• Эхлэл
  • Цаг агаар
  • Валют ханш
  • Улс төр
  • Эдийн засаг
  • Үзэл бодол
  • Спорт
  • Нийгэм
  • Дэлхий
  • Энтертайнмэнт
  • Зурхай



Сонсгол: Хөрөнгө оруулалтын гэрээг парламент хэд хэдэн удаа буцаасан ч ҮАБЗ хэлэлцэж, зөвлөмж хүргүүлсэн

Оюу толгойн асуудлаарх нотлох баримтыг шинжлэн судлах сонсгол өчигдөр хоёр дахь өдрөө үргэлжиллээ. 

Сонсголоор хөрөнгө оруулалтын гэрээ болон Хувь нийлүүлэгчдийн гэрээ байгуулагдах үеийн санхүүжилт, үр дагаврын асуудлаар шинжээчийн дүгнэлт, хянан шалгагч нарын тайланг сонсож, гэрчүүдээс тайлбар авлаа.

Өчигдрийн сонсголд нийт 109 гэрч дуудагдсаны 104-т мэдэгдэх хуудас хүргүүлжээ. Мэдэгдэх хуудас хүлээн авсан 104 гэрчийн 20 нь сонсголд оролцох боломжгүй талаар хүсэлт ирүүлсэн байна.

2009 оны хөрөнгө оруулалтын гэрээ болон хувь нийлүүлэгчдийн гэрээ хэрхэн байгуулагдсан талаар болон энэхүү гэрээнд хувь нийлүүлэгчдийн зээлийн хүү хэрхэн яаж туссан мөн 2011 онд хувь нийлүүлэгчдийн гэрээнд нэмэлт өөрчлөлт оруулан хэрхэн яаж тодотгосон болон зээлийн хүү хэрхэн туссан талаар хянан шалгах шинжээч дүгнэлтээ  танилцуулав. 

 

Шинжээчийн дүгнэлт: Гэрээний төслийг боловсруулахдаа ил тод явуулна гэсэн ч хувь нийлүүлэгчдийн гэрээг байгуулахдаа нууцад авчээ

Хамгийн анх хөрөнгө оруулалтын гэрээ 2007 оны долдугаар сарын 9-нд Засгийн газраас УИХ-д өргөн барьсан. 2008 оны арванхоёрдугаар сарын 4-нд УИХ-аас үндсэн зарчим удирдамж баталснаар энэхүү гэрээг дахин Засгийн газар руу буцсан. Үүнээс гурван сарын дараа Засгийн газраас дахин боловсруулаад УИХ-д гуравдугаар сарын 4-нд өргөн барьсан. Дөрвөн сарын дараа УИХ-ын  57-р тогтоол гарч, дахин сайжруулах эрх олгож дахин буцсан. Засгийн газраас 57-р тогтоолтой холбогдуулж дахин 2009 оны аравдугаар сарын 6-нд хөрөнгө оруулалтын гэрээг байгуулсан юм. 2006 онд Сангийн сайд болон Уул уурхайн сайд нарын хамтарсан тушаалаар  ажлын хэсэг байгуулагдсан. Энэхүү ажлын хэсгийг тухайн үед Сангийн яамны Төрийн нарийн бичгийн дарга Ч.Хүрэлбаатар ахалж байсан.

Энэхүү гэрээ боловсруулах ажлын хэсэг ажиллаж байх явцад 2007 оны долдугаар сарын 6-ны 27-р тогтоолоор Оюу Толгой бүлэг ордыг стратегийн ач холбогдолтой бүлэг орд гэж үзэн энэхүү тогтоолыг гаргасан. Засгийн газраас энэхүү гэрээний төслийг боловсруулаад 2007 оны тавдугаар сарын 15-ны өдөр ҮАБЗ-д танилцуулсан. Дараа нь 2007 оны долдугаар сарын 3-ны өдөр ҮАБЗ өөрийнхөө өгсөн зөвлөмжийг хэрхэн яаж бэлдсэн талаар дахин хэлэлцсэн. Ингээд тус өдрийн тэмдэглэлээр Засгийн газар, УИХ-д тодорхой чиглэлүүд өгсөн. Чиглэл гарснаас хойш зургаан хоногийн дараа Засгийн газраас УИХ-д Оюу Толгой бүлэг ордыг ашиглах хөрөнгө оруулалтын гэрээний төслийг хэлэлцүүүлэхээр УИХ-д өргөн барьсан.  Анхны гэрээний төсөлд Монголын Засгийн газар шууд Оюу Толгой бүлэг ордыг түшиглэн байгуулсан ААН-ийн 34 хувийг шууд эзэмшинэ. Гэхдээ 34 хувьдаа таарах хөрөнгө оруулалтыг гүйцэтгээгүй тохиолдолд Айвенхоу Майнз Оюу Толгой Лимитед төлбөрийг гүйцэтгэж, зээл хэлбэрээр ногдол ашгаас эргүүлэн төлүүлэхээр тусгасан. Хувь нийлүүлэгчдийн зээлийн хүүний хувийг тухайн үед lIBOR + 3.3 хувь буюу 8.8 хувь гэж заасан.  Анхны хөрөнгө оруулалтын гэрээний хэмжээ 2.7 тэрбум ам.доллар байсан.

 

Анхны хөрөнгө оруулалтын гэрээний төсөл

Анхны гэрээг Засгийн газраас УИХ-д өргөн барьснаас хойш УИХ ямар арга хэмжээ авсан талаар танилцуулъя.  УИХ-ын 24-р тогтоолоор Эдийн засгийн байнгын хороон дээр ажлын хэсэг байгуулагдсан. Мөн 2008 оны гуравдугаар сарын 14-ний өдөр УИХ-ын зарим гишүүд Ашигт малтмалын тухай хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл өргөн барьсан. Нийт 19 УИХ-ын гишүүн 5.5 зүйлд стратегийн ач холбогдол бүхий орд газарт түшиглэн байгуулсан ААН-ийн 51 хувиас доошгүй хувийг эзэмших зохицуулалтыг тусгах энэхүү хуулийн төслийг өргөн барьсан.

Сарын дараа УИХ-ын дөрвөн гишүүн АМтХ-д нэмэлт өөрчлөлт оруулах хуулийн төслийг өргөн барьсан. Энэхүү өөрчлөлтөөр бүтээгдэхүүн хуваах зарчмыг тусгах шаардлагатай гэсэн байдлаар холбогдох хуулийн төслийг өргөн барьсан. УИХ 2008 оны сонгууль болсны дараа аравдугаар сарын 9-нд УИХ-ын даргын 103-р захирамжаар дээрх хуулийн төслүүдийг хэлэлцэх мөн Оюу Толгойн хөрөнгө оруулалтын гэрээг дахин хэлэлцэх ажлын хэсгийг байгуулсан. Ингээд 2008 оны арванхоёрдугаар сарын 4-ний өдөр УИХ-аар хэлэлцүүлсэн байдаг. Мөн энэхүү өдөр 40-р тогтоолыг гаргасан. Энэхүү 40-р тогтоолоор өмнөх АМтХ-д өөрчлөлт оруулахаар өргөн барьсан хуулийн төслүүдийг буцаах шийдвэр гарсан.

УИХ-ын 40-р тогтоолын хэрэгжилт: Хөрөнгө оруулалтын гэрээг байгуулах мөн төслийг боловсруулахдаа 34 хувийг шууд эзэмшинэ, хөрөнгө оруулагчид зээл олгоно гэх хувилбарыг сонгож байжээ. Мөн 34 хувьд таарах хөрөнгө оруулалтыг оруулаагүй тохиолдолд зээлээр өөрт ноогдох ашгаар эргүүлэн төлнө гэж тусгасан. Олон улсын нэр хүнд бүхий зөвлөх үйлчилгээ авах гэдэг дээр Goldman Sachs, Lovells гэх компаниудыг сонгож 250 мянган долларыг төлж зөвлөх үйлчилгээ авсан ч зөвлөмжийг дагаагүй байна. Хөрөнгө оруулалтын гэрээний төслийг  боловсруулах болон хэлэлцээр хийх ажлыг ил тод явуулна гэсэн боловч хувь нийлүүлэгчдийн гэрээг байгуулахдаа нууцад авсан.

Эдийн засгийн байнгын хорооны  санал дүгнэлт гаргах ажлын хэсэг:

Засгийн газраас Оюу Толгой ордыг ашиглах, хөрөнгө оруулалтын гэрээний төслийг УИХ-ын чуулганаар хэлэлцүүлэх бэлтгэл хангах, байнгын хорооны санал дүгнэлтийн төсөл боловсруулах үүрэг бүхий ажлын хэсэг байсан. Энэхүү ажлын хэсгийн ахлагчаар УИХ-ын Г.Занданшатар ахалж байсан. Ажлын хэсэг санал дүгнэлтээ боловсруулаад байнгын хороогоор хэлэлцүүлсэн. Тус ажлын хэсгийн дүгнэлтээр,

  1. Монгол Улсад хүчин төгөлдөр үйлчилж буй хууль тогтоомжид нийцүүлэн гэрээний төслийг боловсруулаагүй
  2. Монголын талын эзэмшлийн 34 хувь ногдох хөрөнгө оруулалтыг өндөр хүүтэй зээлээр бүрлүүлж ногдол ашгаас тооцож байгаа нь эдийн засгийн үр ашиг багатай
  3. Эдийн засгийн үндэслэл нь тодорхойгүй, эрх бүхий байгууллагаар үнэлгээ, дүгнэлт гаргаагүй нь Монголын талын эзэмшлийн 34 хувьд ногдох хөрөнгө оруулалтын хэмжээг тодорхойлох боломжгүй
  4. Цаашид нэмэлт нөөц илрэх бүрт түүнтэй холбогдуулан гэрээнд нэмэлт тодотгол хийх
  5. Үйлдвэрийн ашиглалтад оруулах хугацаа болон хөрөнгө оруулалтын хуваарь зөрчигдсөн тохиолдолд гэрээг цуцлах хүртэл арга хэмжээг авах
  6. Нөөц баялгаа үнэлж, урьдчилан худалдах, стратегийн орд газрыг хөрөнгө оруулагчтай хамтран ашиглахад алтан хувьцаа эзэмших эрх зүйн орчин бий болгох
  7. Гэрээний төсөлд АМтХ 30.1 заасан баримт бичгийг бүрэн бүрдүүлж хавсаргасан байх, 30.2 шаардлагыг хангасан эсэхийг хянах, эрдэс баялгийн мэргэжлийн зөвлөлөөр геологийн хайгуулын ажлын тайланг хэлэлцүүлэн нөөцийг бүртгүүлэх санал гаргасан байна.

УИХ-ын 57-р тогтоол

  1. Төрийн эзэмшлийн доод хэмжээг 34 хувиар тогтоох
  2. ХөОГ байгуулахыг Засгийн газарт даалгав
  3. Төрийн эзэмшлийн хувьцааны хэмжээг 50 хувиас доошгүй хувьд хүргэж нэмэгдүүлэх
  4. Тогтоолд хяналт тавих үүргийг ЭЗБХ-нд даалгав.

Гэрээ буцаагдахаас өмнө нэг хоногийн өмнө хуралдаж зөвлөмж гаргасан. ҮАБЗ-өөс хянан шалгах түр хороонд баримт бичиг огт ирүүлээгүй байна.

Анх 2007 онд Засгийн газраас өргөн барьсан анхны гэрээний төслөөр lIBOR 3.3 бюу 8.8 хувь байсан. 2009 оны аравдугаао сард хувь нийлүүлэгчдийн гэрээ байгуулахад USCPI 9.9 буюу 9.9 дээр тогтворжуулсан хүүг тооцсон. 2011 онд байгуулагдсан нэмэлт өөрчлөлт оруулж дахин тодотгосон гэрээгээр lIBOR 6.5 хувь буюу 6.8 болсон. Гэрээний дагуу санхүүжүүлсэн дүнгийн үлдэгдэл болон хуримтлагдсан хүүгийн нийт дүнгээс улирал тутам хүү тооцож байжээ.

 

“2009 оны сонгууль хуйвалдааны шинжтэй болж Монгол Улсад ашиггүй гэрээг баталсан”

 

Хянан шалгах түр хорооны дарга, УИХ-ын гишүүн О.Батнайрамдал:

-Монгол Улсын Ерөнхийлөгч асан Н.Энхбаяр болон УИХ-ын гишүүн асан Д.Лүндээжанцан, УИХ-ын дарга асан Д.Дэмбэрэл нарт хандсан асуулт байна. Анхны гэрээний талаар шинжээчийн дүгнэлтийг сонслоо. Тухайн үед ямар зарчим баримталж, ямар шаардлагууд тавьж байсан бэ. Ялангуяа зээлийн хүүтэй холбоотой асуудлуудыг хэрхэн хэлэлцэж, ямар чиглэл өгч байв? 2009 оны аравдугаар сарын 6-нд хөрөнгө оруулалтын гэрээ батлагдсан. Үүнээс нэг өдрийн өмнө, аравдугаар сарын 5-нд ҮАБЗ хуралдсан байдаг. Тухайн өдрийн хурлын тэмдэглэл болон гаргасан зөвлөмжтэй холбоотой баримтыг бид хүссэн боловч Хянан шалгах түр хорооны жагсаалтад багтаагүй. Иймд тухайн үед юу яригдсан талаар тэр үеийн ҮАБЗ-ийн гишүүдээс тодруулмаар байна. Хоёрдугаарт, бид ихэвчлэн Хөрөнгө оруулалтын гэрээний талаар ярьдаг. Гэвч өнөөдөр хөндөгдөж буй зээлийн хүү, засаглал зэрэг олон асуудал нь Хөрөнгө оруулалтын гэрээнээс бус, тухайн өдөр хамт батлагдсан Хувь нийлүүлэгчийн гэрээгээр зохицуулагдаж байна. Тэгэхээр тухайн үед Хувь нийлүүлэгчийн гэрээний талаар хэрхэн хэлэлцэж, ямар түвшинд авч үзэж байсан бэ?

Монгол Улсын гурав дахь Ерөнхийлөгч Н.Энхбаяр:

 

-Миний хувьд Оюутолгойн гэрээ байгуулагдахаас өмнөх үеийн үйл явцыг, ялангуяа 2009 оны Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн өмнөх нөхцөл байдлыг сайн мэднэ. Учир нь тэр үед би Ерөнхийлөгчөөр сонгогдон, ҮАБЗ-ийг тэргүүлж ажиллаж байсан. Бид энэ асуудлыг ҮАБЗ дээр хэд хэдэн удаа хэлэлцэж, нухацтай хандаж, Монгол Улсын эрх ашгийг нэн тэргүүнд тавих хатуу байр суурийг баримталж байсан. Тодруулбал, Монгол Улсын нутаг дэвсгэр дээр орших стратегийн ач холбогдолтой том орд учраас Үндсэн хуулийн зарчмын дагуу Монголын тал 51 хувийг үнэ төлбөргүй, ямар нэгэн өр зээлгүйгээр эзэмших санал дэвшүүлсэн.

Харин “Рио Тинто”-гийн тал үүнд санал нийлэхгүй, “бид ордыг өөрсдөө олсон тул 51 хувийг шууд өгөх боломжгүй” гэсэн байр суурийг илэрхийлж байсан. Ийм нөхцөлд бид уян хатан хандаж, олон улсын жишигт тулгуурлан, цаашдын хэлэлцээрийн үр дүнгээр Монгол Улс дийлэнх хувийг эзэмших боломж нээгдэнэ гэдгийг хэлж байсан. Энэ байр суурийг би ҮАБЗ-ийн хуралдаанаар төдийгүй гадуур холбогдох талуудтай уулзах үеэр ч удаа дараа онцолж байсан. Ингэснээр төр засгийн бодлого тодорхой болж, “Монгол Улс ирээдүйд 51 хувиас доошгүй хэмжээг эзэмших чиглэл баримталж байна” гэсэн ойлголт талуудын хооронд бүрэлдсэн байсан.

Гэтэл 2009 онд болсон хуйвалдааны шинжтэй сонгуулийн дараа миний баримталж байсан энэ байр суурь, тавьж байсан шаардлагуудыг эсрэгээр нь эргүүлсэн буюу Монгол Улсад ашиггүй гэрээг хийсэн.

УИХ-ын дарга асан Д.Лүндээжанцан:

 -Оюутолгойн гэрээ байгуулагдаад монголын хөгжил суга үсрээд л гараад ирнэ гэсэн романтик мөрөөдөлтэй л байсан. Хоногт 10 тэрбумын зээлийн хүү төлж байна гэхээр цус харвачих гээд байна. Тухайн үед өдөрт нэг цэцэрлэгийн мөнгө орж ирнэ гэсэн танилцуулга хийж байсан. Сая шинжээчийн дүгнэлтийг сонсоод тухайн үеийн зүйлсийг нэлээд сэргээн саналаа.  2010 онд би дурсамжийн ном бичсэн. Тэр номд сэтгэл зовоож, чөмөг дундалж байж шийдсэн асуудал бол яах аргагүй энэ гэрээ байсан гэж бичжээ, би.2008 онд эдийн засгийн хямрал тулчихсан, ганц Эрдэнэттэй, хоёр гурван саалийн үнээтэй байхгүй бол болохгүй нь гээд энэ асуудалд бүгд анхаарч, оролцсон.

Тэр үед парламентын засаглалын дархлаа харагдсан гэж би боддог. Ганц хүн биш олон талаас нь яриул дархлаанд хэрэгтэй гээд бүгд хэлэлцсэн.Хэлэлцэж, хэлэлцэж Монголын төр 34 хувийг авах хувилбарыг сонгосон тохиолдолд Монголын төрд ногдох өгөөж нь 74 хувь, нэрлэсэн үнээр 53 хувь. Харин 34 хувь эзэмшихгүй хувилбарыг сонгох буюу бүтээгдэхүүн хуваах тохиолдолд Засгийн газарт ногдох өгөөж нь тэр үеийн үнэ цэнээр 66 хувь, нэрлэсэн үнэ нь 41 хувь гэсэн зүйлийг бидэнд танилцуулж байсан. Ажлын хэсэг гэхээр С.Баярцогт сайд зэрэг хүмүүс гэсэн үг. Миний сэтгэлийг хамгийн их эмзэглүүлж байгаа асуудал бол тэр үед хоёр орчим тэрбум ам.доллар гэж байсан зардал одоо бараг 20 орчим тэрбумд хүрсэн гэв үү, тэгж сонслоо. Энэ бүр арай хэтэрхий.

УИХ-ын дарга асан Д.Дэмбэрэл:

- Хувь нийлүүлэгчийн гэрээ гэж жижиг төсөл дагаж явж байсан. Үүнийг Засгийн газрын түвшинд хуулиар хүлээсэн үүргийнхээ дагуу хэлэлцэх нь зүйтэй гэдэг зарчмыг барьсан. Засгийн газрын шийдэх асуудлыг УИХ шүүрч авах нь буруу, та нар энэ гэрээг өөрсдийн түвшинд авч үз гэдэг чиглэл ч өгөгдсөн. Үндэсний аюулгүй байдлын 10 дугаар сарын 5-ны хуралдаанд Сангийн сайд С.Баярцогт асуудал оруулсан, үүнийг би тодорхой санаж байна. Энэ өдөр Ерөнхийлөгч нар солигдсон. Ц.Элбэгдорж Ерөнхийлөгчөөр сонгогдоод анх удаа авч хэлэлцсэн Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөлийн шийдвэр энэ. Энэ шийдвэрээр ганцхан л зүйлийг тогтоож өгсөн. Энэ нь Монголын Засгийн газар "Айвенхоу Майнз" компанитай хийсэн гэрээнд гарын үсэг зурах нь зүйтэй гэж хэлсэн. Энэ бол УИХ-ын Засгийн газарт гэрээ байгуулах чиглэл өгснөөс хоёр сар гаруйн хугацааны дараа гарсан шийдвэр. Энэ хугацаанд Засгийн газар УИХ-аас өгсөн чиглэлийг бүрэн тусгасан гэрээг Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөлд оруулж байна гэж С.Баярцогт танилцуулж байсан. Гэтэл тэр гэрээнд гарын үсэг зурах чиглэлийг Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөлөөс авсны дараа гэрээнүүдийг хараад байхад УИХ болон Монгол Улсын хуулийн нэлээд зүйл, заалтыг үл хэрэгссэн гэрээ хийгдсэн байна, үүнийг залуу гишүүд шалгах хэрэгтэй шүү.

 

“Ц.Даваасүрэн гишүүний ярьж байгаа шиг эсрэг санал өгсөн гэх мэт асуудал огт яригдаагүй”

 

УИХ-ын гишүүн Ц.Даваасүрэн:

-Хөрөнгө оруулалтын гэрээтэй холбоотойгоор 57 дугаар тогтоолоор тодорхой чиглэл өгсөн. Харин УИХ-д танилцуулсны дараа найман гишүүн эсрэг санал өгсөн байдаг. Гэвч энэ бүх материал одоо архивт байхгүй байна.

Сангийн сайд асан С.Баярцогт: 

 

-Хянан шалгах түр хорооны нээлттэй сонсгол дээр олон зүйл яригдаж байна. Хүмүүс зэрэгзэж сууж байгаад олон худлаа зүйл ярьж байна. Тийм учраас би дандаа баримт цуглуулж, баримттай ярьдаг. Надад 2007 онд УИХ-д өргөн барьсан анхны төсөл байна. Үүн дотор Хувь нийлүүлэгчдийн гэрээ байгаа. Хэрэв та нарт байхгүй гэж байгаа бол үүнийг өгөхөд бэлэн байна. Түүнчлэн 2009 оны хоёрдугаар сард өргөн барьсан гэрээ мөн байна. Үүний дараа хэлэлцсэн байнгын хорооны санал дүгнэлт, ҮАБЗ-ийн 2009 оны наймдугаар сарын 11-ний өдрийг хуралдааны тэмдэглэл, шинжээчийн дүгнэлт УИХ-ын архивт байгаа.

Мөн Хөрөнгө оруулалтын гэрээнд 2009 оны хоёрдугаар сард өргөн барьсан гэрээ болон наймдугаар сард УИХ-д өргөн барьсан гэрээнүүдийг хооронд нь харьцуулсан материалыг УИХ-ын гишүүдэд бүгдэд нь тараасан. Яагаад гэвэл хоёрдугаар сард өргөн барьсан гэрээ өөрөө бие даасан хууль байсан. Тийм учраас хүчин төгөлдөр мөрдөгдөж байгаа маш олон хуулиудтай зөрчилдөж байсан.Тиймээс 57 дугаар тогтоолоор одоо хүчин төгөлдөр үйлчилж байгаа хууль нийцүүлье гэдэг тогтоол гаргасан. Архивын материал нь байгаа. Хувь нийлүүлэгчийн гэрээг яг адилхан нийцүүлээд өөрчилсөн. Энэ мэт материалуудыг УИХ-д тарааж танилцуулсан. Бүх баримт, материал байгаа. Ц.Даваасүрэн гишүүний ярьж байгаа шиг эсрэг санал өгсөн гэх мэт асуудал огт яригдаагүй. Хэлэлцсэн асуудал нь юу вэ гэхээр, гурван хуульд өөрчлөлт оруулах тухай асуудлыг л хэлэлцсэн. Тэгэхээр миний ойлгосноор Ц.Даваасүрэн гишүүний будилаад байгаа асуудал нь энэ гурван хуулийг хэлэлцэхэд нэгэн дээр нь найман гишүүн, нэгэн дээр нь долоон гишүүн, нэгэн дээр нь есөн гишүүн эсрэг санал өгсөн.

УИХ-ын гишүүн асан, Эдийн засаг, хөгжлийн сайд асан Ч.Хүрэлбаатар:

-Болоод өнгөрсөн асуудал хэдий ч бид бүгд тухайн үеийн нөхцөл байдлыг тод санаж байгаа. Тиймээс бодитой ярьж, худал мэдээлэл тараахгүй байх нь чухал. Юу ч хийгээгүй хэр нь бүхнийг бусдад тохдог байж болохгүй.Эрчим хүчний асуудлын хувьд ч адил. “Оюутолгой” компани станц барина гээд удаж байна, үндэсний компаниуд ч бас гацаад байна гэдэг шалтгаанаар төр өөрөө тендер, сонгон шалгаруулалтаа зохион байгуулаад шийдчихвэл ямар вэ гэдэг саналыг бид гаргаж байсан.

Улсын төсвөөс “Оюутолгой”-д зориулж станц барина гэдэг бол боломжгүй зүйл. Ямар бяслагны үйлдвэр барих гэж байгаа биш шүү дээ.Энэ хэлэлцүүлэгт оролцож буй хүмүүс эрх мэдэлтэй байхдаа өөрсдийн хариуцсан ажлыг хийж гүйцэтгээгүй. Тиймээс сонсгол зохион байгуулж буй гишүүд энэ бүхнийг ялгаж салгаж ойлгох хэрэгтэй. Өөрсдөө эрх ашигтаа автаж байсан атлаа өнөөдөр бүх бурууг бусдад тохох гэж оролдож байна. Хамаагүй бусдыг гүтгэж болохгүй.

 

“Гэрээг голлон хариуцсан луйварчин бол С.Баярцогт юм”

УИХ-ын гишүүн Б.Бат-Эрдэнэ:

-Цаашид байгуулах хөрөнгө оруулалтын гэрээнд өөр өөр татварын дэглэм тогтоож, татварын хөнгөлөлт чөлөөлөлт эдлүүлэх мөн гэрээний хугацааг хуулиар бус гэрээгээр тогтоох боломжийг бий болгож байна. Эдийн засгийн үр ашиг багатай байна гэж санал дүгнэлт ажлын хэсгээс гарсан. Та нарын хийсэн зүйл эсрэг болоод байна.

Сангийн сайд асан С.Баярцогт:

-57-р тогтоол нь хоёр дахь төслийг хэлэлцэж баталсан. Энэ төсөл нь биеэ даасан хууль байсан. Энэ нь тухайн үеийн бүх хуультай зөрчилдсөн. Гэтэл хүчин төгөлдөр үйлчилж байгаа хуульд нийцүүл гээд заасан байгаа. Тиймээс бид хуулинд нийцүүлж шинээр найруулсан гэсэн үг.

ЭЗБХ-ны гишүүн УИХ-ын гишүүн асан Л.Гүндалай:

-Оюу Толгойн гэрээ бол олон жил дамжсан Монголыг дарлах гэсэн өөрсдөө дээд зэргийн ашиг авч биднийг доромжилсон маш том хулгай луйвар юм. Тэд нар үнэхээр цагаа хүлээгээд отож байсан. Гэрээг яаж ч хувиргаж болохуйц, албаар ийм гэрээг батлуулсан.Гэрээг голлон хариуцсан луйварчин бол С.Баярцогт юм. Оюу Толгойн гэрээ батлагдсантай холбоотой энэ нөхөр чинь гадаадын хөрөнгийн бирж дээр явж очоод дотоод мэдээллээ ашиглаад 25 сая доллар Швейцарьт оффшор дансандаа нуусан байгаад илэрсэн. Өөрөө 1 сая доллар гэж ярьдаг. Үгүй юм. Одоо тэгээд ичихгүй Монголын төрд гавьяа байгуулсан 20 мянган хувьсагчтай гэж ярьж байдаг. Одоо юун ОНТРЭ-д хувь өгөх огт хэрэггүй.Сая Н.Алтанхуяг хэлж байсан. Миний Засгийн газрыг унагаагаад ийм гэрээ байгуулсан гэж. Үгүй шүү. Ц.Сэдваанчиг далд уурхайн ийм гэрээ хийж болохгүй гэж албан бичиг гаргахад үүнийх нь төлөө Н.Алтанхуяг ажлаас нь чөлөөлж байсан юм. Дараа нь Д.Ганболдыг тавиад өөрөө гадаадын иргэнд захидал бичиж би энэ далд уурхайг чинь дэмжье. Бүрэн эрхээрээ гэрээг баталж өгье гэж, Улаанбаатарт хийх үү, Лондонд гэрээ хийх үү хэмээн бичсэн байгаа юм.

 

УИХ-ын гишүүн асан Д.Тэрбишдагва: Гадаадад зангиагаа зүүгээд, гутлаа тослоод явж байгаа хүнийг ч сонсголд дуудах хэрэгтэй

-Мордохын хазгай гэдэг шиг энэ гэрээ эхнээсээ л буруу болсон. Хууль зөрчсөн, стандарт бус Засгийн газар байгуулж зориуд луйврын гэрээ байгуулсан. Хууль бусаар Засаг байгуулснаас болж бүх юм стандартгүй явсны нэг бодит жишээ бол энэ гэрээ. Үүнд оролцсон, чиглэл өгсөн хүмүүс ч энд сууж байна. Тэр үед  Б.Бат-Эрдэнэ, С.Даваасүрэн, З.Энхболд зэрэг гишүүн нам үл харгалзан бодит байдлыг хэлэх гэж оролдож байлаа. Эдийн засгийн байнгын хорооны 2009 оны шийдвэр их зөв байсан. Г.Занданшатар тэр ажлын хэсгийг ахлаад тодорхой чиглэлүүд өгсөн. Миний хувьд тухайн үед ТЭЗҮ-гүй гэрээ оруулж байгаа чинь буруу шүү гэж байсан. Өөрийнхөө үгийг дахин шалгалаа, 2018 онд нэмээд шалгахад үнэхээр ТЭЗҮ-ийн үзүүлэлт батлагдаагүй байсан, сүүлд нөхсөн баримт нь байна.  Гадаадад зангиагаа зүүгээд, гутлаа тослоод явж байгаа хүнийг ч сонсголд дуудах хэрэгтэй.

Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин

2025 ОНЫ АРВАНХОЁРДУГААР САРЫН 11. ПҮРЭВ ГАРАГ. № 233 (7730)

 

Хуурамч мэдээлэл хаа сайгүй тархах болсон энэ үед баримттай, эх сурвалжтай, үнэн бодитой мэдээллийг “Зууны мэдээ” сониноос аваарай.

Үнэн мэдээллийг хамтдаа хамгаалцгаая.

Бие даасан сэтгүүл зүйг дэмжин "Зууны мэдээ" захиалаарай. www.zuuniimedee.mn

 

    ХУВААЛЦАХ ЖИРГЭХ


МЭДЭЭНИЙ СЭТГЭГДЭЛ
ХОЛБООТОЙ МЭДЭЭ
У.Хүрэлсүх: Эх орныхоо эрх ашгаас урвасан хэнтэй ч Монгол төр тохиролцох ёсгүй
С.Бямбацогт: Парламентад суудалтай намуудын дарга нарыг оролцуулсан ойлголцол, зөвшилцлийн Зөвлөлийг байгуулж ажиллана
Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийг үүрэгт ажлаас нь чөлөөлөв
М.Нарантуяа-Нара: Энэ танхимд Ерөнхийлөгч орж ирэхээр яагаад бүгд "гөлөг" болчихдог юм бэ



Веб сайтад агуулагдсан мэдээлэл зохиогчийн эрхийн хуулиар хамгаалагдсан тул зөвшөөрөлгүй хуулбарлах хориотой.

Copyright © MMINFO.MN All Rights Reserved. Powered by HUREEMEDIA.





  • Эхлэл
  • Цаг агаар
  • Валют ханш
  • Улс төр
  • Эдийн засаг
  • Үзэл бодол
  • Спорт
  • Нийгэм
  • Дэлхий
  • Энтертайнмэнт
  • Зурхай



Сонсгол: Хөрөнгө оруулалтын гэрээг парламент хэд хэдэн удаа буцаасан ч ҮАБЗ хэлэлцэж, зөвлөмж хүргүүлсэн

Оюу толгойн асуудлаарх нотлох баримтыг шинжлэн судлах сонсгол өчигдөр хоёр дахь өдрөө үргэлжиллээ. 

Сонсголоор хөрөнгө оруулалтын гэрээ болон Хувь нийлүүлэгчдийн гэрээ байгуулагдах үеийн санхүүжилт, үр дагаврын асуудлаар шинжээчийн дүгнэлт, хянан шалгагч нарын тайланг сонсож, гэрчүүдээс тайлбар авлаа.

Өчигдрийн сонсголд нийт 109 гэрч дуудагдсаны 104-т мэдэгдэх хуудас хүргүүлжээ. Мэдэгдэх хуудас хүлээн авсан 104 гэрчийн 20 нь сонсголд оролцох боломжгүй талаар хүсэлт ирүүлсэн байна.

2009 оны хөрөнгө оруулалтын гэрээ болон хувь нийлүүлэгчдийн гэрээ хэрхэн байгуулагдсан талаар болон энэхүү гэрээнд хувь нийлүүлэгчдийн зээлийн хүү хэрхэн яаж туссан мөн 2011 онд хувь нийлүүлэгчдийн гэрээнд нэмэлт өөрчлөлт оруулан хэрхэн яаж тодотгосон болон зээлийн хүү хэрхэн туссан талаар хянан шалгах шинжээч дүгнэлтээ  танилцуулав. 

 

Шинжээчийн дүгнэлт: Гэрээний төслийг боловсруулахдаа ил тод явуулна гэсэн ч хувь нийлүүлэгчдийн гэрээг байгуулахдаа нууцад авчээ

Хамгийн анх хөрөнгө оруулалтын гэрээ 2007 оны долдугаар сарын 9-нд Засгийн газраас УИХ-д өргөн барьсан. 2008 оны арванхоёрдугаар сарын 4-нд УИХ-аас үндсэн зарчим удирдамж баталснаар энэхүү гэрээг дахин Засгийн газар руу буцсан. Үүнээс гурван сарын дараа Засгийн газраас дахин боловсруулаад УИХ-д гуравдугаар сарын 4-нд өргөн барьсан. Дөрвөн сарын дараа УИХ-ын  57-р тогтоол гарч, дахин сайжруулах эрх олгож дахин буцсан. Засгийн газраас 57-р тогтоолтой холбогдуулж дахин 2009 оны аравдугаар сарын 6-нд хөрөнгө оруулалтын гэрээг байгуулсан юм. 2006 онд Сангийн сайд болон Уул уурхайн сайд нарын хамтарсан тушаалаар  ажлын хэсэг байгуулагдсан. Энэхүү ажлын хэсгийг тухайн үед Сангийн яамны Төрийн нарийн бичгийн дарга Ч.Хүрэлбаатар ахалж байсан.

Энэхүү гэрээ боловсруулах ажлын хэсэг ажиллаж байх явцад 2007 оны долдугаар сарын 6-ны 27-р тогтоолоор Оюу Толгой бүлэг ордыг стратегийн ач холбогдолтой бүлэг орд гэж үзэн энэхүү тогтоолыг гаргасан. Засгийн газраас энэхүү гэрээний төслийг боловсруулаад 2007 оны тавдугаар сарын 15-ны өдөр ҮАБЗ-д танилцуулсан. Дараа нь 2007 оны долдугаар сарын 3-ны өдөр ҮАБЗ өөрийнхөө өгсөн зөвлөмжийг хэрхэн яаж бэлдсэн талаар дахин хэлэлцсэн. Ингээд тус өдрийн тэмдэглэлээр Засгийн газар, УИХ-д тодорхой чиглэлүүд өгсөн. Чиглэл гарснаас хойш зургаан хоногийн дараа Засгийн газраас УИХ-д Оюу Толгой бүлэг ордыг ашиглах хөрөнгө оруулалтын гэрээний төслийг хэлэлцүүүлэхээр УИХ-д өргөн барьсан.  Анхны гэрээний төсөлд Монголын Засгийн газар шууд Оюу Толгой бүлэг ордыг түшиглэн байгуулсан ААН-ийн 34 хувийг шууд эзэмшинэ. Гэхдээ 34 хувьдаа таарах хөрөнгө оруулалтыг гүйцэтгээгүй тохиолдолд Айвенхоу Майнз Оюу Толгой Лимитед төлбөрийг гүйцэтгэж, зээл хэлбэрээр ногдол ашгаас эргүүлэн төлүүлэхээр тусгасан. Хувь нийлүүлэгчдийн зээлийн хүүний хувийг тухайн үед lIBOR + 3.3 хувь буюу 8.8 хувь гэж заасан.  Анхны хөрөнгө оруулалтын гэрээний хэмжээ 2.7 тэрбум ам.доллар байсан.

 

Анхны хөрөнгө оруулалтын гэрээний төсөл

Анхны гэрээг Засгийн газраас УИХ-д өргөн барьснаас хойш УИХ ямар арга хэмжээ авсан талаар танилцуулъя.  УИХ-ын 24-р тогтоолоор Эдийн засгийн байнгын хороон дээр ажлын хэсэг байгуулагдсан. Мөн 2008 оны гуравдугаар сарын 14-ний өдөр УИХ-ын зарим гишүүд Ашигт малтмалын тухай хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл өргөн барьсан. Нийт 19 УИХ-ын гишүүн 5.5 зүйлд стратегийн ач холбогдол бүхий орд газарт түшиглэн байгуулсан ААН-ийн 51 хувиас доошгүй хувийг эзэмших зохицуулалтыг тусгах энэхүү хуулийн төслийг өргөн барьсан.

Сарын дараа УИХ-ын дөрвөн гишүүн АМтХ-д нэмэлт өөрчлөлт оруулах хуулийн төслийг өргөн барьсан. Энэхүү өөрчлөлтөөр бүтээгдэхүүн хуваах зарчмыг тусгах шаардлагатай гэсэн байдлаар холбогдох хуулийн төслийг өргөн барьсан. УИХ 2008 оны сонгууль болсны дараа аравдугаар сарын 9-нд УИХ-ын даргын 103-р захирамжаар дээрх хуулийн төслүүдийг хэлэлцэх мөн Оюу Толгойн хөрөнгө оруулалтын гэрээг дахин хэлэлцэх ажлын хэсгийг байгуулсан. Ингээд 2008 оны арванхоёрдугаар сарын 4-ний өдөр УИХ-аар хэлэлцүүлсэн байдаг. Мөн энэхүү өдөр 40-р тогтоолыг гаргасан. Энэхүү 40-р тогтоолоор өмнөх АМтХ-д өөрчлөлт оруулахаар өргөн барьсан хуулийн төслүүдийг буцаах шийдвэр гарсан.

УИХ-ын 40-р тогтоолын хэрэгжилт: Хөрөнгө оруулалтын гэрээг байгуулах мөн төслийг боловсруулахдаа 34 хувийг шууд эзэмшинэ, хөрөнгө оруулагчид зээл олгоно гэх хувилбарыг сонгож байжээ. Мөн 34 хувьд таарах хөрөнгө оруулалтыг оруулаагүй тохиолдолд зээлээр өөрт ноогдох ашгаар эргүүлэн төлнө гэж тусгасан. Олон улсын нэр хүнд бүхий зөвлөх үйлчилгээ авах гэдэг дээр Goldman Sachs, Lovells гэх компаниудыг сонгож 250 мянган долларыг төлж зөвлөх үйлчилгээ авсан ч зөвлөмжийг дагаагүй байна. Хөрөнгө оруулалтын гэрээний төслийг  боловсруулах болон хэлэлцээр хийх ажлыг ил тод явуулна гэсэн боловч хувь нийлүүлэгчдийн гэрээг байгуулахдаа нууцад авсан.

Эдийн засгийн байнгын хорооны  санал дүгнэлт гаргах ажлын хэсэг:

Засгийн газраас Оюу Толгой ордыг ашиглах, хөрөнгө оруулалтын гэрээний төслийг УИХ-ын чуулганаар хэлэлцүүлэх бэлтгэл хангах, байнгын хорооны санал дүгнэлтийн төсөл боловсруулах үүрэг бүхий ажлын хэсэг байсан. Энэхүү ажлын хэсгийн ахлагчаар УИХ-ын Г.Занданшатар ахалж байсан. Ажлын хэсэг санал дүгнэлтээ боловсруулаад байнгын хороогоор хэлэлцүүлсэн. Тус ажлын хэсгийн дүгнэлтээр,

  1. Монгол Улсад хүчин төгөлдөр үйлчилж буй хууль тогтоомжид нийцүүлэн гэрээний төслийг боловсруулаагүй
  2. Монголын талын эзэмшлийн 34 хувь ногдох хөрөнгө оруулалтыг өндөр хүүтэй зээлээр бүрлүүлж ногдол ашгаас тооцож байгаа нь эдийн засгийн үр ашиг багатай
  3. Эдийн засгийн үндэслэл нь тодорхойгүй, эрх бүхий байгууллагаар үнэлгээ, дүгнэлт гаргаагүй нь Монголын талын эзэмшлийн 34 хувьд ногдох хөрөнгө оруулалтын хэмжээг тодорхойлох боломжгүй
  4. Цаашид нэмэлт нөөц илрэх бүрт түүнтэй холбогдуулан гэрээнд нэмэлт тодотгол хийх
  5. Үйлдвэрийн ашиглалтад оруулах хугацаа болон хөрөнгө оруулалтын хуваарь зөрчигдсөн тохиолдолд гэрээг цуцлах хүртэл арга хэмжээг авах
  6. Нөөц баялгаа үнэлж, урьдчилан худалдах, стратегийн орд газрыг хөрөнгө оруулагчтай хамтран ашиглахад алтан хувьцаа эзэмших эрх зүйн орчин бий болгох
  7. Гэрээний төсөлд АМтХ 30.1 заасан баримт бичгийг бүрэн бүрдүүлж хавсаргасан байх, 30.2 шаардлагыг хангасан эсэхийг хянах, эрдэс баялгийн мэргэжлийн зөвлөлөөр геологийн хайгуулын ажлын тайланг хэлэлцүүлэн нөөцийг бүртгүүлэх санал гаргасан байна.

УИХ-ын 57-р тогтоол

  1. Төрийн эзэмшлийн доод хэмжээг 34 хувиар тогтоох
  2. ХөОГ байгуулахыг Засгийн газарт даалгав
  3. Төрийн эзэмшлийн хувьцааны хэмжээг 50 хувиас доошгүй хувьд хүргэж нэмэгдүүлэх
  4. Тогтоолд хяналт тавих үүргийг ЭЗБХ-нд даалгав.

Гэрээ буцаагдахаас өмнө нэг хоногийн өмнө хуралдаж зөвлөмж гаргасан. ҮАБЗ-өөс хянан шалгах түр хороонд баримт бичиг огт ирүүлээгүй байна.

Анх 2007 онд Засгийн газраас өргөн барьсан анхны гэрээний төслөөр lIBOR 3.3 бюу 8.8 хувь байсан. 2009 оны аравдугаао сард хувь нийлүүлэгчдийн гэрээ байгуулахад USCPI 9.9 буюу 9.9 дээр тогтворжуулсан хүүг тооцсон. 2011 онд байгуулагдсан нэмэлт өөрчлөлт оруулж дахин тодотгосон гэрээгээр lIBOR 6.5 хувь буюу 6.8 болсон. Гэрээний дагуу санхүүжүүлсэн дүнгийн үлдэгдэл болон хуримтлагдсан хүүгийн нийт дүнгээс улирал тутам хүү тооцож байжээ.

 

“2009 оны сонгууль хуйвалдааны шинжтэй болж Монгол Улсад ашиггүй гэрээг баталсан”

 

Хянан шалгах түр хорооны дарга, УИХ-ын гишүүн О.Батнайрамдал:

-Монгол Улсын Ерөнхийлөгч асан Н.Энхбаяр болон УИХ-ын гишүүн асан Д.Лүндээжанцан, УИХ-ын дарга асан Д.Дэмбэрэл нарт хандсан асуулт байна. Анхны гэрээний талаар шинжээчийн дүгнэлтийг сонслоо. Тухайн үед ямар зарчим баримталж, ямар шаардлагууд тавьж байсан бэ. Ялангуяа зээлийн хүүтэй холбоотой асуудлуудыг хэрхэн хэлэлцэж, ямар чиглэл өгч байв? 2009 оны аравдугаар сарын 6-нд хөрөнгө оруулалтын гэрээ батлагдсан. Үүнээс нэг өдрийн өмнө, аравдугаар сарын 5-нд ҮАБЗ хуралдсан байдаг. Тухайн өдрийн хурлын тэмдэглэл болон гаргасан зөвлөмжтэй холбоотой баримтыг бид хүссэн боловч Хянан шалгах түр хорооны жагсаалтад багтаагүй. Иймд тухайн үед юу яригдсан талаар тэр үеийн ҮАБЗ-ийн гишүүдээс тодруулмаар байна. Хоёрдугаарт, бид ихэвчлэн Хөрөнгө оруулалтын гэрээний талаар ярьдаг. Гэвч өнөөдөр хөндөгдөж буй зээлийн хүү, засаглал зэрэг олон асуудал нь Хөрөнгө оруулалтын гэрээнээс бус, тухайн өдөр хамт батлагдсан Хувь нийлүүлэгчийн гэрээгээр зохицуулагдаж байна. Тэгэхээр тухайн үед Хувь нийлүүлэгчийн гэрээний талаар хэрхэн хэлэлцэж, ямар түвшинд авч үзэж байсан бэ?

Монгол Улсын гурав дахь Ерөнхийлөгч Н.Энхбаяр:

 

-Миний хувьд Оюутолгойн гэрээ байгуулагдахаас өмнөх үеийн үйл явцыг, ялангуяа 2009 оны Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн өмнөх нөхцөл байдлыг сайн мэднэ. Учир нь тэр үед би Ерөнхийлөгчөөр сонгогдон, ҮАБЗ-ийг тэргүүлж ажиллаж байсан. Бид энэ асуудлыг ҮАБЗ дээр хэд хэдэн удаа хэлэлцэж, нухацтай хандаж, Монгол Улсын эрх ашгийг нэн тэргүүнд тавих хатуу байр суурийг баримталж байсан. Тодруулбал, Монгол Улсын нутаг дэвсгэр дээр орших стратегийн ач холбогдолтой том орд учраас Үндсэн хуулийн зарчмын дагуу Монголын тал 51 хувийг үнэ төлбөргүй, ямар нэгэн өр зээлгүйгээр эзэмших санал дэвшүүлсэн.

Харин “Рио Тинто”-гийн тал үүнд санал нийлэхгүй, “бид ордыг өөрсдөө олсон тул 51 хувийг шууд өгөх боломжгүй” гэсэн байр суурийг илэрхийлж байсан. Ийм нөхцөлд бид уян хатан хандаж, олон улсын жишигт тулгуурлан, цаашдын хэлэлцээрийн үр дүнгээр Монгол Улс дийлэнх хувийг эзэмших боломж нээгдэнэ гэдгийг хэлж байсан. Энэ байр суурийг би ҮАБЗ-ийн хуралдаанаар төдийгүй гадуур холбогдох талуудтай уулзах үеэр ч удаа дараа онцолж байсан. Ингэснээр төр засгийн бодлого тодорхой болж, “Монгол Улс ирээдүйд 51 хувиас доошгүй хэмжээг эзэмших чиглэл баримталж байна” гэсэн ойлголт талуудын хооронд бүрэлдсэн байсан.

Гэтэл 2009 онд болсон хуйвалдааны шинжтэй сонгуулийн дараа миний баримталж байсан энэ байр суурь, тавьж байсан шаардлагуудыг эсрэгээр нь эргүүлсэн буюу Монгол Улсад ашиггүй гэрээг хийсэн.

УИХ-ын дарга асан Д.Лүндээжанцан:

 -Оюутолгойн гэрээ байгуулагдаад монголын хөгжил суга үсрээд л гараад ирнэ гэсэн романтик мөрөөдөлтэй л байсан. Хоногт 10 тэрбумын зээлийн хүү төлж байна гэхээр цус харвачих гээд байна. Тухайн үед өдөрт нэг цэцэрлэгийн мөнгө орж ирнэ гэсэн танилцуулга хийж байсан. Сая шинжээчийн дүгнэлтийг сонсоод тухайн үеийн зүйлсийг нэлээд сэргээн саналаа.  2010 онд би дурсамжийн ном бичсэн. Тэр номд сэтгэл зовоож, чөмөг дундалж байж шийдсэн асуудал бол яах аргагүй энэ гэрээ байсан гэж бичжээ, би.2008 онд эдийн засгийн хямрал тулчихсан, ганц Эрдэнэттэй, хоёр гурван саалийн үнээтэй байхгүй бол болохгүй нь гээд энэ асуудалд бүгд анхаарч, оролцсон.

Тэр үед парламентын засаглалын дархлаа харагдсан гэж би боддог. Ганц хүн биш олон талаас нь яриул дархлаанд хэрэгтэй гээд бүгд хэлэлцсэн.Хэлэлцэж, хэлэлцэж Монголын төр 34 хувийг авах хувилбарыг сонгосон тохиолдолд Монголын төрд ногдох өгөөж нь 74 хувь, нэрлэсэн үнээр 53 хувь. Харин 34 хувь эзэмшихгүй хувилбарыг сонгох буюу бүтээгдэхүүн хуваах тохиолдолд Засгийн газарт ногдох өгөөж нь тэр үеийн үнэ цэнээр 66 хувь, нэрлэсэн үнэ нь 41 хувь гэсэн зүйлийг бидэнд танилцуулж байсан. Ажлын хэсэг гэхээр С.Баярцогт сайд зэрэг хүмүүс гэсэн үг. Миний сэтгэлийг хамгийн их эмзэглүүлж байгаа асуудал бол тэр үед хоёр орчим тэрбум ам.доллар гэж байсан зардал одоо бараг 20 орчим тэрбумд хүрсэн гэв үү, тэгж сонслоо. Энэ бүр арай хэтэрхий.

УИХ-ын дарга асан Д.Дэмбэрэл:

- Хувь нийлүүлэгчийн гэрээ гэж жижиг төсөл дагаж явж байсан. Үүнийг Засгийн газрын түвшинд хуулиар хүлээсэн үүргийнхээ дагуу хэлэлцэх нь зүйтэй гэдэг зарчмыг барьсан. Засгийн газрын шийдэх асуудлыг УИХ шүүрч авах нь буруу, та нар энэ гэрээг өөрсдийн түвшинд авч үз гэдэг чиглэл ч өгөгдсөн. Үндэсний аюулгүй байдлын 10 дугаар сарын 5-ны хуралдаанд Сангийн сайд С.Баярцогт асуудал оруулсан, үүнийг би тодорхой санаж байна. Энэ өдөр Ерөнхийлөгч нар солигдсон. Ц.Элбэгдорж Ерөнхийлөгчөөр сонгогдоод анх удаа авч хэлэлцсэн Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөлийн шийдвэр энэ. Энэ шийдвэрээр ганцхан л зүйлийг тогтоож өгсөн. Энэ нь Монголын Засгийн газар "Айвенхоу Майнз" компанитай хийсэн гэрээнд гарын үсэг зурах нь зүйтэй гэж хэлсэн. Энэ бол УИХ-ын Засгийн газарт гэрээ байгуулах чиглэл өгснөөс хоёр сар гаруйн хугацааны дараа гарсан шийдвэр. Энэ хугацаанд Засгийн газар УИХ-аас өгсөн чиглэлийг бүрэн тусгасан гэрээг Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөлд оруулж байна гэж С.Баярцогт танилцуулж байсан. Гэтэл тэр гэрээнд гарын үсэг зурах чиглэлийг Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөлөөс авсны дараа гэрээнүүдийг хараад байхад УИХ болон Монгол Улсын хуулийн нэлээд зүйл, заалтыг үл хэрэгссэн гэрээ хийгдсэн байна, үүнийг залуу гишүүд шалгах хэрэгтэй шүү.

 

“Ц.Даваасүрэн гишүүний ярьж байгаа шиг эсрэг санал өгсөн гэх мэт асуудал огт яригдаагүй”

 

УИХ-ын гишүүн Ц.Даваасүрэн:

-Хөрөнгө оруулалтын гэрээтэй холбоотойгоор 57 дугаар тогтоолоор тодорхой чиглэл өгсөн. Харин УИХ-д танилцуулсны дараа найман гишүүн эсрэг санал өгсөн байдаг. Гэвч энэ бүх материал одоо архивт байхгүй байна.

Сангийн сайд асан С.Баярцогт: 

 

-Хянан шалгах түр хорооны нээлттэй сонсгол дээр олон зүйл яригдаж байна. Хүмүүс зэрэгзэж сууж байгаад олон худлаа зүйл ярьж байна. Тийм учраас би дандаа баримт цуглуулж, баримттай ярьдаг. Надад 2007 онд УИХ-д өргөн барьсан анхны төсөл байна. Үүн дотор Хувь нийлүүлэгчдийн гэрээ байгаа. Хэрэв та нарт байхгүй гэж байгаа бол үүнийг өгөхөд бэлэн байна. Түүнчлэн 2009 оны хоёрдугаар сард өргөн барьсан гэрээ мөн байна. Үүний дараа хэлэлцсэн байнгын хорооны санал дүгнэлт, ҮАБЗ-ийн 2009 оны наймдугаар сарын 11-ний өдрийг хуралдааны тэмдэглэл, шинжээчийн дүгнэлт УИХ-ын архивт байгаа.

Мөн Хөрөнгө оруулалтын гэрээнд 2009 оны хоёрдугаар сард өргөн барьсан гэрээ болон наймдугаар сард УИХ-д өргөн барьсан гэрээнүүдийг хооронд нь харьцуулсан материалыг УИХ-ын гишүүдэд бүгдэд нь тараасан. Яагаад гэвэл хоёрдугаар сард өргөн барьсан гэрээ өөрөө бие даасан хууль байсан. Тийм учраас хүчин төгөлдөр мөрдөгдөж байгаа маш олон хуулиудтай зөрчилдөж байсан.Тиймээс 57 дугаар тогтоолоор одоо хүчин төгөлдөр үйлчилж байгаа хууль нийцүүлье гэдэг тогтоол гаргасан. Архивын материал нь байгаа. Хувь нийлүүлэгчийн гэрээг яг адилхан нийцүүлээд өөрчилсөн. Энэ мэт материалуудыг УИХ-д тарааж танилцуулсан. Бүх баримт, материал байгаа. Ц.Даваасүрэн гишүүний ярьж байгаа шиг эсрэг санал өгсөн гэх мэт асуудал огт яригдаагүй. Хэлэлцсэн асуудал нь юу вэ гэхээр, гурван хуульд өөрчлөлт оруулах тухай асуудлыг л хэлэлцсэн. Тэгэхээр миний ойлгосноор Ц.Даваасүрэн гишүүний будилаад байгаа асуудал нь энэ гурван хуулийг хэлэлцэхэд нэгэн дээр нь найман гишүүн, нэгэн дээр нь долоон гишүүн, нэгэн дээр нь есөн гишүүн эсрэг санал өгсөн.

УИХ-ын гишүүн асан, Эдийн засаг, хөгжлийн сайд асан Ч.Хүрэлбаатар:

-Болоод өнгөрсөн асуудал хэдий ч бид бүгд тухайн үеийн нөхцөл байдлыг тод санаж байгаа. Тиймээс бодитой ярьж, худал мэдээлэл тараахгүй байх нь чухал. Юу ч хийгээгүй хэр нь бүхнийг бусдад тохдог байж болохгүй.Эрчим хүчний асуудлын хувьд ч адил. “Оюутолгой” компани станц барина гээд удаж байна, үндэсний компаниуд ч бас гацаад байна гэдэг шалтгаанаар төр өөрөө тендер, сонгон шалгаруулалтаа зохион байгуулаад шийдчихвэл ямар вэ гэдэг саналыг бид гаргаж байсан.

Улсын төсвөөс “Оюутолгой”-д зориулж станц барина гэдэг бол боломжгүй зүйл. Ямар бяслагны үйлдвэр барих гэж байгаа биш шүү дээ.Энэ хэлэлцүүлэгт оролцож буй хүмүүс эрх мэдэлтэй байхдаа өөрсдийн хариуцсан ажлыг хийж гүйцэтгээгүй. Тиймээс сонсгол зохион байгуулж буй гишүүд энэ бүхнийг ялгаж салгаж ойлгох хэрэгтэй. Өөрсдөө эрх ашигтаа автаж байсан атлаа өнөөдөр бүх бурууг бусдад тохох гэж оролдож байна. Хамаагүй бусдыг гүтгэж болохгүй.

 

“Гэрээг голлон хариуцсан луйварчин бол С.Баярцогт юм”

УИХ-ын гишүүн Б.Бат-Эрдэнэ:

-Цаашид байгуулах хөрөнгө оруулалтын гэрээнд өөр өөр татварын дэглэм тогтоож, татварын хөнгөлөлт чөлөөлөлт эдлүүлэх мөн гэрээний хугацааг хуулиар бус гэрээгээр тогтоох боломжийг бий болгож байна. Эдийн засгийн үр ашиг багатай байна гэж санал дүгнэлт ажлын хэсгээс гарсан. Та нарын хийсэн зүйл эсрэг болоод байна.

Сангийн сайд асан С.Баярцогт:

-57-р тогтоол нь хоёр дахь төслийг хэлэлцэж баталсан. Энэ төсөл нь биеэ даасан хууль байсан. Энэ нь тухайн үеийн бүх хуультай зөрчилдсөн. Гэтэл хүчин төгөлдөр үйлчилж байгаа хуульд нийцүүл гээд заасан байгаа. Тиймээс бид хуулинд нийцүүлж шинээр найруулсан гэсэн үг.

ЭЗБХ-ны гишүүн УИХ-ын гишүүн асан Л.Гүндалай:

-Оюу Толгойн гэрээ бол олон жил дамжсан Монголыг дарлах гэсэн өөрсдөө дээд зэргийн ашиг авч биднийг доромжилсон маш том хулгай луйвар юм. Тэд нар үнэхээр цагаа хүлээгээд отож байсан. Гэрээг яаж ч хувиргаж болохуйц, албаар ийм гэрээг батлуулсан.Гэрээг голлон хариуцсан луйварчин бол С.Баярцогт юм. Оюу Толгойн гэрээ батлагдсантай холбоотой энэ нөхөр чинь гадаадын хөрөнгийн бирж дээр явж очоод дотоод мэдээллээ ашиглаад 25 сая доллар Швейцарьт оффшор дансандаа нуусан байгаад илэрсэн. Өөрөө 1 сая доллар гэж ярьдаг. Үгүй юм. Одоо тэгээд ичихгүй Монголын төрд гавьяа байгуулсан 20 мянган хувьсагчтай гэж ярьж байдаг. Одоо юун ОНТРЭ-д хувь өгөх огт хэрэггүй.Сая Н.Алтанхуяг хэлж байсан. Миний Засгийн газрыг унагаагаад ийм гэрээ байгуулсан гэж. Үгүй шүү. Ц.Сэдваанчиг далд уурхайн ийм гэрээ хийж болохгүй гэж албан бичиг гаргахад үүнийх нь төлөө Н.Алтанхуяг ажлаас нь чөлөөлж байсан юм. Дараа нь Д.Ганболдыг тавиад өөрөө гадаадын иргэнд захидал бичиж би энэ далд уурхайг чинь дэмжье. Бүрэн эрхээрээ гэрээг баталж өгье гэж, Улаанбаатарт хийх үү, Лондонд гэрээ хийх үү хэмээн бичсэн байгаа юм.

 

УИХ-ын гишүүн асан Д.Тэрбишдагва: Гадаадад зангиагаа зүүгээд, гутлаа тослоод явж байгаа хүнийг ч сонсголд дуудах хэрэгтэй

-Мордохын хазгай гэдэг шиг энэ гэрээ эхнээсээ л буруу болсон. Хууль зөрчсөн, стандарт бус Засгийн газар байгуулж зориуд луйврын гэрээ байгуулсан. Хууль бусаар Засаг байгуулснаас болж бүх юм стандартгүй явсны нэг бодит жишээ бол энэ гэрээ. Үүнд оролцсон, чиглэл өгсөн хүмүүс ч энд сууж байна. Тэр үед  Б.Бат-Эрдэнэ, С.Даваасүрэн, З.Энхболд зэрэг гишүүн нам үл харгалзан бодит байдлыг хэлэх гэж оролдож байлаа. Эдийн засгийн байнгын хорооны 2009 оны шийдвэр их зөв байсан. Г.Занданшатар тэр ажлын хэсгийг ахлаад тодорхой чиглэлүүд өгсөн. Миний хувьд тухайн үед ТЭЗҮ-гүй гэрээ оруулж байгаа чинь буруу шүү гэж байсан. Өөрийнхөө үгийг дахин шалгалаа, 2018 онд нэмээд шалгахад үнэхээр ТЭЗҮ-ийн үзүүлэлт батлагдаагүй байсан, сүүлд нөхсөн баримт нь байна.  Гадаадад зангиагаа зүүгээд, гутлаа тослоод явж байгаа хүнийг ч сонсголд дуудах хэрэгтэй.

Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин

2025 ОНЫ АРВАНХОЁРДУГААР САРЫН 11. ПҮРЭВ ГАРАГ. № 233 (7730)

 

Хуурамч мэдээлэл хаа сайгүй тархах болсон энэ үед баримттай, эх сурвалжтай, үнэн бодитой мэдээллийг “Зууны мэдээ” сониноос аваарай.

Үнэн мэдээллийг хамтдаа хамгаалцгаая.

Бие даасан сэтгүүл зүйг дэмжин "Зууны мэдээ" захиалаарай. www.zuuniimedee.mn

 



МЭДЭЭНИЙ СЭТГЭГДЭЛ


Бидний тухай Редакцийн бодлого Сурталчилгаа байршуулах Холбоо барих

Веб сайтад агуулагдсан мэдээлэл зохиогчийн эрхийн хуулиар хамгаалагдсан тул зөвшөөрөлгүй хуулбарлах хориотой.

Copyright © MMINFO.MN All Rights Reserved. Powered by HUREEMEDIA.





Эхлэл Улс төр Эдийн засаг Үзэл бодол Спорт Нийгэм Дэлхий Энтертайнмэнт Зурхай
  • Нийтлэл
  • •
  • Ярилцлага
  • •
  • Сурвалжлага
  • •
  • Азийн АШТ
  • •
  • Фото мэдээ
  • •
  • Оддын амьдрал
БҮХ СЭДЭВ
  • •Засгийн газар
  • •Чуулган
  • •Ерөнхийлөгч
  • •Сэрэмжлүүлэг
  • •Байнгын хороо
  • •Бөхийн төрлүүд
  • •Уул уурхай
  • •Степпе Арена
  • •Яам, Агентлаг
  • •Эрүүл мэнд
  • •Гэмт хэрэг
  • •Халуун сэдэв
  • •Видео мэдээ
ХУРААХ
Үс засуулвал идээ ундаа элбэг...
Тэвчиж болох бүхий л зардлын...

Сонсгол: Хөрөнгө оруулалтын гэрээг парламент хэд хэдэн удаа буцаасан ч ҮАБЗ хэлэлцэж, зөвлөмж хүргүүлсэн

БАТСАЙХАН 2025-12-11
    ХУВААЛЦАХ ЖИРГЭХ
Сонсгол: Хөрөнгө оруулалтын гэрээг парламент хэд хэдэн удаа буцаасан ч ҮАБЗ хэлэлцэж, зөвлөмж хүргүүлсэн

Оюу толгойн асуудлаарх нотлох баримтыг шинжлэн судлах сонсгол өчигдөр хоёр дахь өдрөө үргэлжиллээ. 

Сонсголоор хөрөнгө оруулалтын гэрээ болон Хувь нийлүүлэгчдийн гэрээ байгуулагдах үеийн санхүүжилт, үр дагаврын асуудлаар шинжээчийн дүгнэлт, хянан шалгагч нарын тайланг сонсож, гэрчүүдээс тайлбар авлаа.

Өчигдрийн сонсголд нийт 109 гэрч дуудагдсаны 104-т мэдэгдэх хуудас хүргүүлжээ. Мэдэгдэх хуудас хүлээн авсан 104 гэрчийн 20 нь сонсголд оролцох боломжгүй талаар хүсэлт ирүүлсэн байна.

2009 оны хөрөнгө оруулалтын гэрээ болон хувь нийлүүлэгчдийн гэрээ хэрхэн байгуулагдсан талаар болон энэхүү гэрээнд хувь нийлүүлэгчдийн зээлийн хүү хэрхэн яаж туссан мөн 2011 онд хувь нийлүүлэгчдийн гэрээнд нэмэлт өөрчлөлт оруулан хэрхэн яаж тодотгосон болон зээлийн хүү хэрхэн туссан талаар хянан шалгах шинжээч дүгнэлтээ  танилцуулав. 

 

Шинжээчийн дүгнэлт: Гэрээний төслийг боловсруулахдаа ил тод явуулна гэсэн ч хувь нийлүүлэгчдийн гэрээг байгуулахдаа нууцад авчээ

Хамгийн анх хөрөнгө оруулалтын гэрээ 2007 оны долдугаар сарын 9-нд Засгийн газраас УИХ-д өргөн барьсан. 2008 оны арванхоёрдугаар сарын 4-нд УИХ-аас үндсэн зарчим удирдамж баталснаар энэхүү гэрээг дахин Засгийн газар руу буцсан. Үүнээс гурван сарын дараа Засгийн газраас дахин боловсруулаад УИХ-д гуравдугаар сарын 4-нд өргөн барьсан. Дөрвөн сарын дараа УИХ-ын  57-р тогтоол гарч, дахин сайжруулах эрх олгож дахин буцсан. Засгийн газраас 57-р тогтоолтой холбогдуулж дахин 2009 оны аравдугаар сарын 6-нд хөрөнгө оруулалтын гэрээг байгуулсан юм. 2006 онд Сангийн сайд болон Уул уурхайн сайд нарын хамтарсан тушаалаар  ажлын хэсэг байгуулагдсан. Энэхүү ажлын хэсгийг тухайн үед Сангийн яамны Төрийн нарийн бичгийн дарга Ч.Хүрэлбаатар ахалж байсан.

Энэхүү гэрээ боловсруулах ажлын хэсэг ажиллаж байх явцад 2007 оны долдугаар сарын 6-ны 27-р тогтоолоор Оюу Толгой бүлэг ордыг стратегийн ач холбогдолтой бүлэг орд гэж үзэн энэхүү тогтоолыг гаргасан. Засгийн газраас энэхүү гэрээний төслийг боловсруулаад 2007 оны тавдугаар сарын 15-ны өдөр ҮАБЗ-д танилцуулсан. Дараа нь 2007 оны долдугаар сарын 3-ны өдөр ҮАБЗ өөрийнхөө өгсөн зөвлөмжийг хэрхэн яаж бэлдсэн талаар дахин хэлэлцсэн. Ингээд тус өдрийн тэмдэглэлээр Засгийн газар, УИХ-д тодорхой чиглэлүүд өгсөн. Чиглэл гарснаас хойш зургаан хоногийн дараа Засгийн газраас УИХ-д Оюу Толгой бүлэг ордыг ашиглах хөрөнгө оруулалтын гэрээний төслийг хэлэлцүүүлэхээр УИХ-д өргөн барьсан.  Анхны гэрээний төсөлд Монголын Засгийн газар шууд Оюу Толгой бүлэг ордыг түшиглэн байгуулсан ААН-ийн 34 хувийг шууд эзэмшинэ. Гэхдээ 34 хувьдаа таарах хөрөнгө оруулалтыг гүйцэтгээгүй тохиолдолд Айвенхоу Майнз Оюу Толгой Лимитед төлбөрийг гүйцэтгэж, зээл хэлбэрээр ногдол ашгаас эргүүлэн төлүүлэхээр тусгасан. Хувь нийлүүлэгчдийн зээлийн хүүний хувийг тухайн үед lIBOR + 3.3 хувь буюу 8.8 хувь гэж заасан.  Анхны хөрөнгө оруулалтын гэрээний хэмжээ 2.7 тэрбум ам.доллар байсан.

 

Анхны хөрөнгө оруулалтын гэрээний төсөл

Анхны гэрээг Засгийн газраас УИХ-д өргөн барьснаас хойш УИХ ямар арга хэмжээ авсан талаар танилцуулъя.  УИХ-ын 24-р тогтоолоор Эдийн засгийн байнгын хороон дээр ажлын хэсэг байгуулагдсан. Мөн 2008 оны гуравдугаар сарын 14-ний өдөр УИХ-ын зарим гишүүд Ашигт малтмалын тухай хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл өргөн барьсан. Нийт 19 УИХ-ын гишүүн 5.5 зүйлд стратегийн ач холбогдол бүхий орд газарт түшиглэн байгуулсан ААН-ийн 51 хувиас доошгүй хувийг эзэмших зохицуулалтыг тусгах энэхүү хуулийн төслийг өргөн барьсан.

Сарын дараа УИХ-ын дөрвөн гишүүн АМтХ-д нэмэлт өөрчлөлт оруулах хуулийн төслийг өргөн барьсан. Энэхүү өөрчлөлтөөр бүтээгдэхүүн хуваах зарчмыг тусгах шаардлагатай гэсэн байдлаар холбогдох хуулийн төслийг өргөн барьсан. УИХ 2008 оны сонгууль болсны дараа аравдугаар сарын 9-нд УИХ-ын даргын 103-р захирамжаар дээрх хуулийн төслүүдийг хэлэлцэх мөн Оюу Толгойн хөрөнгө оруулалтын гэрээг дахин хэлэлцэх ажлын хэсгийг байгуулсан. Ингээд 2008 оны арванхоёрдугаар сарын 4-ний өдөр УИХ-аар хэлэлцүүлсэн байдаг. Мөн энэхүү өдөр 40-р тогтоолыг гаргасан. Энэхүү 40-р тогтоолоор өмнөх АМтХ-д өөрчлөлт оруулахаар өргөн барьсан хуулийн төслүүдийг буцаах шийдвэр гарсан.

УИХ-ын 40-р тогтоолын хэрэгжилт: Хөрөнгө оруулалтын гэрээг байгуулах мөн төслийг боловсруулахдаа 34 хувийг шууд эзэмшинэ, хөрөнгө оруулагчид зээл олгоно гэх хувилбарыг сонгож байжээ. Мөн 34 хувьд таарах хөрөнгө оруулалтыг оруулаагүй тохиолдолд зээлээр өөрт ноогдох ашгаар эргүүлэн төлнө гэж тусгасан. Олон улсын нэр хүнд бүхий зөвлөх үйлчилгээ авах гэдэг дээр Goldman Sachs, Lovells гэх компаниудыг сонгож 250 мянган долларыг төлж зөвлөх үйлчилгээ авсан ч зөвлөмжийг дагаагүй байна. Хөрөнгө оруулалтын гэрээний төслийг  боловсруулах болон хэлэлцээр хийх ажлыг ил тод явуулна гэсэн боловч хувь нийлүүлэгчдийн гэрээг байгуулахдаа нууцад авсан.

Эдийн засгийн байнгын хорооны  санал дүгнэлт гаргах ажлын хэсэг:

Засгийн газраас Оюу Толгой ордыг ашиглах, хөрөнгө оруулалтын гэрээний төслийг УИХ-ын чуулганаар хэлэлцүүлэх бэлтгэл хангах, байнгын хорооны санал дүгнэлтийн төсөл боловсруулах үүрэг бүхий ажлын хэсэг байсан. Энэхүү ажлын хэсгийн ахлагчаар УИХ-ын Г.Занданшатар ахалж байсан. Ажлын хэсэг санал дүгнэлтээ боловсруулаад байнгын хороогоор хэлэлцүүлсэн. Тус ажлын хэсгийн дүгнэлтээр,

  1. Монгол Улсад хүчин төгөлдөр үйлчилж буй хууль тогтоомжид нийцүүлэн гэрээний төслийг боловсруулаагүй
  2. Монголын талын эзэмшлийн 34 хувь ногдох хөрөнгө оруулалтыг өндөр хүүтэй зээлээр бүрлүүлж ногдол ашгаас тооцож байгаа нь эдийн засгийн үр ашиг багатай
  3. Эдийн засгийн үндэслэл нь тодорхойгүй, эрх бүхий байгууллагаар үнэлгээ, дүгнэлт гаргаагүй нь Монголын талын эзэмшлийн 34 хувьд ногдох хөрөнгө оруулалтын хэмжээг тодорхойлох боломжгүй
  4. Цаашид нэмэлт нөөц илрэх бүрт түүнтэй холбогдуулан гэрээнд нэмэлт тодотгол хийх
  5. Үйлдвэрийн ашиглалтад оруулах хугацаа болон хөрөнгө оруулалтын хуваарь зөрчигдсөн тохиолдолд гэрээг цуцлах хүртэл арга хэмжээг авах
  6. Нөөц баялгаа үнэлж, урьдчилан худалдах, стратегийн орд газрыг хөрөнгө оруулагчтай хамтран ашиглахад алтан хувьцаа эзэмших эрх зүйн орчин бий болгох
  7. Гэрээний төсөлд АМтХ 30.1 заасан баримт бичгийг бүрэн бүрдүүлж хавсаргасан байх, 30.2 шаардлагыг хангасан эсэхийг хянах, эрдэс баялгийн мэргэжлийн зөвлөлөөр геологийн хайгуулын ажлын тайланг хэлэлцүүлэн нөөцийг бүртгүүлэх санал гаргасан байна.

УИХ-ын 57-р тогтоол

  1. Төрийн эзэмшлийн доод хэмжээг 34 хувиар тогтоох
  2. ХөОГ байгуулахыг Засгийн газарт даалгав
  3. Төрийн эзэмшлийн хувьцааны хэмжээг 50 хувиас доошгүй хувьд хүргэж нэмэгдүүлэх
  4. Тогтоолд хяналт тавих үүргийг ЭЗБХ-нд даалгав.

Гэрээ буцаагдахаас өмнө нэг хоногийн өмнө хуралдаж зөвлөмж гаргасан. ҮАБЗ-өөс хянан шалгах түр хороонд баримт бичиг огт ирүүлээгүй байна.

Анх 2007 онд Засгийн газраас өргөн барьсан анхны гэрээний төслөөр lIBOR 3.3 бюу 8.8 хувь байсан. 2009 оны аравдугаао сард хувь нийлүүлэгчдийн гэрээ байгуулахад USCPI 9.9 буюу 9.9 дээр тогтворжуулсан хүүг тооцсон. 2011 онд байгуулагдсан нэмэлт өөрчлөлт оруулж дахин тодотгосон гэрээгээр lIBOR 6.5 хувь буюу 6.8 болсон. Гэрээний дагуу санхүүжүүлсэн дүнгийн үлдэгдэл болон хуримтлагдсан хүүгийн нийт дүнгээс улирал тутам хүү тооцож байжээ.

 

“2009 оны сонгууль хуйвалдааны шинжтэй болж Монгол Улсад ашиггүй гэрээг баталсан”

 

Хянан шалгах түр хорооны дарга, УИХ-ын гишүүн О.Батнайрамдал:

-Монгол Улсын Ерөнхийлөгч асан Н.Энхбаяр болон УИХ-ын гишүүн асан Д.Лүндээжанцан, УИХ-ын дарга асан Д.Дэмбэрэл нарт хандсан асуулт байна. Анхны гэрээний талаар шинжээчийн дүгнэлтийг сонслоо. Тухайн үед ямар зарчим баримталж, ямар шаардлагууд тавьж байсан бэ. Ялангуяа зээлийн хүүтэй холбоотой асуудлуудыг хэрхэн хэлэлцэж, ямар чиглэл өгч байв? 2009 оны аравдугаар сарын 6-нд хөрөнгө оруулалтын гэрээ батлагдсан. Үүнээс нэг өдрийн өмнө, аравдугаар сарын 5-нд ҮАБЗ хуралдсан байдаг. Тухайн өдрийн хурлын тэмдэглэл болон гаргасан зөвлөмжтэй холбоотой баримтыг бид хүссэн боловч Хянан шалгах түр хорооны жагсаалтад багтаагүй. Иймд тухайн үед юу яригдсан талаар тэр үеийн ҮАБЗ-ийн гишүүдээс тодруулмаар байна. Хоёрдугаарт, бид ихэвчлэн Хөрөнгө оруулалтын гэрээний талаар ярьдаг. Гэвч өнөөдөр хөндөгдөж буй зээлийн хүү, засаглал зэрэг олон асуудал нь Хөрөнгө оруулалтын гэрээнээс бус, тухайн өдөр хамт батлагдсан Хувь нийлүүлэгчийн гэрээгээр зохицуулагдаж байна. Тэгэхээр тухайн үед Хувь нийлүүлэгчийн гэрээний талаар хэрхэн хэлэлцэж, ямар түвшинд авч үзэж байсан бэ?

Монгол Улсын гурав дахь Ерөнхийлөгч Н.Энхбаяр:

 

-Миний хувьд Оюутолгойн гэрээ байгуулагдахаас өмнөх үеийн үйл явцыг, ялангуяа 2009 оны Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн өмнөх нөхцөл байдлыг сайн мэднэ. Учир нь тэр үед би Ерөнхийлөгчөөр сонгогдон, ҮАБЗ-ийг тэргүүлж ажиллаж байсан. Бид энэ асуудлыг ҮАБЗ дээр хэд хэдэн удаа хэлэлцэж, нухацтай хандаж, Монгол Улсын эрх ашгийг нэн тэргүүнд тавих хатуу байр суурийг баримталж байсан. Тодруулбал, Монгол Улсын нутаг дэвсгэр дээр орших стратегийн ач холбогдолтой том орд учраас Үндсэн хуулийн зарчмын дагуу Монголын тал 51 хувийг үнэ төлбөргүй, ямар нэгэн өр зээлгүйгээр эзэмших санал дэвшүүлсэн.

Харин “Рио Тинто”-гийн тал үүнд санал нийлэхгүй, “бид ордыг өөрсдөө олсон тул 51 хувийг шууд өгөх боломжгүй” гэсэн байр суурийг илэрхийлж байсан. Ийм нөхцөлд бид уян хатан хандаж, олон улсын жишигт тулгуурлан, цаашдын хэлэлцээрийн үр дүнгээр Монгол Улс дийлэнх хувийг эзэмших боломж нээгдэнэ гэдгийг хэлж байсан. Энэ байр суурийг би ҮАБЗ-ийн хуралдаанаар төдийгүй гадуур холбогдох талуудтай уулзах үеэр ч удаа дараа онцолж байсан. Ингэснээр төр засгийн бодлого тодорхой болж, “Монгол Улс ирээдүйд 51 хувиас доошгүй хэмжээг эзэмших чиглэл баримталж байна” гэсэн ойлголт талуудын хооронд бүрэлдсэн байсан.

Гэтэл 2009 онд болсон хуйвалдааны шинжтэй сонгуулийн дараа миний баримталж байсан энэ байр суурь, тавьж байсан шаардлагуудыг эсрэгээр нь эргүүлсэн буюу Монгол Улсад ашиггүй гэрээг хийсэн.

УИХ-ын дарга асан Д.Лүндээжанцан:

 -Оюутолгойн гэрээ байгуулагдаад монголын хөгжил суга үсрээд л гараад ирнэ гэсэн романтик мөрөөдөлтэй л байсан. Хоногт 10 тэрбумын зээлийн хүү төлж байна гэхээр цус харвачих гээд байна. Тухайн үед өдөрт нэг цэцэрлэгийн мөнгө орж ирнэ гэсэн танилцуулга хийж байсан. Сая шинжээчийн дүгнэлтийг сонсоод тухайн үеийн зүйлсийг нэлээд сэргээн саналаа.  2010 онд би дурсамжийн ном бичсэн. Тэр номд сэтгэл зовоож, чөмөг дундалж байж шийдсэн асуудал бол яах аргагүй энэ гэрээ байсан гэж бичжээ, би.2008 онд эдийн засгийн хямрал тулчихсан, ганц Эрдэнэттэй, хоёр гурван саалийн үнээтэй байхгүй бол болохгүй нь гээд энэ асуудалд бүгд анхаарч, оролцсон.

Тэр үед парламентын засаглалын дархлаа харагдсан гэж би боддог. Ганц хүн биш олон талаас нь яриул дархлаанд хэрэгтэй гээд бүгд хэлэлцсэн.Хэлэлцэж, хэлэлцэж Монголын төр 34 хувийг авах хувилбарыг сонгосон тохиолдолд Монголын төрд ногдох өгөөж нь 74 хувь, нэрлэсэн үнээр 53 хувь. Харин 34 хувь эзэмшихгүй хувилбарыг сонгох буюу бүтээгдэхүүн хуваах тохиолдолд Засгийн газарт ногдох өгөөж нь тэр үеийн үнэ цэнээр 66 хувь, нэрлэсэн үнэ нь 41 хувь гэсэн зүйлийг бидэнд танилцуулж байсан. Ажлын хэсэг гэхээр С.Баярцогт сайд зэрэг хүмүүс гэсэн үг. Миний сэтгэлийг хамгийн их эмзэглүүлж байгаа асуудал бол тэр үед хоёр орчим тэрбум ам.доллар гэж байсан зардал одоо бараг 20 орчим тэрбумд хүрсэн гэв үү, тэгж сонслоо. Энэ бүр арай хэтэрхий.

УИХ-ын дарга асан Д.Дэмбэрэл:

- Хувь нийлүүлэгчийн гэрээ гэж жижиг төсөл дагаж явж байсан. Үүнийг Засгийн газрын түвшинд хуулиар хүлээсэн үүргийнхээ дагуу хэлэлцэх нь зүйтэй гэдэг зарчмыг барьсан. Засгийн газрын шийдэх асуудлыг УИХ шүүрч авах нь буруу, та нар энэ гэрээг өөрсдийн түвшинд авч үз гэдэг чиглэл ч өгөгдсөн. Үндэсний аюулгүй байдлын 10 дугаар сарын 5-ны хуралдаанд Сангийн сайд С.Баярцогт асуудал оруулсан, үүнийг би тодорхой санаж байна. Энэ өдөр Ерөнхийлөгч нар солигдсон. Ц.Элбэгдорж Ерөнхийлөгчөөр сонгогдоод анх удаа авч хэлэлцсэн Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөлийн шийдвэр энэ. Энэ шийдвэрээр ганцхан л зүйлийг тогтоож өгсөн. Энэ нь Монголын Засгийн газар "Айвенхоу Майнз" компанитай хийсэн гэрээнд гарын үсэг зурах нь зүйтэй гэж хэлсэн. Энэ бол УИХ-ын Засгийн газарт гэрээ байгуулах чиглэл өгснөөс хоёр сар гаруйн хугацааны дараа гарсан шийдвэр. Энэ хугацаанд Засгийн газар УИХ-аас өгсөн чиглэлийг бүрэн тусгасан гэрээг Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөлд оруулж байна гэж С.Баярцогт танилцуулж байсан. Гэтэл тэр гэрээнд гарын үсэг зурах чиглэлийг Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөлөөс авсны дараа гэрээнүүдийг хараад байхад УИХ болон Монгол Улсын хуулийн нэлээд зүйл, заалтыг үл хэрэгссэн гэрээ хийгдсэн байна, үүнийг залуу гишүүд шалгах хэрэгтэй шүү.

 

“Ц.Даваасүрэн гишүүний ярьж байгаа шиг эсрэг санал өгсөн гэх мэт асуудал огт яригдаагүй”

 

УИХ-ын гишүүн Ц.Даваасүрэн:

-Хөрөнгө оруулалтын гэрээтэй холбоотойгоор 57 дугаар тогтоолоор тодорхой чиглэл өгсөн. Харин УИХ-д танилцуулсны дараа найман гишүүн эсрэг санал өгсөн байдаг. Гэвч энэ бүх материал одоо архивт байхгүй байна.

Сангийн сайд асан С.Баярцогт: 

 

-Хянан шалгах түр хорооны нээлттэй сонсгол дээр олон зүйл яригдаж байна. Хүмүүс зэрэгзэж сууж байгаад олон худлаа зүйл ярьж байна. Тийм учраас би дандаа баримт цуглуулж, баримттай ярьдаг. Надад 2007 онд УИХ-д өргөн барьсан анхны төсөл байна. Үүн дотор Хувь нийлүүлэгчдийн гэрээ байгаа. Хэрэв та нарт байхгүй гэж байгаа бол үүнийг өгөхөд бэлэн байна. Түүнчлэн 2009 оны хоёрдугаар сард өргөн барьсан гэрээ мөн байна. Үүний дараа хэлэлцсэн байнгын хорооны санал дүгнэлт, ҮАБЗ-ийн 2009 оны наймдугаар сарын 11-ний өдрийг хуралдааны тэмдэглэл, шинжээчийн дүгнэлт УИХ-ын архивт байгаа.

Мөн Хөрөнгө оруулалтын гэрээнд 2009 оны хоёрдугаар сард өргөн барьсан гэрээ болон наймдугаар сард УИХ-д өргөн барьсан гэрээнүүдийг хооронд нь харьцуулсан материалыг УИХ-ын гишүүдэд бүгдэд нь тараасан. Яагаад гэвэл хоёрдугаар сард өргөн барьсан гэрээ өөрөө бие даасан хууль байсан. Тийм учраас хүчин төгөлдөр мөрдөгдөж байгаа маш олон хуулиудтай зөрчилдөж байсан.Тиймээс 57 дугаар тогтоолоор одоо хүчин төгөлдөр үйлчилж байгаа хууль нийцүүлье гэдэг тогтоол гаргасан. Архивын материал нь байгаа. Хувь нийлүүлэгчийн гэрээг яг адилхан нийцүүлээд өөрчилсөн. Энэ мэт материалуудыг УИХ-д тарааж танилцуулсан. Бүх баримт, материал байгаа. Ц.Даваасүрэн гишүүний ярьж байгаа шиг эсрэг санал өгсөн гэх мэт асуудал огт яригдаагүй. Хэлэлцсэн асуудал нь юу вэ гэхээр, гурван хуульд өөрчлөлт оруулах тухай асуудлыг л хэлэлцсэн. Тэгэхээр миний ойлгосноор Ц.Даваасүрэн гишүүний будилаад байгаа асуудал нь энэ гурван хуулийг хэлэлцэхэд нэгэн дээр нь найман гишүүн, нэгэн дээр нь долоон гишүүн, нэгэн дээр нь есөн гишүүн эсрэг санал өгсөн.

УИХ-ын гишүүн асан, Эдийн засаг, хөгжлийн сайд асан Ч.Хүрэлбаатар:

-Болоод өнгөрсөн асуудал хэдий ч бид бүгд тухайн үеийн нөхцөл байдлыг тод санаж байгаа. Тиймээс бодитой ярьж, худал мэдээлэл тараахгүй байх нь чухал. Юу ч хийгээгүй хэр нь бүхнийг бусдад тохдог байж болохгүй.Эрчим хүчний асуудлын хувьд ч адил. “Оюутолгой” компани станц барина гээд удаж байна, үндэсний компаниуд ч бас гацаад байна гэдэг шалтгаанаар төр өөрөө тендер, сонгон шалгаруулалтаа зохион байгуулаад шийдчихвэл ямар вэ гэдэг саналыг бид гаргаж байсан.

Улсын төсвөөс “Оюутолгой”-д зориулж станц барина гэдэг бол боломжгүй зүйл. Ямар бяслагны үйлдвэр барих гэж байгаа биш шүү дээ.Энэ хэлэлцүүлэгт оролцож буй хүмүүс эрх мэдэлтэй байхдаа өөрсдийн хариуцсан ажлыг хийж гүйцэтгээгүй. Тиймээс сонсгол зохион байгуулж буй гишүүд энэ бүхнийг ялгаж салгаж ойлгох хэрэгтэй. Өөрсдөө эрх ашигтаа автаж байсан атлаа өнөөдөр бүх бурууг бусдад тохох гэж оролдож байна. Хамаагүй бусдыг гүтгэж болохгүй.

 

“Гэрээг голлон хариуцсан луйварчин бол С.Баярцогт юм”

УИХ-ын гишүүн Б.Бат-Эрдэнэ:

-Цаашид байгуулах хөрөнгө оруулалтын гэрээнд өөр өөр татварын дэглэм тогтоож, татварын хөнгөлөлт чөлөөлөлт эдлүүлэх мөн гэрээний хугацааг хуулиар бус гэрээгээр тогтоох боломжийг бий болгож байна. Эдийн засгийн үр ашиг багатай байна гэж санал дүгнэлт ажлын хэсгээс гарсан. Та нарын хийсэн зүйл эсрэг болоод байна.

Сангийн сайд асан С.Баярцогт:

-57-р тогтоол нь хоёр дахь төслийг хэлэлцэж баталсан. Энэ төсөл нь биеэ даасан хууль байсан. Энэ нь тухайн үеийн бүх хуультай зөрчилдсөн. Гэтэл хүчин төгөлдөр үйлчилж байгаа хуульд нийцүүл гээд заасан байгаа. Тиймээс бид хуулинд нийцүүлж шинээр найруулсан гэсэн үг.

ЭЗБХ-ны гишүүн УИХ-ын гишүүн асан Л.Гүндалай:

-Оюу Толгойн гэрээ бол олон жил дамжсан Монголыг дарлах гэсэн өөрсдөө дээд зэргийн ашиг авч биднийг доромжилсон маш том хулгай луйвар юм. Тэд нар үнэхээр цагаа хүлээгээд отож байсан. Гэрээг яаж ч хувиргаж болохуйц, албаар ийм гэрээг батлуулсан.Гэрээг голлон хариуцсан луйварчин бол С.Баярцогт юм. Оюу Толгойн гэрээ батлагдсантай холбоотой энэ нөхөр чинь гадаадын хөрөнгийн бирж дээр явж очоод дотоод мэдээллээ ашиглаад 25 сая доллар Швейцарьт оффшор дансандаа нуусан байгаад илэрсэн. Өөрөө 1 сая доллар гэж ярьдаг. Үгүй юм. Одоо тэгээд ичихгүй Монголын төрд гавьяа байгуулсан 20 мянган хувьсагчтай гэж ярьж байдаг. Одоо юун ОНТРЭ-д хувь өгөх огт хэрэггүй.Сая Н.Алтанхуяг хэлж байсан. Миний Засгийн газрыг унагаагаад ийм гэрээ байгуулсан гэж. Үгүй шүү. Ц.Сэдваанчиг далд уурхайн ийм гэрээ хийж болохгүй гэж албан бичиг гаргахад үүнийх нь төлөө Н.Алтанхуяг ажлаас нь чөлөөлж байсан юм. Дараа нь Д.Ганболдыг тавиад өөрөө гадаадын иргэнд захидал бичиж би энэ далд уурхайг чинь дэмжье. Бүрэн эрхээрээ гэрээг баталж өгье гэж, Улаанбаатарт хийх үү, Лондонд гэрээ хийх үү хэмээн бичсэн байгаа юм.

 

УИХ-ын гишүүн асан Д.Тэрбишдагва: Гадаадад зангиагаа зүүгээд, гутлаа тослоод явж байгаа хүнийг ч сонсголд дуудах хэрэгтэй

-Мордохын хазгай гэдэг шиг энэ гэрээ эхнээсээ л буруу болсон. Хууль зөрчсөн, стандарт бус Засгийн газар байгуулж зориуд луйврын гэрээ байгуулсан. Хууль бусаар Засаг байгуулснаас болж бүх юм стандартгүй явсны нэг бодит жишээ бол энэ гэрээ. Үүнд оролцсон, чиглэл өгсөн хүмүүс ч энд сууж байна. Тэр үед  Б.Бат-Эрдэнэ, С.Даваасүрэн, З.Энхболд зэрэг гишүүн нам үл харгалзан бодит байдлыг хэлэх гэж оролдож байлаа. Эдийн засгийн байнгын хорооны 2009 оны шийдвэр их зөв байсан. Г.Занданшатар тэр ажлын хэсгийг ахлаад тодорхой чиглэлүүд өгсөн. Миний хувьд тухайн үед ТЭЗҮ-гүй гэрээ оруулж байгаа чинь буруу шүү гэж байсан. Өөрийнхөө үгийг дахин шалгалаа, 2018 онд нэмээд шалгахад үнэхээр ТЭЗҮ-ийн үзүүлэлт батлагдаагүй байсан, сүүлд нөхсөн баримт нь байна.  Гадаадад зангиагаа зүүгээд, гутлаа тослоод явж байгаа хүнийг ч сонсголд дуудах хэрэгтэй.

Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин

2025 ОНЫ АРВАНХОЁРДУГААР САРЫН 11. ПҮРЭВ ГАРАГ. № 233 (7730)

 

Хуурамч мэдээлэл хаа сайгүй тархах болсон энэ үед баримттай, эх сурвалжтай, үнэн бодитой мэдээллийг “Зууны мэдээ” сониноос аваарай.

Үнэн мэдээллийг хамтдаа хамгаалцгаая.

Бие даасан сэтгүүл зүйг дэмжин "Зууны мэдээ" захиалаарай. www.zuuniimedee.mn

 

ФОТО:

Сэдвүүд : #Нээлттэй сонсгол  
ХОЛБООТОЙ МЭДЭЭ
У.Хүрэлсүх: Эх орныхоо эрх ашгаас урвасан хэнтэй ч Монгол төр тохиролцох ёсгүй
С.Бямбацогт: Парламентад суудалтай намуудын дарга нарыг оролцуулсан ойлголцол, зөвшилцлийн Зөвлөлийг байгуулж ажиллана
Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийг үүрэгт ажлаас нь чөлөөлөв
М.Нарантуяа-Нара: Энэ танхимд Ерөнхийлөгч орж ирэхээр яагаад бүгд "гөлөг" болчихдог юм бэ
ШУУРХАЙ МЭДЭЭ
16 цагийн өмнө өмнө

Жүдо бөхийн Залуучуудын дэлхийн аваргаар Т.Ариунзаяа тодорлоо

16 цагийн өмнө өмнө

Дэлхийд тод гялалзсан оюунлаг охин Б.Оюун-Үжин

16 цагийн өмнө өмнө

Өрнөдөд сандрал, Дорнодод найдвар, Шэньжэнээс томоохон ахиц дэвшил гарна гэж хүлээж байна

16 цагийн өмнө өмнө

У.Хүрэлсүх: Эх орныхоо эрх ашгаас урвасан хэнтэй ч Монгол төр тохиролцох ёсгүй

16 цагийн өмнө өмнө

Б.Пүрэвдагва: Иргэдтэйгээ уулзаж, 2027 оны төсөвт тусгах санал хүсэлтийг нь нээлттэй сонсож байна

16 цагийн өмнө өмнө

С.Бямбацогт: Парламентад суудалтай намуудын дарга нарыг оролцуулсан ойлголцол, зөвшилцлийн Зөвлөлийг байгуулж ажиллана

16 цагийн өмнө өмнө

Есөн улаан мэнгэтэй шар нохой өдөр

16 цагийн өмнө өмнө

Ялимгүй цас орно, өдөртөө 4-6 хэм хүйтэн байна

1 өдрийн өмнө өмнө

Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийг үүрэгт ажлаас нь чөлөөлөв

1 өдрийн өмнө өмнө

М.Нарантуяа-Нара: Энэ танхимд Ерөнхийлөгч орж ирэхээр яагаад бүгд "гөлөг" болчихдог юм бэ

1 өдрийн өмнө өмнө

У.Хүрэлсүх: Эх орныхоо эрх ашгаас урвасан хэнтэй ч монгол төр тохиролцох ёсгүй

1 өдрийн өмнө өмнө

Битүүмжлэгдсэн автомашиныг зарж, 375 сая төгрөг залилжээ

1 өдрийн өмнө өмнө

Токиогийн “Их дуулга”-д оролцох Монголын жүдочид тодорлоо

1 өдрийн өмнө өмнө

Хүүхэд залуусын хөгжлийг дэмжигч "Ачит Ихт" компани

1 өдрийн өмнө өмнө

Говь-Алтай аймагт 3.7 магнитудын хүчтэй газар хөдөлжээ

1 өдрийн өмнө өмнө

Согтуугаар тээврийн хэрэгсэл жолоодсон 62 зөрчил бүртгэгдлээ

1 өдрийн өмнө өмнө

Дүүжин замын тээврээр аюулгүй зорчих зааврыг танилцуулж байна

1 өдрийн өмнө өмнө

Дөрвөн чиглэлд шөнийн автобус иргэдэд үйлчилж байна

1 өдрийн өмнө өмнө

Төрийн өмчит компанийн тоог 85 болгон бууруулахаар тусгажээ

1 өдрийн өмнө өмнө

Ц.Идэрбат: Тариалангийн үйлдвэрлэл эрхлэгчдэд олгох хөнгөлөлттэй зээлийн хүртээмжийг нэмэгдүүлнэ

1 өдрийн өмнө өмнө

“Евро-3” болон түүнээс дээш стандартын АИ-92 автобензиний үнийг 1,000 хүртэл төгрөгөөр бууруулна

1 өдрийн өмнө өмнө

Хууль бус хөрөнгө хураан авах тухай хуулийн төслийг УИХ-д өргөн барина

1 өдрийн өмнө өмнө

Н.Учрал: Төрийн тэргүүний эхлүүлсэн жишгийн дагуу бүгд шалгуулах ёстой

1 өдрийн өмнө өмнө

Хуулийн төсөл: Хаврын морин уралдааныг зөвшөөрнө, зөвшөөрөхгүй

1 өдрийн өмнө өмнө

Ерөнхийлөгчийн албан тушаалаасаа чөлөөлөгдөх хүсэлтийг өнөөдөр шийдвэрлэнэ

1 өдрийн өмнө өмнө

Үс засуулбал эрч хүч ихэснэ

1 өдрийн өмнө өмнө

Цас орохгүй, өдөртөө 3-5 хэм хүйтэн байна

2 өдрийн өмнө өмнө

Б.Бямбасүрэн: Бэлтгэл хийж байгаад тамирчин болсон

2 өдрийн өмнө өмнө

Засгийн газрын ээлжит хуралдаан болж байна

2 өдрийн өмнө өмнө

Ерөнхийлөгчийн албан тушаалаасаа чөлөөлөгдөх хүсэлтийг өнөөдөр хэлэлцэнэ

САНАЛ БОЛГОХ
2026-11-14 өмнө

C.Бямбацогт: Ард түмнийхээ амьжиргаа орлогыг хамгаалсан, аж ахуйн нэгжүүдээ дэмжсэн төсвийг баталлаа

2026-11-14 өмнө

Г.Хосбаяр: Эдгээр 10 аймагт утааны асуудал маш хүнд байгаа

2026-11-14 өмнө

“Сугалаагүй цэцэрлэг” бодлогын дүнд хүүхдийн хамран сургалт 96 хувьд хүрчээ

2026-11-14 өмнө

Л.Мөнхбаясгалан: Алт, зэс, нүүрс дуусдаг юм, ус ч дуусна

2026-11-14 өмнө

Төрийн албаны гүйцэтгэлийн удирдлагын цахим системд 444 байгууллагын 23,482 албан хаагч бүртгэгджээ

2026-11-14 өмнө

Ялимгүй цас орно, өдөртөө 2-4 хэм хүйтэн байна

2026-11-14 өмнө

Үс засуулбал эд, мал арвижна

2026-11-14 өмнө

Туул гол дагуу Нисэх, Сонсголон орчимд 14.5 га талбайд олон жил хуримтлагдсан хог хаягдлыг цэвэрлэлээ

2026-11-14 өмнө

Эгийн голын усан цахилгаан станц төслийг байгаль орчинд сөрөг нөлөөгүй хэрэгжүүлэх боломжтой гэсэн урьдчилсан дүгнэлт гарчээ

2026-11-17 өмнө

2026.11.16: Улстөрчдийн хэн, юу хэлэв

2026-11-16 өмнө

Н.Учрал: Нөөцийн мах бэлтгэн нийлүүлэх тогтолцоог үндсээр нь шинэчилж байна

2026-11-16 өмнө

Ус амьдралыг тэтгэдэг бол Мод усыг хамгаалдаг

2026-11-16 өмнө

Өмгөөлөгчид цагдан хорих хугацааг нэг сараар тогтмол сунгадаг практикийг шүүмжиллээ

2026-11-17 өмнө

Ерөнхий сайд Н.Учрал 2027 оны улсын төсвийн онцлох шийдвэрүүдийг танилцууллаа

2026-11-17 өмнө

Цас цэвэрлэгээнд 1400 орчим ажилтан, албан хаагч ажиллаж, 350 гаруй тонн давс, бодис цацаад байна

2026-11-16 өмнө

Согтуугаар тээврийн хэрэгсэл жолоодсон 51 зөрчил бүртгэгдлээ

2026-11-17 өмнө

Нийслэлийн 7000 өрхийг дулаалж, цахилгаан халаалтад шилжүүлнэ

2026-11-17 өмнө

Нийслэлийн хэмжээнд “Шар дарцаг” аян эхэллээ

2026-11-16 өмнө

6,2 тэрбум төгрөгийн өмч хөрөнгийг авран хамгаалж ажиллалаа

2026-11-17 өмнө

Төсвийн хуулийн онцлох заалтууд

2026-11-16 өмнө

Ахуйн хэрэглээний жижиг газны баллон тэсэрч, иргэн гэмтжээ

2 өдрийн өмнө өмнө

“Оюу толгойн ашгаас иргэн бүрд 857,000 төгрөгийг хувь дансанд нь шилжүүлж өгөх асуудлаар хуулийн төсөл санаачлан хэлэлцүүлэх” тухай ажлын хэсгийг байгууллаа

2026-11-16 өмнө

Дөрвөн ногоон мэнгэтэй хөх морь өдөр

2 өдрийн өмнө өмнө

“Онцгой хотхон”-ы 512 айлын орон сууцны барилга угсралтын ажлыг шуурхайлахыг үүрэг болголоо

2026-11-16 өмнө

Цас орно, өдөртөө 5-7 хэм хүйтэн байна

2026-11-17 өмнө

"Ачит Ихт" компани үйлдвэрийн орчинд экологийн тэнцвэрийг хадгалагч тарвага нутагшууллаа

2026-11-17 өмнө

Согтуугаар тээврийн хэрэгсэл жолоодсон 44 зөрчил бүртгэгдлээ

2026-11-17 өмнө

Ачаалал ихтэй 10 чиглэлд автобусны хүртээмжийг нэмэгдүүллээ

2026-11-17 өмнө

“Тавантолгой түлш” ХХК 51.2 мянган тонн түлшний нөөц бүрдүүллээ

2 өдрийн өмнө өмнө

Э.Батшугар: Вакцинаар сэргийлж болох өвчнийг бууруулахад Засгийн газраас анхаарч ажиллана

Бидний тухай Редакцийн бодлого Сурталчилгаа байршуулах Холбоо барих Дээшээ буцах


Веб сайтад агуулагдсан мэдээлэл зохиогчийн эрхийн хуулиар хамгаалагдсан тул зөвшөөрөлгүй хуулбарлах хориотой.

Copyright © MMINFO.MN All Rights Reserved. Powered by HUREEMEDIA.