэг тийм цаг үеийн асуудал мөн үү. Огт биш. Гэтэл бас гадаа гудамжинд юу болж байнав гэвэл Монголын үндэсний морин уралдаан, уяачдын холбооныхон “Монгол наадмаа аваръя” уриан дор тайван жагсаал хэдэн хоног төв талбайд суулт хийж иргэдийн гарын үсэг цуглуулав даа. Уяачдын дунд болдог эрлийз, монголоороо ялгарч уралдъя гэсэн үг, санаа бол шинэ юм биш л дээ.

Сүүлийн жилүүдийн наадмаар энэ талын хэрүүл маргаан зөндөө л болдог байсан. Үүнийг анхаарч үзэлгүй байсаар өнөөдөр сэрвээний өндөр, азарганы сэлдий гээд ярих хэмжээнд хүрчихэж. Энэ тухайд ХЗДХ-ийн сайд Х.Нямбаатар "Ердөө хэрэлдэж маргаад байх юм алга. Урьд нь адууны сэрвээний өндрийг палк метрээр хэмждэг байсан бол одоо лазер метрээр хэмжинэ. Үүлдэрлэг байдлыг тогтоохын хувьд бидэнд одоо лаборатори нь алга. Иймд сэрвээний өндрөөр эрлийзийг ялгахаас аргагүй байна" гэж санаачилсан хуулийн төслөө хамгаалах оролдлого хийж байх юм. Хуулийн төслийг хэлэлцэх байнгын хорооны хуралдааны явцад энэ жилдээ төдийгүй 2024 он хүртэл эрлийз, монгол адууг үүлдэрлэг байдлаар нь тогтоох боломжгүй. Иймд сэрвээний өндрөөр хэмжихээс аргагүй. Харин улсын баяр наадмаар зургаан насны монгол адуугаа уралдуулъя. Уяачдын баяраар л эрлийзээ уралдуулна. Бүсийн наадмын амжилтыг уяачдад цол олгоход тооцохгүй. Цаашлаад эрлийз азарга оруулж ирэх асуудалд нэг хэсэгтээ хязгаарлалт тогтооно гэсэн асуудлууд яригдаж байх юм. Эдгээр сэдвээр болж буй маргаан нэг талдаа гарч наадмын тухай хуульд зөв зохистой өөрчлөлт гарна гэхэд бэрх санагдана. Болж бүтсэн юмгүй хэрүүлээс зарим нь залхаж байх шиг.

УИХ-ын гишүүн Н.Учрал маргаан дунд байж ядахдаа "Баяр наадмыг зохион байгуулах хороо мэргэжлийн холбоодод нь эрх мэдлийг өгчихөөч. Манай улстөрчдөд мэдэхгүй ч юм алга, мэддэг ч юм алга. Хийх хэлэлцэхээ олж ядсан юм шиг л аварга, арслан цол ярихаа болимоор юм. Ер нь наадмын шинэчилсэн хуулийг санаачилсан нөхдүүд бүгд ашиг сонирхлын зөрчилтэй нь харагдаад байна" гэжээ. Энэ үнэн үг шүү дээ. Бөхийн тухайд гэхэд нөхөн цол олгоно гээд их маргах юм. 1924-1970 оны хооронд амжилтаа зөв үнэлүүлж чадаагүй 40-50 бөх байна л гэх. Энэ нь заавал одоо шийдэх асуудал мөн үү, биш үү.

Өнгөрсөн жил Хүй долоон худагт болсон 512 бөхийн барилдаанд түрүүлсэн, үзүүрлэсэн, шөвгөрсөн бөхчүүдэд нөхөн цол хүртээх хуулийн төслийг Ховдоос сонгогдсон гишүүн Д.Пүрэвдорж оруулж ирсэн. Түүнийг нь С.Бямбацогт дэмжсэн нь сүрхий хэрүүлд дуудав.

-Хэдэн бөхөд цол олгоё гэсний төлөө намайг барьж идэх нь гэж тэр цухалдаж харагдсан. Ховдынхон одоогоос 82 жилийн өмнө Ш.Ванчинхүү улсын наадмын түрүү авч арслан болсноос хойш цолтнууд нь заанаар хязгаарлагдаад өдий хүрсэн. Тиймээс арслан цолтонтой болох гэж Ховдын хоёр гишүүний нэг нь хууль санаачилж нөгөөх нь дэмжсэнээр жалга довны үзэл хурцаар ханхалуулсан хэрэг болов.

Уг нь Д.Пүрэвдорж биш Дорнодоос юм уу Дорноговиос сонгогдсон нэг түшээ уг хуулийг санаачилсан бол дэмжигдэх ч байсан уу. Хэн мэдлээ. Ер нь ашиг сонирхлын зөрчил, аймаг сумаараа талцах нь сайн юманд садаа болдгийн жишээ энэ. Нөгөө гэвэл болоод өнгөрсөн үйл явдлыг сэргээж цол гуншин нэхэх ч тийм зохистой юм биш байх л даа. Улсын баяр наадмыг зохион байгуулах хорооны дарга, Шадар сайд С.Амарсайхан шуудхан хэлнэлээ. "Бөхчүүдэд нөхөн цол олгохгүй ээ. Ер нь цолыг хуулиар олгодог юм биш" гэж...

Бас зарим гишүүд хуулийн төслийг шүүмжлэхдээ 1024 бөх барилдсан тохиолдолд хоёр аваргатай наадам гэж юу байсан юм гэж эгдүүцэж байна. Хуулийн төсөлд наадамд хэн нэгэн түрүүллээ гэж бодъё. Тэр нь ямар ч цолтой байсан 10 давж түрүүлсэн учир түүнд аварга цол олгоно. Гэтэл даян аварга Н.Батсуурь ес даваад үзүүрлэбэл дархан аварга болох, арслан Р.Пүрэвдагва үзүүрлэсэн  нөхцөлд аварга болох ийм эрэмбэ орж иржээ.

Үүнийг олон хүн илт эсэргүүцэж байгаа нь зөв л байх. Монголчууд ер нь цол гуншингийн төлөө амьдарч байгаа биш биз дээ. Сүүлийн үед төр, засаг цол олгохыг хэт хавтгайруулснаас болж цолны төлөө юу ч хийхээс буцахгүйчүүд олширч гэдэг нь наадмын өмнөх маргаанаас харагдаж байна.

Бас нэг хачирхалтай санаа яригдсан нь допингийн шинжилгээнд бүдэрсэн бөхчүүдэд уучлал үзүүлэх тухай дэмий яриа.  Огтоос боломжгүй юм энэ л дээ. Манай улс допингийн эсрэг конвенцид нэгдсэн. Дэлхийн жишигт допинг хэрэглэсэн тамирчинд уучлал үзүүлдэг жишиг бий юу. Дэлхийн дүрэмд захирагдана гэчихээд одоо болохоор түүнээсээ гажих гэдэг нь монгол хүний мангардуу санааны илрэл. Урьд нь ч допингийн дүрмийг гажуудуулж шинжилгээнд бүдэрсэн бөхчүүдэд хэдхэн сараар барилдах эрхийг хассан ес төдий шийтгэл оноосон удаа бий. Үүн дээрээ одоо бүр дампуурал үүсгэх нь. Баяр наадмын тухай хуульд монгол үндэсний бөхөд допингийн шинжилгээ хамаагүй гэвэл түс тас шулуун биз. Тэгэх юм бол допингийн хор хөнөөлийн талаар харин сайн сурталчилж хүнээ хамгаалах ажил дорвитой хийх ёстой болно байх.

 

ХАРЦАГА ЦОЛТОЙ БӨХ ТҮРҮҮЛНЭ ГЭНЭ ҮҮ?

 

Ийм яриаг бөх сонирхогчдоос сонслоо. Тийм ч байж болох бас үгүй ч байж мэднэ. Ер нь наадамд хэн түрүүлэхийг таадаг цаг бөхийн хөгжлийн явцад хол хоцорсон байх. Харин наадам дөхөхөөр хэн хүнгүй хэдэн бөхөө бодолдоо “барилдуулж” цээжиндээ чимээгүйхэн цоллоод  л ... тэр түрүүлнэ. Энэ нь үзүүрлэнэ гэж хувьдаа таавар дэвшүүлж суудаг. Энэ бол наадмын өмнөх наадам юм даа. Бусдын яриаг сонсохнээ янз бүрийн таавар тэнүүчилж явна. Тэр дотор энэ жил улсын харцага цолтой бөх түрүүлнэ гэсэн өнгөц таавар сонсогдож байна. Бичигч би үүнийг үгүйсгэх гээд зориг хүрсэнгүй. Монгол бөхийн түүхэнд зургаан залуу зааны үе гэж байсан шиг өнөө үед хэдэн харцага цолтон анхааралд өртөж байгаа нь үнэн л дээ. Тэмдэглэлт ой, заалны барилдаанд улсын харцага Б.Бат-Өлзий, О.Хангай нар түрүүлсэн нь цөөн биш. Бас Өвөрхангайн Х.Гантулга харцага ч сайн л байгаа. Ойрмогхон хоёр барилдаанд түрүүлж харагдсан. Тэгвэл Ховдын хоёр харцагыг гаргахгүй байгаа нэг бөх бол Сэлэнгийн харьяат,  улсын харцага Б.Орхонбаяр. Тун сийрэгхэн барилдаантай өсөж яваа сайхан бөх. Бас хашир гарьд Ө.Бат-Орших хааяа гайгүй барилдчихаад байгаа. Т.Баасанхүү харцага гэж ёстой “дайсан” бий. Хэнийг ч дараагийн даваанд дэвүүлэхгүй зогсоож мэдэх нөхөр дөө.

Тэгэхээр энэ дундаас чухам хэнийг нь түрүүлнэ гэхэд бэрх. Яагаад гэхээр тэд чинь зургаа, долоогийн даваанаас хоорондоо тунаад эхэлдэг шүү дээ. Хоёр, гурван тунааг даваад үзүүр, түрүүнд хэн нэг нь л хүрнэ. Амаргүй дээ. Наадам гэдэг заал тэнхимийн барилдаанаас өөр. Бөхчүүдийг наадмын өнгө, тэр өдрийн од хийморь нь түшдэг гэдэг. Нэгэн баримт хэлэхэд ноднингийн барилдаан их сонин болсон шүү дээ. Түрүүлсэн бөх улсын харцага Б.Бат-Өлзий гэхэд дандаа аймгийн цолтнуудыг давсан байдаг юм билээ. Үүнийг од нь гийсэн гэх үү. Ердөө л тохиолдол байж гэмээр. Наадам бүхэн тийм байхгүй биз. Зуун жилдээ зодоглоно гээд цаана чинь аваргууд ханхайлдаж байгаа. Дархан аварга Г.Өсөхбаяраас эхлээд Г.Эрхэмбаяр, С.Мөнхбат, Ч.Санжаадамба нар наадам өнгө оруулж зангаргаа харуулж таарна.  Даян аварга Н.Батсуурь, аварга П.Бүрэнтөгс гээд түрүүлэхийн төлөө барилдацагаах биз.

Лавтайяа зургаан аваргатай наадам болно байх. Гэтэл Дархан аварга А.Сүхбат “Би зүүнийг магнайлна” гээд зогсож байхаас сийхгүй л хүн. Зодог тайлчихаад дахин барилдаж Монголын бөхийн түүхэнд өөр өнгөтэй хуудас нэмсэн нөхөр. Түүний нэгэнтээ тайлаад шидчихсэн зодог шуудгаа өмсөөд дахин барилдсан нь хэн нэгэн цэргийн хүн би тэтгэврээ буцааж өгье гэсэнтэй адил явдал тэр жил болсоон. За тэгээд харцага цолтнуудад халгаатай аймгийн арслан олон бий. Зарим нөхөд нь улсын гарьд М.Бадарч түрүүлэх байх гэхийг сонслоо. Уг нь гарьд цолондоо дүүрэн барилдаад байгаа бөх бол тэр.

Цаана нь гэвэл улсын арслан Ц.Содномдорж, Р.Пүрэвдагва, улсын гарьд Б.Пүрэвсайхан нар наадмаар цолныхоо эрэмбийг хадгалж мэдэх л бөхчүүд. Нэг олигтой мэдээ гэвэл Халимаг, Тува, Буриадын бөхчүүд Ардын хувьсгалын их ойд зодоглох хүсэлтээ ирүүлсэн дуулдсан. Тэд ирвэл наадмын бөх улам л өргөн дэлгэр өнгөтэй сайхан болох байх.  Эцэст нь хэлэхэд Улсын баяр наадмын шинэчилсэн  хуулиа хурдхан батлаасай билээ. УИХ-ынхан энэ сардаа л багтаах тухай хэлэх шиг болсон. Тэгж тулгаж баталсан хууль түмэнд хэзээ хүрч наадмыг сайхан болгоно гэдэг хэцүүхэн л санагдана.

Хууль хэлэлцэх явцаас харвал УИХ-ын танхимд өрнөсөн хэрүүл, маргаан наадмын талбайдаа үргэлжилж магадгүй гэсэн болгоомжлол төрөх юм. Гэхдээ наадам маань сайхан болоосой гэсэн билгэтэй ерөөлөөр хэлэх үгээ завсарлая юу.

Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин

2022 ОНЫ ЗУРГААДУГААР САРЫН 22. ЛХАГВА ГАРАГ. № 122 (6854)

ФОТО:

Сэдвүүд : #Наадам  
ХОЛБООТОЙ МЭДЭЭ
Б.Пүрэвдагва: Иргэдтэйгээ уулзаж, 2027 оны төсөвт тусгах санал хүсэлтийг нь нээлттэй сонсож байна
Есөн улаан мэнгэтэй шар нохой өдөр
Ялимгүй цас орно, өдөртөө 4-6 хэм хүйтэн байна
Битүүмжлэгдсэн автомашиныг зарж, 375 сая төгрөг залилжээ
МЭДЭЭНИЙ СЭТГЭГДЭЛ

АНХААРУУЛГА:Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд mminfo.mn хариуцлага хүлээхгүй болно. ХХЗХ-ны журмын дагуу зүй зохисгүй зарим үг, хэллэгийг хязгаарласан тул ТА сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээг зөрчсөн сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй. Сэтгэгдэлтэй холбоотой санал гомдлыг 99998796 утсаар хүлээн авна.

ШУУРХАЙ МЭДЭЭ
15 цагийн өмнө өмнө

Жүдо бөхийн Залуучуудын дэлхийн аваргаар Т.Ариунзаяа тодорлоо

15 цагийн өмнө өмнө

Дэлхийд тод гялалзсан оюунлаг охин Б.Оюун-Үжин

15 цагийн өмнө өмнө

Өрнөдөд сандрал, Дорнодод найдвар, Шэньжэнээс томоохон ахиц дэвшил гарна гэж хүлээж байна

15 цагийн өмнө өмнө

У.Хүрэлсүх: Эх орныхоо эрх ашгаас урвасан хэнтэй ч Монгол төр тохиролцох ёсгүй

15 цагийн өмнө өмнө

Б.Пүрэвдагва: Иргэдтэйгээ уулзаж, 2027 оны төсөвт тусгах санал хүсэлтийг нь нээлттэй сонсож байна

15 цагийн өмнө өмнө

С.Бямбацогт: Парламентад суудалтай намуудын дарга нарыг оролцуулсан ойлголцол, зөвшилцлийн Зөвлөлийг байгуулж ажиллана

15 цагийн өмнө өмнө

Есөн улаан мэнгэтэй шар нохой өдөр

15 цагийн өмнө өмнө

Ялимгүй цас орно, өдөртөө 4-6 хэм хүйтэн байна

1 өдрийн өмнө өмнө

Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийг үүрэгт ажлаас нь чөлөөлөв

1 өдрийн өмнө өмнө

М.Нарантуяа-Нара: Энэ танхимд Ерөнхийлөгч орж ирэхээр яагаад бүгд "гөлөг" болчихдог юм бэ

1 өдрийн өмнө өмнө

У.Хүрэлсүх: Эх орныхоо эрх ашгаас урвасан хэнтэй ч монгол төр тохиролцох ёсгүй

1 өдрийн өмнө өмнө

Битүүмжлэгдсэн автомашиныг зарж, 375 сая төгрөг залилжээ

1 өдрийн өмнө өмнө

Токиогийн “Их дуулга”-д оролцох Монголын жүдочид тодорлоо

1 өдрийн өмнө өмнө

Хүүхэд залуусын хөгжлийг дэмжигч "Ачит Ихт" компани

1 өдрийн өмнө өмнө

Говь-Алтай аймагт 3.7 магнитудын хүчтэй газар хөдөлжээ

1 өдрийн өмнө өмнө

Согтуугаар тээврийн хэрэгсэл жолоодсон 62 зөрчил бүртгэгдлээ

1 өдрийн өмнө өмнө

Дүүжин замын тээврээр аюулгүй зорчих зааврыг танилцуулж байна

1 өдрийн өмнө өмнө

Дөрвөн чиглэлд шөнийн автобус иргэдэд үйлчилж байна

1 өдрийн өмнө өмнө

Төрийн өмчит компанийн тоог 85 болгон бууруулахаар тусгажээ

1 өдрийн өмнө өмнө

Ц.Идэрбат: Тариалангийн үйлдвэрлэл эрхлэгчдэд олгох хөнгөлөлттэй зээлийн хүртээмжийг нэмэгдүүлнэ

1 өдрийн өмнө өмнө

“Евро-3” болон түүнээс дээш стандартын АИ-92 автобензиний үнийг 1,000 хүртэл төгрөгөөр бууруулна

1 өдрийн өмнө өмнө

Хууль бус хөрөнгө хураан авах тухай хуулийн төслийг УИХ-д өргөн барина

1 өдрийн өмнө өмнө

Н.Учрал: Төрийн тэргүүний эхлүүлсэн жишгийн дагуу бүгд шалгуулах ёстой

1 өдрийн өмнө өмнө

Хуулийн төсөл: Хаврын морин уралдааныг зөвшөөрнө, зөвшөөрөхгүй

1 өдрийн өмнө өмнө

Ерөнхийлөгчийн албан тушаалаасаа чөлөөлөгдөх хүсэлтийг өнөөдөр шийдвэрлэнэ

1 өдрийн өмнө өмнө

Үс засуулбал эрч хүч ихэснэ

1 өдрийн өмнө өмнө

Цас орохгүй, өдөртөө 3-5 хэм хүйтэн байна

2 өдрийн өмнө өмнө

Б.Бямбасүрэн: Бэлтгэл хийж байгаад тамирчин болсон

2 өдрийн өмнө өмнө

Засгийн газрын ээлжит хуралдаан болж байна

2 өдрийн өмнө өмнө

Ерөнхийлөгчийн албан тушаалаасаа чөлөөлөгдөх хүсэлтийг өнөөдөр хэлэлцэнэ

САНАЛ БОЛГОХ
2026-11-14 өмнө

C.Бямбацогт: Ард түмнийхээ амьжиргаа орлогыг хамгаалсан, аж ахуйн нэгжүүдээ дэмжсэн төсвийг баталлаа

2026-11-14 өмнө

Г.Хосбаяр: Эдгээр 10 аймагт утааны асуудал маш хүнд байгаа

2026-11-14 өмнө

“Сугалаагүй цэцэрлэг” бодлогын дүнд хүүхдийн хамран сургалт 96 хувьд хүрчээ

2026-11-14 өмнө

Л.Мөнхбаясгалан: Алт, зэс, нүүрс дуусдаг юм, ус ч дуусна

2026-11-14 өмнө

Төрийн албаны гүйцэтгэлийн удирдлагын цахим системд 444 байгууллагын 23,482 албан хаагч бүртгэгджээ

2026-11-14 өмнө

Ялимгүй цас орно, өдөртөө 2-4 хэм хүйтэн байна

2026-11-14 өмнө

Туул гол дагуу Нисэх, Сонсголон орчимд 14.5 га талбайд олон жил хуримтлагдсан хог хаягдлыг цэвэрлэлээ

2026-11-14 өмнө

Эгийн голын усан цахилгаан станц төслийг байгаль орчинд сөрөг нөлөөгүй хэрэгжүүлэх боломжтой гэсэн урьдчилсан дүгнэлт гарчээ

2026-11-14 өмнө

Үс засуулбал эд, мал арвижна

2026-11-17 өмнө

2026.11.16: Улстөрчдийн хэн, юу хэлэв

2026-11-16 өмнө

Н.Учрал: Нөөцийн мах бэлтгэн нийлүүлэх тогтолцоог үндсээр нь шинэчилж байна

2026-11-16 өмнө

Ус амьдралыг тэтгэдэг бол Мод усыг хамгаалдаг

2026-11-16 өмнө

Өмгөөлөгчид цагдан хорих хугацааг нэг сараар тогтмол сунгадаг практикийг шүүмжиллээ

2026-11-17 өмнө

Ерөнхий сайд Н.Учрал 2027 оны улсын төсвийн онцлох шийдвэрүүдийг танилцууллаа

2026-11-17 өмнө

Цас цэвэрлэгээнд 1400 орчим ажилтан, албан хаагч ажиллаж, 350 гаруй тонн давс, бодис цацаад байна

2026-11-16 өмнө

Согтуугаар тээврийн хэрэгсэл жолоодсон 51 зөрчил бүртгэгдлээ

2026-11-17 өмнө

Нийслэлийн 7000 өрхийг дулаалж, цахилгаан халаалтад шилжүүлнэ

2026-11-17 өмнө

Нийслэлийн хэмжээнд “Шар дарцаг” аян эхэллээ

2026-11-16 өмнө

6,2 тэрбум төгрөгийн өмч хөрөнгийг авран хамгаалж ажиллалаа

2026-11-17 өмнө

Төсвийн хуулийн онцлох заалтууд

2026-11-16 өмнө

Ахуйн хэрэглээний жижиг газны баллон тэсэрч, иргэн гэмтжээ

2 өдрийн өмнө өмнө

“Оюу толгойн ашгаас иргэн бүрд 857,000 төгрөгийг хувь дансанд нь шилжүүлж өгөх асуудлаар хуулийн төсөл санаачлан хэлэлцүүлэх” тухай ажлын хэсгийг байгууллаа

2026-11-16 өмнө

Дөрвөн ногоон мэнгэтэй хөх морь өдөр

2 өдрийн өмнө өмнө

“Онцгой хотхон”-ы 512 айлын орон сууцны барилга угсралтын ажлыг шуурхайлахыг үүрэг болголоо

2026-11-16 өмнө

Цас орно, өдөртөө 5-7 хэм хүйтэн байна

2026-11-17 өмнө

"Ачит Ихт" компани үйлдвэрийн орчинд экологийн тэнцвэрийг хадгалагч тарвага нутагшууллаа

2026-11-17 өмнө

Ачаалал ихтэй 10 чиглэлд автобусны хүртээмжийг нэмэгдүүллээ

2026-11-17 өмнө

“Тавантолгой түлш” ХХК 51.2 мянган тонн түлшний нөөц бүрдүүллээ

2026-11-17 өмнө

Согтуугаар тээврийн хэрэгсэл жолоодсон 44 зөрчил бүртгэгдлээ

2 өдрийн өмнө өмнө

Э.Батшугар: Вакцинаар сэргийлж болох өвчнийг бууруулахад Засгийн газраас анхаарч ажиллана

Бидний тухай Редакцийн бодлого Сурталчилгаа байршуулах Холбоо барих Дээшээ буцах


Веб сайтад агуулагдсан мэдээлэл зохиогчийн эрхийн хуулиар хамгаалагдсан тул зөвшөөрөлгүй хуулбарлах хориотой.

Copyright © MMINFO.MN All Rights Reserved. Powered by HUREEMEDIA.