• Эхлэл
  • Цаг агаар
  • Валют ханш
  • Улс төр
  • Эдийн засаг
  • Үзэл бодол
  • Спорт
  • Нийгэм
  • Дэлхий
  • Энтертайнмэнт
  • Зурхай



МАНАН-г ил гаргасан тэмцэл

Б.ГАРЬД

 

Яг 10 жилийн өмнөх энэ өдөр. 2012 оны дөрөвдүгээр сарын 13. Тэр өдрийн үүрээр цагдаа, АТГ гээд хууль хүчний байгууллагынхан Монгол Улсын гурав дахь Ерөнхийлөгч Н.Энхбаярыг гэрээс нь баривчилсан. Энэ үйлдлийг “...Баривчилсан” хэмээн зүгээр хэлэхэд их хэцүү. Учир нь өмнөх 12-ны өдрөөс Н.Энхбаярт халдаж эхэлсэн байдаг. Гэрийнх нь гадаа гар буугаар зэвсэглэсэн 5-6 хүн дайрсан. Тэд автомашиных нь цонхыг хагалж, Н.Энхбаярыг өөр машинд хүчээр суулгахыг оролдсон. Гэвч хамгаалалтын ажилтнууд нь арга хэмжээ авснаар, тэр ажиллагаа нь бүтэлгүйтэж, тэр ч байтугай нэгийг “олз”-нд үлдээчихсэн байдаг. Дайрсан хүмүүсийг цагдаагийн тусгайгийнх, бас АТГ-ын гүйцэтгэх ажилтнууд байсан гэх мэдээлэл бий.

Н.Энхбаярыг хүч хэрэглэн баривчилсан гэх үйл явдлыг “албан ёсны зохион байгуулалт бүхий халдлага” гэчихэд хэтийдэхгүй. Тийм ажилллагаа Монголд урьд өмнө болж байгаагүй. Хойшид ч болохгүй байх.

Тэр үйл явдлыг хамгийн оновчтой тодорхойлсон хүн нь Ерөнхий сайд асан Д.Бямбасүрэн юм. Тэрбээр олон нийтийн хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр “...Н.Энхбаярын асуудлыг янз бүрээр тайлбарладаг. Тухайн үе нь сонгуулийн ид өрнөлтийн үе байлаа. Үнэхээр монгол төрийн тэргүүн байсан хүн авлига хээл хахуулийн хэрэгт орооцолдож, эл асуудлыг гаргаж тaвиад тэр хүнтэй ярих асуудал байсан уу гэвэл байсан. Гэтэл үхрийн бөөр шиг тав зургаан асуудлаар ял тулгаж тэр нь шүүх дээр очоод няцаагдаад, хүчингүй болоод байгааг харахад Н.Энхбаярын хэрэг давхар тоглоом байжээ гэдгийг харуулаад байгаа юм. Түүнээс хойш олон түмний хүсэл шаардлага, шинэ улс төрийн нөхцөл байдалд тулгуурлаад авлигатай тэмцэх ажил өрнөж байна. Татварынхны асуудал гарч ирлээ. Нэг хүн 10 хэдэн тэрбум төгрөг хураасан байна. Тэгэхээр татварын албанд ажилладаг хүний 5-10 хувь нь ийм байна гэж бодоход хэчнээн тэрбум төгрөг займчуулсан бол доо гэдгийг бодоход хэцүү. Үүнийг илрүүлж байгаа нь сайн хэрэг. Оюу Толгойн асуудал дээр нийгэм цэгцрэх тийшээ хандаад явчихлаа, Тавантолгойн асуудлыг юу болгосон нь илэрхий боллоо, МИАТ-ын асуудал, махны асуудал гээд л. Бид энд нэг килограмм нь 10 мянган төгрөгийн үнэтэй мах идэж байхад Дарханд махаа өмхийрүүлчхээд улсын нөөцөнд худалдаж авлаа гээд сууж байсан муухай үйлдэл илэрч байна. Энэ бол цаашид үргэлжлэх ёстой. Бүр өргөн хүрээтэй том асуудлыг хамрахыг ч байг гэхгүй. Монголын баялаг, Монголын газар шороог худалдсан асуудлыг сөхөхгүй байгаа шүү дээ” гэж ярьсан.

Ер нь бол Н.Энхбаярыг сүр дуулиан болгож баривчилсан үйл явдлыг зөвхөн монголчууд бус, олон улсад ч буруутгаж байв. “...Аймаар том авлигачин” хэмээн тархи угаалт явуулж байгаад уг ажиллагааг явуулсан ч тэр жилийн “Уол стрийт журнал”-ын авлигаараа тэргүүлсэн 10 орны хоёрдугаарт манай улс бичигдсэн хэвээр байв. Бас “Транспэрэнси интернэшнл”-ийн судалгаагаар авлигын индекс буураагүй байдаг.

Уг үйл явдлаас сарын дараа “Эмнести интернэшнл” байгууллагаас “...Монгол Улсад автократ засаглал тогтлоо” гэсэн албан бичиг ирүүлсэн. Монгол дахь АНУ-ын ЭСЯ-ны хүний эрхийн төлөв байдлын тайланд “...Монгол Улсын гурав дахь Ерөнхийлөгч Н.Энхбаярыг хэдэн сарын хугацаанд удаа дараа мэдээлэл авахаар дуудсан боловч ирэхээс татгалзсан шалтгаанаар УИХ-ын сонгууль болохоос хоёр сарын өмнө эрх баригчид баривчилсан. Шүүх ажиллагааны улмаас сонгуульд өрсөлдөх эрхээ алдсан” гэж бичсэн нь бий. Түүнчлэн АНУ-ын сенатч Фейнштейн Сенат дээр Н.Энхбаярын тухай сонсгол тавьсан. Тэр ч бүү хэл, Н.Энхбарыг цагдан хорих төвд өлсгөлөн зарлаж байхад НҮБ-ын Ерөнхий нарын бичгийн дарга Бан Ги Мун Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдоржтой утсаар ярьж, “...Н.Энхбаярын эрүүл мэндэд анхаарах”-ыг хүсчээ. Мөн Австралийн Конгресс дээр Гадаад хэргийн сайд асан Кевин Рудд “...Монголын улс төрийг тэнцвэржүүлэгч МАХН-ын дарга Н.Энхбаярыг УИХ-ын сонгууль, 2013 оны Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн өмнө баривчиллаа. Энэ нь улс төрийн зорилготой” гэж мэдэгдсэн. 

Хүний эрхийн үндэсний комисс цагдаа нарыг буруутгасан. Хууль дээдэлж, Монгол Улсын нэгдэн орсон олон улсын гэрээ, конвенцийг мөрдөхийг АТГ, ШШГЕГ-ын удирдлагуудад зөвлөсөн билээ. Энэ хэрэг явдлын дараа олон улсын хүний эрхийн байгууллагууд Н.Энхбаяртай хүнлэг бусаар харилцсаныг шүүмжилсэн нь дэлхийн хэвлэлүүдэд нийтлэгдсэн байдаг.

Монголын хууль, хүчний байгууллага нэг хүний өмнөөс яагаад ингэж нэгдэж боссон бэ гэдэг их сонин. Халдлагыг гардан гүйцэтгэсэн цагдаа, АТГ, тэгээд прокурор, шүүхийнхэн зүгээр л тушаал биелүүлсэн болж таардаг. Харин тэднийг удирдлагаар хангаж ажилласан хүмүүс нь их сонин нэгдэл харагддаг. Сүүлд, тэд улс төрийн зөрчлийн улмаас хоорондоо муудаж, бие биеэ барьж өгсөн. Угаасаа өөр намын, өөр үзэлтэй, өөр байр суурьтай хүмүүс байсан л даа.

Чухамдаа Н.Энхбаярын тэр үед хэлээд байсан МАНАН бүлэглэлийнхэн тэгж ил гарч ирсэн.

Ер нь бол МАНАН бүлэглэл гэдгийг анх Н.Энхбаяр ярьсан. ...Үндсэн хууль, бусад хуулийг зөрчдөг АН, МАН-ын хэсэг бүлэг хүн нэг нэгийгээ хамгаалж, хуйвалдахыг хэлж байгаа юм” гэж өөрөө хэлсэн байдаг.

Нөгөөтэйгүүр Н.Энхбаярыг ингэж хүч хэрэглэн баривчлах болсон нь Ерөнхийлөгч байхаас нь хойш нийлсэн ашиг сонирхлын нэгдлүүд байсан гэхэд болно. Тодруулбал, Оюу Толгой, Тавантолгой зэрэг дээр гэхэд л Н.Энхбаяр тэднээс огт өөр байр суурьтай байсан. “...Олон нийтийн эзэмшилд байх нь зүйтэй” гэдэг байжээ.

Энэ мэт, өөр бусад томоохон зарчмын зөрүүнээс үүдэж, МАНАН нь Ерөнхийлөгчийн сонгуулиар түүний эсрэг ажиллаж унагасан. Улмаар Ерөнхийлөгчөөс бууснаас нь хойш элдвээр оролдсоор байжээ. Үүний нэг жишээ нь ТЕГ-т 2011 оны тавдугаар сарын 1-нд “...Монгол Улсын гурав дахь Ерөнхийлөгч Н.Энхбаярын  амь насанд халдахыг оролдсон хэргийг илрүүлж өгөөч" гэсэн  хүсэлтийг Төрийн тусгай хамгаалалтын газрын ахлах ажилтан хүргүүлж байв. Хүсэлтэд “Ерөнхийлөгч Н.Энхбаяр, түүний гэр бүлийнхний амь насанд халдахыг заналхийлсэн, турхирсан, өдөөсөн заналхийлэл удаа дараа ирж байгаа тул илрүүлж өгнө үү” гэсэн байдаг. Ингэхдээ хуулийн байгууллагад хандах болсон тухайгаа тайлбарлаж, заналхийллийн талаарх  холбогдох материалуудыг ТЕГ-т хэсэгчлэн хүргүүлж байжээ.

Харин энэхүү хууль бус, хүч хэрэглэсэн баривчилгааны өмнө Н.Энхбаяр 2008 оны долдугаар сарын 1-ний үймээний үед яаралтай хуралдсан ҮАБЗ-ийн хуралдааны тэмдэглэлүүдийг нийтэд дэлгэсэн. Тэрхүү тэмдэглэлээс маш ноцтой зүйлүүд ил болсон. Хамгийн гол нь тухайн үед улс төрийн намуудыг төлөөлөн хуралд оролцож байсан хүмүүс 2012 онд төрийн өндөр албан тушаалд очсон байв. Тэмдэглэл ил болсон нь тэдний эрх ашгийг хөндсөн. Тиймээс нэн яаралтайгаар хууль хүчний байгууллагыг босгож барьсан. Түүнчлэн ердөө хоёрхон сарын дараа УИХ-ын сонгууль болох гэж байв. Н.Энхбаярын нэр хүнд өндөр, нам нь улам өргөжсөөр байсан нь МАНАН-гийнхныг ийн хөдлөхөд хүргэсэн гэдэг.

Өөрөөр хэлбэл, Н.Энхбаяр одоогоос 10 жилийн өмнө МАНАН-г ил гаргаж ирсэн байгаа юм. МАНАН одоо ч оршсоор байна. Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнэ нэгэнтээ “...Дор хаяж 10 жил тэмцэж байж МАНАН устах юм байна” гэж хэлж байв. Тэрбээр ЗГХЭГ-ын дарга байхдаа “...МАНАН бүлэглэл үнэхээр бодитой юм байна гэдгийг сүүлийн нэг жилийн хугацаанд ЗГХЭГ-ын даргаар ажиллаж байх хугацаанд дэндүү сайн ойлгож авлаа. Би Монгол Улсын хамгийн их мэдээлэлтэй эхний таван хүний нэг байж магадгүй. УИХ-ын гишүүнээр ажиллаж байх үедээ энэ бүлэглэлтэй хэн хэн холбоотой юм бэ гэж боддог байсан. Жилийн дараа энэ бүлэглэлтэй хэн холбоогүй вэ гэж хайх хэмжээнд хүрсэн юм байна” гэж мэдэгдэж байв. 

Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин

2022 ОНЫ ДӨРӨВДҮГЭЭР САРЫН 13. ЛХАГВА ГАРАГ. № 74 (6806)

    ХУВААЛЦАХ ЖИРГЭХ


МЭДЭЭНИЙ СЭТГЭГДЭЛ
ХОЛБООТОЙ МЭДЭЭ
Монголын бахархлаар халхавч хийсэн 1XBET
Л.Оюун-Эрдэнийн үед АТГ-ын мөрдөгчийн магадгүй “хууль зөрчин” гаргуулсан татварын байцаагчдын дүгнэлт бусдыг яллах баримт болжээ
“Монгол бахархлын өдөр”-ийг хэрхэн тэмдэглэх вэ?
Сэтгүүл зүйн салбар: Чиг хандлага, гарц, шийдэл



Веб сайтад агуулагдсан мэдээлэл зохиогчийн эрхийн хуулиар хамгаалагдсан тул зөвшөөрөлгүй хуулбарлах хориотой.

Copyright © MMINFO.MN All Rights Reserved. Powered by HUREEMEDIA.





  • Эхлэл
  • Цаг агаар
  • Валют ханш
  • Улс төр
  • Эдийн засаг
  • Үзэл бодол
  • Спорт
  • Нийгэм
  • Дэлхий
  • Энтертайнмэнт
  • Зурхай



МАНАН-г ил гаргасан тэмцэл

Б.ГАРЬД

 

Яг 10 жилийн өмнөх энэ өдөр. 2012 оны дөрөвдүгээр сарын 13. Тэр өдрийн үүрээр цагдаа, АТГ гээд хууль хүчний байгууллагынхан Монгол Улсын гурав дахь Ерөнхийлөгч Н.Энхбаярыг гэрээс нь баривчилсан. Энэ үйлдлийг “...Баривчилсан” хэмээн зүгээр хэлэхэд их хэцүү. Учир нь өмнөх 12-ны өдрөөс Н.Энхбаярт халдаж эхэлсэн байдаг. Гэрийнх нь гадаа гар буугаар зэвсэглэсэн 5-6 хүн дайрсан. Тэд автомашиных нь цонхыг хагалж, Н.Энхбаярыг өөр машинд хүчээр суулгахыг оролдсон. Гэвч хамгаалалтын ажилтнууд нь арга хэмжээ авснаар, тэр ажиллагаа нь бүтэлгүйтэж, тэр ч байтугай нэгийг “олз”-нд үлдээчихсэн байдаг. Дайрсан хүмүүсийг цагдаагийн тусгайгийнх, бас АТГ-ын гүйцэтгэх ажилтнууд байсан гэх мэдээлэл бий.

Н.Энхбаярыг хүч хэрэглэн баривчилсан гэх үйл явдлыг “албан ёсны зохион байгуулалт бүхий халдлага” гэчихэд хэтийдэхгүй. Тийм ажилллагаа Монголд урьд өмнө болж байгаагүй. Хойшид ч болохгүй байх.

Тэр үйл явдлыг хамгийн оновчтой тодорхойлсон хүн нь Ерөнхий сайд асан Д.Бямбасүрэн юм. Тэрбээр олон нийтийн хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр “...Н.Энхбаярын асуудлыг янз бүрээр тайлбарладаг. Тухайн үе нь сонгуулийн ид өрнөлтийн үе байлаа. Үнэхээр монгол төрийн тэргүүн байсан хүн авлига хээл хахуулийн хэрэгт орооцолдож, эл асуудлыг гаргаж тaвиад тэр хүнтэй ярих асуудал байсан уу гэвэл байсан. Гэтэл үхрийн бөөр шиг тав зургаан асуудлаар ял тулгаж тэр нь шүүх дээр очоод няцаагдаад, хүчингүй болоод байгааг харахад Н.Энхбаярын хэрэг давхар тоглоом байжээ гэдгийг харуулаад байгаа юм. Түүнээс хойш олон түмний хүсэл шаардлага, шинэ улс төрийн нөхцөл байдалд тулгуурлаад авлигатай тэмцэх ажил өрнөж байна. Татварынхны асуудал гарч ирлээ. Нэг хүн 10 хэдэн тэрбум төгрөг хураасан байна. Тэгэхээр татварын албанд ажилладаг хүний 5-10 хувь нь ийм байна гэж бодоход хэчнээн тэрбум төгрөг займчуулсан бол доо гэдгийг бодоход хэцүү. Үүнийг илрүүлж байгаа нь сайн хэрэг. Оюу Толгойн асуудал дээр нийгэм цэгцрэх тийшээ хандаад явчихлаа, Тавантолгойн асуудлыг юу болгосон нь илэрхий боллоо, МИАТ-ын асуудал, махны асуудал гээд л. Бид энд нэг килограмм нь 10 мянган төгрөгийн үнэтэй мах идэж байхад Дарханд махаа өмхийрүүлчхээд улсын нөөцөнд худалдаж авлаа гээд сууж байсан муухай үйлдэл илэрч байна. Энэ бол цаашид үргэлжлэх ёстой. Бүр өргөн хүрээтэй том асуудлыг хамрахыг ч байг гэхгүй. Монголын баялаг, Монголын газар шороог худалдсан асуудлыг сөхөхгүй байгаа шүү дээ” гэж ярьсан.

Ер нь бол Н.Энхбаярыг сүр дуулиан болгож баривчилсан үйл явдлыг зөвхөн монголчууд бус, олон улсад ч буруутгаж байв. “...Аймаар том авлигачин” хэмээн тархи угаалт явуулж байгаад уг ажиллагааг явуулсан ч тэр жилийн “Уол стрийт журнал”-ын авлигаараа тэргүүлсэн 10 орны хоёрдугаарт манай улс бичигдсэн хэвээр байв. Бас “Транспэрэнси интернэшнл”-ийн судалгаагаар авлигын индекс буураагүй байдаг.

Уг үйл явдлаас сарын дараа “Эмнести интернэшнл” байгууллагаас “...Монгол Улсад автократ засаглал тогтлоо” гэсэн албан бичиг ирүүлсэн. Монгол дахь АНУ-ын ЭСЯ-ны хүний эрхийн төлөв байдлын тайланд “...Монгол Улсын гурав дахь Ерөнхийлөгч Н.Энхбаярыг хэдэн сарын хугацаанд удаа дараа мэдээлэл авахаар дуудсан боловч ирэхээс татгалзсан шалтгаанаар УИХ-ын сонгууль болохоос хоёр сарын өмнө эрх баригчид баривчилсан. Шүүх ажиллагааны улмаас сонгуульд өрсөлдөх эрхээ алдсан” гэж бичсэн нь бий. Түүнчлэн АНУ-ын сенатч Фейнштейн Сенат дээр Н.Энхбаярын тухай сонсгол тавьсан. Тэр ч бүү хэл, Н.Энхбарыг цагдан хорих төвд өлсгөлөн зарлаж байхад НҮБ-ын Ерөнхий нарын бичгийн дарга Бан Ги Мун Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдоржтой утсаар ярьж, “...Н.Энхбаярын эрүүл мэндэд анхаарах”-ыг хүсчээ. Мөн Австралийн Конгресс дээр Гадаад хэргийн сайд асан Кевин Рудд “...Монголын улс төрийг тэнцвэржүүлэгч МАХН-ын дарга Н.Энхбаярыг УИХ-ын сонгууль, 2013 оны Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн өмнө баривчиллаа. Энэ нь улс төрийн зорилготой” гэж мэдэгдсэн. 

Хүний эрхийн үндэсний комисс цагдаа нарыг буруутгасан. Хууль дээдэлж, Монгол Улсын нэгдэн орсон олон улсын гэрээ, конвенцийг мөрдөхийг АТГ, ШШГЕГ-ын удирдлагуудад зөвлөсөн билээ. Энэ хэрэг явдлын дараа олон улсын хүний эрхийн байгууллагууд Н.Энхбаяртай хүнлэг бусаар харилцсаныг шүүмжилсэн нь дэлхийн хэвлэлүүдэд нийтлэгдсэн байдаг.

Монголын хууль, хүчний байгууллага нэг хүний өмнөөс яагаад ингэж нэгдэж боссон бэ гэдэг их сонин. Халдлагыг гардан гүйцэтгэсэн цагдаа, АТГ, тэгээд прокурор, шүүхийнхэн зүгээр л тушаал биелүүлсэн болж таардаг. Харин тэднийг удирдлагаар хангаж ажилласан хүмүүс нь их сонин нэгдэл харагддаг. Сүүлд, тэд улс төрийн зөрчлийн улмаас хоорондоо муудаж, бие биеэ барьж өгсөн. Угаасаа өөр намын, өөр үзэлтэй, өөр байр суурьтай хүмүүс байсан л даа.

Чухамдаа Н.Энхбаярын тэр үед хэлээд байсан МАНАН бүлэглэлийнхэн тэгж ил гарч ирсэн.

Ер нь бол МАНАН бүлэглэл гэдгийг анх Н.Энхбаяр ярьсан. ...Үндсэн хууль, бусад хуулийг зөрчдөг АН, МАН-ын хэсэг бүлэг хүн нэг нэгийгээ хамгаалж, хуйвалдахыг хэлж байгаа юм” гэж өөрөө хэлсэн байдаг.

Нөгөөтэйгүүр Н.Энхбаярыг ингэж хүч хэрэглэн баривчлах болсон нь Ерөнхийлөгч байхаас нь хойш нийлсэн ашиг сонирхлын нэгдлүүд байсан гэхэд болно. Тодруулбал, Оюу Толгой, Тавантолгой зэрэг дээр гэхэд л Н.Энхбаяр тэднээс огт өөр байр суурьтай байсан. “...Олон нийтийн эзэмшилд байх нь зүйтэй” гэдэг байжээ.

Энэ мэт, өөр бусад томоохон зарчмын зөрүүнээс үүдэж, МАНАН нь Ерөнхийлөгчийн сонгуулиар түүний эсрэг ажиллаж унагасан. Улмаар Ерөнхийлөгчөөс бууснаас нь хойш элдвээр оролдсоор байжээ. Үүний нэг жишээ нь ТЕГ-т 2011 оны тавдугаар сарын 1-нд “...Монгол Улсын гурав дахь Ерөнхийлөгч Н.Энхбаярын  амь насанд халдахыг оролдсон хэргийг илрүүлж өгөөч" гэсэн  хүсэлтийг Төрийн тусгай хамгаалалтын газрын ахлах ажилтан хүргүүлж байв. Хүсэлтэд “Ерөнхийлөгч Н.Энхбаяр, түүний гэр бүлийнхний амь насанд халдахыг заналхийлсэн, турхирсан, өдөөсөн заналхийлэл удаа дараа ирж байгаа тул илрүүлж өгнө үү” гэсэн байдаг. Ингэхдээ хуулийн байгууллагад хандах болсон тухайгаа тайлбарлаж, заналхийллийн талаарх  холбогдох материалуудыг ТЕГ-т хэсэгчлэн хүргүүлж байжээ.

Харин энэхүү хууль бус, хүч хэрэглэсэн баривчилгааны өмнө Н.Энхбаяр 2008 оны долдугаар сарын 1-ний үймээний үед яаралтай хуралдсан ҮАБЗ-ийн хуралдааны тэмдэглэлүүдийг нийтэд дэлгэсэн. Тэрхүү тэмдэглэлээс маш ноцтой зүйлүүд ил болсон. Хамгийн гол нь тухайн үед улс төрийн намуудыг төлөөлөн хуралд оролцож байсан хүмүүс 2012 онд төрийн өндөр албан тушаалд очсон байв. Тэмдэглэл ил болсон нь тэдний эрх ашгийг хөндсөн. Тиймээс нэн яаралтайгаар хууль хүчний байгууллагыг босгож барьсан. Түүнчлэн ердөө хоёрхон сарын дараа УИХ-ын сонгууль болох гэж байв. Н.Энхбаярын нэр хүнд өндөр, нам нь улам өргөжсөөр байсан нь МАНАН-гийнхныг ийн хөдлөхөд хүргэсэн гэдэг.

Өөрөөр хэлбэл, Н.Энхбаяр одоогоос 10 жилийн өмнө МАНАН-г ил гаргаж ирсэн байгаа юм. МАНАН одоо ч оршсоор байна. Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнэ нэгэнтээ “...Дор хаяж 10 жил тэмцэж байж МАНАН устах юм байна” гэж хэлж байв. Тэрбээр ЗГХЭГ-ын дарга байхдаа “...МАНАН бүлэглэл үнэхээр бодитой юм байна гэдгийг сүүлийн нэг жилийн хугацаанд ЗГХЭГ-ын даргаар ажиллаж байх хугацаанд дэндүү сайн ойлгож авлаа. Би Монгол Улсын хамгийн их мэдээлэлтэй эхний таван хүний нэг байж магадгүй. УИХ-ын гишүүнээр ажиллаж байх үедээ энэ бүлэглэлтэй хэн хэн холбоотой юм бэ гэж боддог байсан. Жилийн дараа энэ бүлэглэлтэй хэн холбоогүй вэ гэж хайх хэмжээнд хүрсэн юм байна” гэж мэдэгдэж байв. 

Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин

2022 ОНЫ ДӨРӨВДҮГЭЭР САРЫН 13. ЛХАГВА ГАРАГ. № 74 (6806)



МЭДЭЭНИЙ СЭТГЭГДЭЛ


Бидний тухай Редакцийн бодлого Сурталчилгаа байршуулах Холбоо барих

Веб сайтад агуулагдсан мэдээлэл зохиогчийн эрхийн хуулиар хамгаалагдсан тул зөвшөөрөлгүй хуулбарлах хориотой.

Copyright © MMINFO.MN All Rights Reserved. Powered by HUREEMEDIA.





Эхлэл Улс төр Эдийн засаг Үзэл бодол Спорт Нийгэм Дэлхий Энтертайнмэнт Зурхай
  • Нийтлэл
  • •
  • Ярилцлага
  • •
  • Сурвалжлага
  • •
  • Азийн АШТ
  • •
  • Фото мэдээ
  • •
  • Оддын амьдрал
БҮХ СЭДЭВ
  • •Засгийн газар
  • •Чуулган
  • •Ерөнхийлөгч
  • •Сэрэмжлүүлэг
  • •Байнгын хороо
  • •Уул уурхай
  • •Степпе Арена
  • •Бөхийн төрлүүд
  • •Эрүүл мэнд
  • •Гэмт хэрэг
  • •Халуун сэдэв
  • •Видео мэдээ
  • •Яам, Агентлаг
ХУРААХ
Ц.Ганзориг: Эрүүл мэндээр нь...
Амьдралаас “төрсөн” гишүүд...

МАНАН-г ил гаргасан тэмцэл

Kuzmo 2022-04-14
    ХУВААЛЦАХ ЖИРГЭХ
МАНАН-г ил гаргасан тэмцэл

Б.ГАРЬД

 

Яг 10 жилийн өмнөх энэ өдөр. 2012 оны дөрөвдүгээр сарын 13. Тэр өдрийн үүрээр цагдаа, АТГ гээд хууль хүчний байгууллагынхан Монгол Улсын гурав дахь Ерөнхийлөгч Н.Энхбаярыг гэрээс нь баривчилсан. Энэ үйлдлийг “...Баривчилсан” хэмээн зүгээр хэлэхэд их хэцүү. Учир нь өмнөх 12-ны өдрөөс Н.Энхбаярт халдаж эхэлсэн байдаг. Гэрийнх нь гадаа гар буугаар зэвсэглэсэн 5-6 хүн дайрсан. Тэд автомашиных нь цонхыг хагалж, Н.Энхбаярыг өөр машинд хүчээр суулгахыг оролдсон. Гэвч хамгаалалтын ажилтнууд нь арга хэмжээ авснаар, тэр ажиллагаа нь бүтэлгүйтэж, тэр ч байтугай нэгийг “олз”-нд үлдээчихсэн байдаг. Дайрсан хүмүүсийг цагдаагийн тусгайгийнх, бас АТГ-ын гүйцэтгэх ажилтнууд байсан гэх мэдээлэл бий.

Н.Энхбаярыг хүч хэрэглэн баривчилсан гэх үйл явдлыг “албан ёсны зохион байгуулалт бүхий халдлага” гэчихэд хэтийдэхгүй. Тийм ажилллагаа Монголд урьд өмнө болж байгаагүй. Хойшид ч болохгүй байх.

Тэр үйл явдлыг хамгийн оновчтой тодорхойлсон хүн нь Ерөнхий сайд асан Д.Бямбасүрэн юм. Тэрбээр олон нийтийн хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр “...Н.Энхбаярын асуудлыг янз бүрээр тайлбарладаг. Тухайн үе нь сонгуулийн ид өрнөлтийн үе байлаа. Үнэхээр монгол төрийн тэргүүн байсан хүн авлига хээл хахуулийн хэрэгт орооцолдож, эл асуудлыг гаргаж тaвиад тэр хүнтэй ярих асуудал байсан уу гэвэл байсан. Гэтэл үхрийн бөөр шиг тав зургаан асуудлаар ял тулгаж тэр нь шүүх дээр очоод няцаагдаад, хүчингүй болоод байгааг харахад Н.Энхбаярын хэрэг давхар тоглоом байжээ гэдгийг харуулаад байгаа юм. Түүнээс хойш олон түмний хүсэл шаардлага, шинэ улс төрийн нөхцөл байдалд тулгуурлаад авлигатай тэмцэх ажил өрнөж байна. Татварынхны асуудал гарч ирлээ. Нэг хүн 10 хэдэн тэрбум төгрөг хураасан байна. Тэгэхээр татварын албанд ажилладаг хүний 5-10 хувь нь ийм байна гэж бодоход хэчнээн тэрбум төгрөг займчуулсан бол доо гэдгийг бодоход хэцүү. Үүнийг илрүүлж байгаа нь сайн хэрэг. Оюу Толгойн асуудал дээр нийгэм цэгцрэх тийшээ хандаад явчихлаа, Тавантолгойн асуудлыг юу болгосон нь илэрхий боллоо, МИАТ-ын асуудал, махны асуудал гээд л. Бид энд нэг килограмм нь 10 мянган төгрөгийн үнэтэй мах идэж байхад Дарханд махаа өмхийрүүлчхээд улсын нөөцөнд худалдаж авлаа гээд сууж байсан муухай үйлдэл илэрч байна. Энэ бол цаашид үргэлжлэх ёстой. Бүр өргөн хүрээтэй том асуудлыг хамрахыг ч байг гэхгүй. Монголын баялаг, Монголын газар шороог худалдсан асуудлыг сөхөхгүй байгаа шүү дээ” гэж ярьсан.

Ер нь бол Н.Энхбаярыг сүр дуулиан болгож баривчилсан үйл явдлыг зөвхөн монголчууд бус, олон улсад ч буруутгаж байв. “...Аймаар том авлигачин” хэмээн тархи угаалт явуулж байгаад уг ажиллагааг явуулсан ч тэр жилийн “Уол стрийт журнал”-ын авлигаараа тэргүүлсэн 10 орны хоёрдугаарт манай улс бичигдсэн хэвээр байв. Бас “Транспэрэнси интернэшнл”-ийн судалгаагаар авлигын индекс буураагүй байдаг.

Уг үйл явдлаас сарын дараа “Эмнести интернэшнл” байгууллагаас “...Монгол Улсад автократ засаглал тогтлоо” гэсэн албан бичиг ирүүлсэн. Монгол дахь АНУ-ын ЭСЯ-ны хүний эрхийн төлөв байдлын тайланд “...Монгол Улсын гурав дахь Ерөнхийлөгч Н.Энхбаярыг хэдэн сарын хугацаанд удаа дараа мэдээлэл авахаар дуудсан боловч ирэхээс татгалзсан шалтгаанаар УИХ-ын сонгууль болохоос хоёр сарын өмнө эрх баригчид баривчилсан. Шүүх ажиллагааны улмаас сонгуульд өрсөлдөх эрхээ алдсан” гэж бичсэн нь бий. Түүнчлэн АНУ-ын сенатч Фейнштейн Сенат дээр Н.Энхбаярын тухай сонсгол тавьсан. Тэр ч бүү хэл, Н.Энхбарыг цагдан хорих төвд өлсгөлөн зарлаж байхад НҮБ-ын Ерөнхий нарын бичгийн дарга Бан Ги Мун Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдоржтой утсаар ярьж, “...Н.Энхбаярын эрүүл мэндэд анхаарах”-ыг хүсчээ. Мөн Австралийн Конгресс дээр Гадаад хэргийн сайд асан Кевин Рудд “...Монголын улс төрийг тэнцвэржүүлэгч МАХН-ын дарга Н.Энхбаярыг УИХ-ын сонгууль, 2013 оны Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн өмнө баривчиллаа. Энэ нь улс төрийн зорилготой” гэж мэдэгдсэн. 

Хүний эрхийн үндэсний комисс цагдаа нарыг буруутгасан. Хууль дээдэлж, Монгол Улсын нэгдэн орсон олон улсын гэрээ, конвенцийг мөрдөхийг АТГ, ШШГЕГ-ын удирдлагуудад зөвлөсөн билээ. Энэ хэрэг явдлын дараа олон улсын хүний эрхийн байгууллагууд Н.Энхбаяртай хүнлэг бусаар харилцсаныг шүүмжилсэн нь дэлхийн хэвлэлүүдэд нийтлэгдсэн байдаг.

Монголын хууль, хүчний байгууллага нэг хүний өмнөөс яагаад ингэж нэгдэж боссон бэ гэдэг их сонин. Халдлагыг гардан гүйцэтгэсэн цагдаа, АТГ, тэгээд прокурор, шүүхийнхэн зүгээр л тушаал биелүүлсэн болж таардаг. Харин тэднийг удирдлагаар хангаж ажилласан хүмүүс нь их сонин нэгдэл харагддаг. Сүүлд, тэд улс төрийн зөрчлийн улмаас хоорондоо муудаж, бие биеэ барьж өгсөн. Угаасаа өөр намын, өөр үзэлтэй, өөр байр суурьтай хүмүүс байсан л даа.

Чухамдаа Н.Энхбаярын тэр үед хэлээд байсан МАНАН бүлэглэлийнхэн тэгж ил гарч ирсэн.

Ер нь бол МАНАН бүлэглэл гэдгийг анх Н.Энхбаяр ярьсан. ...Үндсэн хууль, бусад хуулийг зөрчдөг АН, МАН-ын хэсэг бүлэг хүн нэг нэгийгээ хамгаалж, хуйвалдахыг хэлж байгаа юм” гэж өөрөө хэлсэн байдаг.

Нөгөөтэйгүүр Н.Энхбаярыг ингэж хүч хэрэглэн баривчлах болсон нь Ерөнхийлөгч байхаас нь хойш нийлсэн ашиг сонирхлын нэгдлүүд байсан гэхэд болно. Тодруулбал, Оюу Толгой, Тавантолгой зэрэг дээр гэхэд л Н.Энхбаяр тэднээс огт өөр байр суурьтай байсан. “...Олон нийтийн эзэмшилд байх нь зүйтэй” гэдэг байжээ.

Энэ мэт, өөр бусад томоохон зарчмын зөрүүнээс үүдэж, МАНАН нь Ерөнхийлөгчийн сонгуулиар түүний эсрэг ажиллаж унагасан. Улмаар Ерөнхийлөгчөөс бууснаас нь хойш элдвээр оролдсоор байжээ. Үүний нэг жишээ нь ТЕГ-т 2011 оны тавдугаар сарын 1-нд “...Монгол Улсын гурав дахь Ерөнхийлөгч Н.Энхбаярын  амь насанд халдахыг оролдсон хэргийг илрүүлж өгөөч" гэсэн  хүсэлтийг Төрийн тусгай хамгаалалтын газрын ахлах ажилтан хүргүүлж байв. Хүсэлтэд “Ерөнхийлөгч Н.Энхбаяр, түүний гэр бүлийнхний амь насанд халдахыг заналхийлсэн, турхирсан, өдөөсөн заналхийлэл удаа дараа ирж байгаа тул илрүүлж өгнө үү” гэсэн байдаг. Ингэхдээ хуулийн байгууллагад хандах болсон тухайгаа тайлбарлаж, заналхийллийн талаарх  холбогдох материалуудыг ТЕГ-т хэсэгчлэн хүргүүлж байжээ.

Харин энэхүү хууль бус, хүч хэрэглэсэн баривчилгааны өмнө Н.Энхбаяр 2008 оны долдугаар сарын 1-ний үймээний үед яаралтай хуралдсан ҮАБЗ-ийн хуралдааны тэмдэглэлүүдийг нийтэд дэлгэсэн. Тэрхүү тэмдэглэлээс маш ноцтой зүйлүүд ил болсон. Хамгийн гол нь тухайн үед улс төрийн намуудыг төлөөлөн хуралд оролцож байсан хүмүүс 2012 онд төрийн өндөр албан тушаалд очсон байв. Тэмдэглэл ил болсон нь тэдний эрх ашгийг хөндсөн. Тиймээс нэн яаралтайгаар хууль хүчний байгууллагыг босгож барьсан. Түүнчлэн ердөө хоёрхон сарын дараа УИХ-ын сонгууль болох гэж байв. Н.Энхбаярын нэр хүнд өндөр, нам нь улам өргөжсөөр байсан нь МАНАН-гийнхныг ийн хөдлөхөд хүргэсэн гэдэг.

Өөрөөр хэлбэл, Н.Энхбаяр одоогоос 10 жилийн өмнө МАНАН-г ил гаргаж ирсэн байгаа юм. МАНАН одоо ч оршсоор байна. Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнэ нэгэнтээ “...Дор хаяж 10 жил тэмцэж байж МАНАН устах юм байна” гэж хэлж байв. Тэрбээр ЗГХЭГ-ын дарга байхдаа “...МАНАН бүлэглэл үнэхээр бодитой юм байна гэдгийг сүүлийн нэг жилийн хугацаанд ЗГХЭГ-ын даргаар ажиллаж байх хугацаанд дэндүү сайн ойлгож авлаа. Би Монгол Улсын хамгийн их мэдээлэлтэй эхний таван хүний нэг байж магадгүй. УИХ-ын гишүүнээр ажиллаж байх үедээ энэ бүлэглэлтэй хэн хэн холбоотой юм бэ гэж боддог байсан. Жилийн дараа энэ бүлэглэлтэй хэн холбоогүй вэ гэж хайх хэмжээнд хүрсэн юм байна” гэж мэдэгдэж байв. 

Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин

2022 ОНЫ ДӨРӨВДҮГЭЭР САРЫН 13. ЛХАГВА ГАРАГ. № 74 (6806)

ФОТО:

Сэдвүүд : #Нийтлэл  
ХОЛБООТОЙ МЭДЭЭ
Монголын бахархлаар халхавч хийсэн 1XBET
Л.Оюун-Эрдэнийн үед АТГ-ын мөрдөгчийн магадгүй “хууль зөрчин” гаргуулсан татварын байцаагчдын дүгнэлт бусдыг яллах баримт болжээ
“Монгол бахархлын өдөр”-ийг хэрхэн тэмдэглэх вэ?
Сэтгүүл зүйн салбар: Чиг хандлага, гарц, шийдэл
МЭДЭЭНИЙ СЭТГЭГДЭЛ

АНХААРУУЛГА:Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд mminfo.mn хариуцлага хүлээхгүй болно. ХХЗХ-ны журмын дагуу зүй зохисгүй зарим үг, хэллэгийг хязгаарласан тул ТА сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээг зөрчсөн сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй. Сэтгэгдэлтэй холбоотой санал гомдлыг 99998796 утсаар хүлээн авна.

ШУУРХАЙ МЭДЭЭ
19 цагийн өмнө өмнө

Жүдо бөхийн Залуучуудын дэлхийн аваргаар Т.Ариунзаяа тодорлоо

19 цагийн өмнө өмнө

Дэлхийд тод гялалзсан оюунлаг охин Б.Оюун-Үжин

19 цагийн өмнө өмнө

Өрнөдөд сандрал, Дорнодод найдвар, Шэньжэнээс томоохон ахиц дэвшил гарна гэж хүлээж байна

19 цагийн өмнө өмнө

У.Хүрэлсүх: Эх орныхоо эрх ашгаас урвасан хэнтэй ч Монгол төр тохиролцох ёсгүй

19 цагийн өмнө өмнө

Б.Пүрэвдагва: Иргэдтэйгээ уулзаж, 2027 оны төсөвт тусгах санал хүсэлтийг нь нээлттэй сонсож байна

19 цагийн өмнө өмнө

С.Бямбацогт: Парламентад суудалтай намуудын дарга нарыг оролцуулсан ойлголцол, зөвшилцлийн Зөвлөлийг байгуулж ажиллана

19 цагийн өмнө өмнө

Есөн улаан мэнгэтэй шар нохой өдөр

19 цагийн өмнө өмнө

Ялимгүй цас орно, өдөртөө 4-6 хэм хүйтэн байна

1 өдрийн өмнө өмнө

Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийг үүрэгт ажлаас нь чөлөөлөв

1 өдрийн өмнө өмнө

М.Нарантуяа-Нара: Энэ танхимд Ерөнхийлөгч орж ирэхээр яагаад бүгд "гөлөг" болчихдог юм бэ

1 өдрийн өмнө өмнө

У.Хүрэлсүх: Эх орныхоо эрх ашгаас урвасан хэнтэй ч монгол төр тохиролцох ёсгүй

1 өдрийн өмнө өмнө

Битүүмжлэгдсэн автомашиныг зарж, 375 сая төгрөг залилжээ

1 өдрийн өмнө өмнө

Токиогийн “Их дуулга”-д оролцох Монголын жүдочид тодорлоо

1 өдрийн өмнө өмнө

Хүүхэд залуусын хөгжлийг дэмжигч "Ачит Ихт" компани

1 өдрийн өмнө өмнө

Говь-Алтай аймагт 3.7 магнитудын хүчтэй газар хөдөлжээ

1 өдрийн өмнө өмнө

Согтуугаар тээврийн хэрэгсэл жолоодсон 62 зөрчил бүртгэгдлээ

1 өдрийн өмнө өмнө

Дүүжин замын тээврээр аюулгүй зорчих зааврыг танилцуулж байна

1 өдрийн өмнө өмнө

Дөрвөн чиглэлд шөнийн автобус иргэдэд үйлчилж байна

1 өдрийн өмнө өмнө

Төрийн өмчит компанийн тоог 85 болгон бууруулахаар тусгажээ

1 өдрийн өмнө өмнө

Ц.Идэрбат: Тариалангийн үйлдвэрлэл эрхлэгчдэд олгох хөнгөлөлттэй зээлийн хүртээмжийг нэмэгдүүлнэ

1 өдрийн өмнө өмнө

“Евро-3” болон түүнээс дээш стандартын АИ-92 автобензиний үнийг 1,000 хүртэл төгрөгөөр бууруулна

1 өдрийн өмнө өмнө

Хууль бус хөрөнгө хураан авах тухай хуулийн төслийг УИХ-д өргөн барина

1 өдрийн өмнө өмнө

Н.Учрал: Төрийн тэргүүний эхлүүлсэн жишгийн дагуу бүгд шалгуулах ёстой

1 өдрийн өмнө өмнө

Хуулийн төсөл: Хаврын морин уралдааныг зөвшөөрнө, зөвшөөрөхгүй

1 өдрийн өмнө өмнө

Ерөнхийлөгчийн албан тушаалаасаа чөлөөлөгдөх хүсэлтийг өнөөдөр шийдвэрлэнэ

1 өдрийн өмнө өмнө

Үс засуулбал эрч хүч ихэснэ

1 өдрийн өмнө өмнө

Цас орохгүй, өдөртөө 3-5 хэм хүйтэн байна

2 өдрийн өмнө өмнө

Б.Бямбасүрэн: Бэлтгэл хийж байгаад тамирчин болсон

2 өдрийн өмнө өмнө

Засгийн газрын ээлжит хуралдаан болж байна

2 өдрийн өмнө өмнө

Ерөнхийлөгчийн албан тушаалаасаа чөлөөлөгдөх хүсэлтийг өнөөдөр хэлэлцэнэ

САНАЛ БОЛГОХ
2026-11-14 өмнө

C.Бямбацогт: Ард түмнийхээ амьжиргаа орлогыг хамгаалсан, аж ахуйн нэгжүүдээ дэмжсэн төсвийг баталлаа

2026-11-14 өмнө

Г.Хосбаяр: Эдгээр 10 аймагт утааны асуудал маш хүнд байгаа

2026-11-14 өмнө

“Сугалаагүй цэцэрлэг” бодлогын дүнд хүүхдийн хамран сургалт 96 хувьд хүрчээ

2026-11-14 өмнө

Л.Мөнхбаясгалан: Алт, зэс, нүүрс дуусдаг юм, ус ч дуусна

2026-11-14 өмнө

Төрийн албаны гүйцэтгэлийн удирдлагын цахим системд 444 байгууллагын 23,482 албан хаагч бүртгэгджээ

2026-11-14 өмнө

Ялимгүй цас орно, өдөртөө 2-4 хэм хүйтэн байна

2026-11-14 өмнө

Эгийн голын усан цахилгаан станц төслийг байгаль орчинд сөрөг нөлөөгүй хэрэгжүүлэх боломжтой гэсэн урьдчилсан дүгнэлт гарчээ

2026-11-14 өмнө

Үс засуулбал эд, мал арвижна

2026-11-14 өмнө

Туул гол дагуу Нисэх, Сонсголон орчимд 14.5 га талбайд олон жил хуримтлагдсан хог хаягдлыг цэвэрлэлээ

2026-11-17 өмнө

2026.11.16: Улстөрчдийн хэн, юу хэлэв

2026-11-16 өмнө

Н.Учрал: Нөөцийн мах бэлтгэн нийлүүлэх тогтолцоог үндсээр нь шинэчилж байна

2026-11-16 өмнө

Ус амьдралыг тэтгэдэг бол Мод усыг хамгаалдаг

2026-11-16 өмнө

Өмгөөлөгчид цагдан хорих хугацааг нэг сараар тогтмол сунгадаг практикийг шүүмжиллээ

2026-11-17 өмнө

Ерөнхий сайд Н.Учрал 2027 оны улсын төсвийн онцлох шийдвэрүүдийг танилцууллаа

2026-11-17 өмнө

Цас цэвэрлэгээнд 1400 орчим ажилтан, албан хаагч ажиллаж, 350 гаруй тонн давс, бодис цацаад байна

2026-11-16 өмнө

Согтуугаар тээврийн хэрэгсэл жолоодсон 51 зөрчил бүртгэгдлээ

2026-11-17 өмнө

Нийслэлийн 7000 өрхийг дулаалж, цахилгаан халаалтад шилжүүлнэ

2026-11-17 өмнө

Нийслэлийн хэмжээнд “Шар дарцаг” аян эхэллээ

2026-11-17 өмнө

Төсвийн хуулийн онцлох заалтууд

2026-11-16 өмнө

6,2 тэрбум төгрөгийн өмч хөрөнгийг авран хамгаалж ажиллалаа

2026-11-16 өмнө

Ахуйн хэрэглээний жижиг газны баллон тэсэрч, иргэн гэмтжээ

2 өдрийн өмнө өмнө

“Оюу толгойн ашгаас иргэн бүрд 857,000 төгрөгийг хувь дансанд нь шилжүүлж өгөх асуудлаар хуулийн төсөл санаачлан хэлэлцүүлэх” тухай ажлын хэсгийг байгууллаа

2 өдрийн өмнө өмнө

“Онцгой хотхон”-ы 512 айлын орон сууцны барилга угсралтын ажлыг шуурхайлахыг үүрэг болголоо

2026-11-16 өмнө

Дөрвөн ногоон мэнгэтэй хөх морь өдөр

1 өдрийн өмнө өмнө

М.Нарантуяа-Нара: Энэ танхимд Ерөнхийлөгч орж ирэхээр яагаад бүгд "гөлөг" болчихдог юм бэ

2026-11-16 өмнө

Цас орно, өдөртөө 5-7 хэм хүйтэн байна

2026-11-17 өмнө

Согтуугаар тээврийн хэрэгсэл жолоодсон 44 зөрчил бүртгэгдлээ

2026-11-17 өмнө

"Ачит Ихт" компани үйлдвэрийн орчинд экологийн тэнцвэрийг хадгалагч тарвага нутагшууллаа

2026-11-17 өмнө

Ачаалал ихтэй 10 чиглэлд автобусны хүртээмжийг нэмэгдүүллээ

2026-11-17 өмнө

“Тавантолгой түлш” ХХК 51.2 мянган тонн түлшний нөөц бүрдүүллээ

Бидний тухай Редакцийн бодлого Сурталчилгаа байршуулах Холбоо барих Дээшээ буцах


Веб сайтад агуулагдсан мэдээлэл зохиогчийн эрхийн хуулиар хамгаалагдсан тул зөвшөөрөлгүй хуулбарлах хориотой.

Copyright © MMINFO.MN All Rights Reserved. Powered by HUREEMEDIA.