Монгол Улсын хэмжээнд 170 орчим мянган төрийн албан хаагч ажилладаг гэсэн тоо баримт бий. Тэгэхдээ энэ тоо дөрөв дөрвөн жилийн циклтэйгээр өөрчлөгддөг гээд хэлчихэд нэг их буруудахгүй. Аль нам засаглана. Тэр намынхан л албан тушаал, төрийн албыг зохицуулдаг нь олонд дэлгэгдсэн. Түүгээр ч барахгүй төрийн албанд орох гэж мөнгө төлөх нэгэн байхад зүгээр л хэн нэг даргын цүнх барьж гүйсээр байгаад төрийн албанд шургалчихсан хүн цөөнгүй бий. Эрх мэдэлтэй, томоохон албан тушаалтай хүний ах дүү, амраг садан бол бүр “цахилгаан шат”-д суусан мэт л дээшилж, дуртай албандаа очдог гэдгийг ч түмэн мэднэ.

МАН Засгийн эрхийг барьсан даруйдаа төрийн албыг жинхэнэ утгаар нь төрлийн алба болгож байгааг ард түмэн харсаар байгаа. Эхний ээлжинд намын дарга эрх, ямбаа эдэлж хүүгээсээ эхлээд ах, дүү, хамаатан садан, найз нөхдөө томилж болох бүхий л өндөр албан тушаалд томилсон.

Харин одоо намынх нь гишүүд төрийн хариуцлагатай албан тушаалд ойр, дотны хүмүүсээ хэдийнэ томилуулаад эхэлчихсэн. Үндсэндээ энэ дөрвөн жил МАН-ынхны ураг садны томилгооны “мод” өдрөөс өдөрт ургаж, олон салаа мөчиртэй болох нь дамжиггүй. Яг үнэндээ бол Төрийн албаны тухай хууль гэж манай улсад бий. Тэр хуульд зааснаар бол “Төрийн албан тушаалыг эрхэлж, бүрэн эрхээ хэрэгжүүлсний төлөө төрөөс цалин хөлс авч, ажиллах нөхцөл баталгаагаар хангагдан ажиллаж байгаа этгээдийг төрийн албан хаагч гэнэ” хэмээн заасан байгаа юм.

Түүнчлэн төрийн тухайн албан тушаалд тавих шаардлагыг хангасан иргэний төрийн жинхэнэ албан тушаал эрхлэх эрхийг үндэс, угсаа, арьсны өнгө, хүйс, нийгмийн гарал, байдал, хөрөнгө чинээ, эрхэлсэн албан тушаал, шашин шүтлэг, үзэл бодол болон нам, олон нийтийн бусад байгууллагын харьяалал зэргээр ялгаварлаж үл болно гэсэн хамгаалалттай. Энэ заалт дээрх эрх мэдэл бүхий хүмүүст түй ч хамаа байхгүй гэдэг нь ойлгомжтой.

Үүнийгээ далдлах гэсэн мэт сүүлд төрийн албан хаагч болох гэж буй хүн заавал цэргийн алба хаасан байх тухай заалт оруулсан ч биеллээ олж байгаа нь харагдахгүй л байна. Аргагүй танил талгүй хүнд л энэ заалт үйлчилдэг бол татаасаар явдаг хүмүүст энэ бүр падлий ч алга. Тэд цэргийн албыг дүйцүүлээд, мөнгөн хэлбэрээр хаачихаад байгаа нь ч нууц биш.

Харин Төрийн албаны зөвлөлөөс дээрх заалт 2008 оны тавдугаар сарын 06-ны өдрөөс өмнө 18 нас хүрсэн, түүнчлэн эмнэлгийн магадлагаагаар эрүүл мэндээр тэнцээгүй, хуульд заасан бусад үндэслэлээр цэргийн жинхэнэ албанаас түр буюу бүрмөсөн чөлөөлөгдсөн иргэнд хамаардаггүй. Зөвхөн 1990 оны тавдугаар сарын 06-ны өдөр болон түүнээс хойш төрсөн иргэн хуульд заасан цэргийн жинхэнэ алба хаах үүргээ биелүүлээгүй бол төрийн жинхэнэ албаны мэргэшлийн шалгалтад оруулахгүй хэмээн хэлдэг. Тийм ч болохоор энэ хуулийн цоорхойг илт ашиглаад байгаа юм.

Үнэндээ баян цатгалан амьдралтай, ард түмний дунд алхаж ч үзээгүй нэг бацаан төрийн албанд татаасаар орчихоод түмний өөдөөс хэдэрлээд сууж байгаа нь үнэн биз дээ. Тиймээс л Төрийн албаны зөвлөлд нэг санал хэлэх гээд байна. Цэргийн алба хаагаагүй нөхдийг төрийн албанд оруулахгүй гэдэг шигээ сайн дурын ажил хийж үзээгүй, хүмүүнлэгийн үйлсэд хүчин зүтгээгүй хүмүүсийг төрийн албаны зүг хөл тавиулахаа больчих.

Яагаад гадаадын залуус сайн дурын ажил хийж гүйгээд, энд тэнд тэнээд яваад байдаг гэж бодож байна. Энэ бол өнөөх төрийн албанд орох том босго нь учраас л тэд ингэж хаа сайгүй тэнэж, сайн дурын үйлсэд хүчин зүтгэж явдаг байх нь. Тэр хэрээрээ түмнийхээ дунд хутгалдаж, тэдний амьдралыг ойлгодог нь дамжиггүй. Тэгж байж л манай улсын төрийн албан хаагчдын өргөөд байдаг “Эх орон, ард түмнийхээ төлөө эрдэм, чадлаа зориулж төрийн хууль, ёс зүйн хэм хэмжээг чанд сахиж албан үүргээ үнэнч шударгаар биелүүлэхээ тангараглая. Тангарагаа няцвал хуулийн хариуцлага хүлээнэ” гэдэг тангараг биеллээ олох бус уу.