Монголчуудын амьдрал, аж ахуйтай Буддын сургааль салшгүй холбоотой. Тиймээс ч “Ганжуур, Данжуур” бурхан багшийн сургаалийг XVII зууны дунд үед Лигдэн хааны зарлигаар  монгол хэлнээ орчуулагдсан талаар эрдэмтэн, судлаачид хэлдэг. Энэхүү бүтээлийг орчуулахад 200 гаруй эрдэмтэн 30 гаруй жилийн хөдөлмөр зарцуулсан байдаг гэнэ. Тэгвэл өчигдөр БНХАУ-аас Монгол Улсад суугаа Элчин сайдын яамнаас МУИС-д “Ганжуур, Данжуур” судар бичиг хандивлах ёслолын үйл ажиллагаа боллоо. Энэхүү ёслолын үйл ажиллагаанд БНХАУ-аас Монгол Улсад суугаа Элчин сайд Шин Хаймин, МУИС-ийн захирал Я.Төмөрбаатар, БСШУСЯ-ны Соёл, урлагийн бодлогын газрын дарга Н.Болд болон оюутан залуус оролцов. Энэ үеэр МУИС-ийн захирал Я.Төмөрбаатар “БНХАУ-ын Элчин сайдын яамнаас МУИС-ийн Философи, шашин судлалын тэнхимд Монгол “Ганжуур, Данжуур” буддын судар номыг хандивлаж байгаад баяртай байна. Ганжуур, Данжуур судар бидний оюуны салшгүй нэгэн үнэт зүйл болон хөгжиж ирсэн. Хятад, Энэтхэг, Төвд, Монголчууд “Ганжуур, Данжуур”-ын бар хэвлэлийг тусгайлан хөгжүүлсэн нь дэлхийн ном хэвлэлийн баялгийг олон талтай болгосон юм. Энэхүү гайхамшигт бүтээлийг бидэнд бэлэглэсэнд баяртай байна. Манай сургууль БНХАУ-ын Элчин сайдын яамтай урт удаан хугацаанд хамтран ажиллаж байна. Цаашдын хамтын ажиллагааны хүрээнд 21 сая ам.долларын хөрөнгө оруулалтаар манай сургуульд хичээлийн шинэ байр барьж өгөхөөр болсон” гэв.

Ганжуур, Данжуур нь Бурхан багшийн сургааль юм. Тодруулбал, Ганжуур нь Бурхан багш амьд ахуйдаа айлдсан сургаалийн цогц бол Данжуур нь Бурхан багшаас хойших Энэтхэгийн эрдэмтэн мэргэд Ганжуурыг үзэж судлаад тайлбарлан, олон бүтээл туурвисны цогц юм байна. Тус сургааль нь  сэтгэл судлал, философи, логик, хими биологи, математик, анагаах, гоо зүй, сансар судлал гэх мэтчилэн байгаль, нийгмийн ухааны чиглэлийн суурь онол, судлах арга аргачлалын ерөнхий зарчмуудыг багтаасан мэдлэгийн сан хөмрөг гэдгийг эрдэмтэд онцлов. Тиймээс бурхны шашны онол сургаалийн чуулбар, шинжлэх ухааны бүрэн тайлбар толь хэмээн үздэг аж. Ганжуур, Данжуурыг монголчууд МЭ VIII зуунаас судалж эхэлсэн байдаг.

Энэ нь цаг хугацааны хувьд Төвдөөс өмнө судалж, өөрийн хэл бичигтээ орчуулан буулгаж байжээ. Ийнхүү 1629 онд Лигдэн хааны зарлигаар Ганжуурыг худам монгол бичигнээ бүрэн эхээр нь хөрвүүлэн, барлан хэвлэсэн аж. Үүнээс хойш хоёрдугаар Жанжаа хутагтын удирдлагаар 1742-1749 онд Данжуурыг мөн бүрэн эхээр нь орчуулж хэвлэсэн  түүхтэй гэнэ. Монгол Ганжуур, Данжуурыг бүтээхдээ тухайн үеийн дээд зэрэг зиндааны лам хувраг, нэрт орчуулагчид хамтран Санскрит, Төвд эхийг тулган орчуулсан тул Монгол Ганжуур Данжуур нь хамгийн алдаа мадаггүйд тооцогддог юм байна.

Хурлын үеэр БНХАУ-аас Монгол Улсад суугаа Элчин сайд Шин Хаймин “Монгол “Ганжуур, Данжуур” нь бичмэл болон дармал хоёр хэлбэрээр тархсан байдаг гэнэ. Харин өнөөдөр БНХАУ-ын Элчин сайдын яамнаас бэлэглэсэн уг судар нь 1720, 1749 онд тус тус хэвлэгдсэн дармал “Ганжуур, Данжуур”-ын хувилбар юм байна. Ёслолын үйл ажиллагааны үеэр БНХАУ-аас Монгол Улсад суугаа Онц бөгөөд бүрэн эрхт Элчин сайд Шин Хаймин үг хэлсэн юм. Тэрбээр “Энэ бол бурхны шашны шилдэг судар бичиг юм. Энэ нь зөвхөн бурхны судар ном төдийгүй бурхан шашны соёл, урлал, гүн ухаан зэрэг олон салбарыг хамруулсан маш том бүтээл юм. Энэ бүтээлийг хандивласнаар МУИС-ийн судалгааны ажилд тус дөхөм болно гэж үзэж байна” гэсэн юм.

БНХАУ-аас суугаа Элчин сайдын яамнаас хандивласан “Ганжуур, Данжуур” судрын боть нь Хятад улс дахь эхээс уйгуржин бичигт хөрвүүлсэн бөгөөд МУИС-ийн Философи, шашин судлалын тэнхэмийн оюутнууд Хятад, Монгол, Төвд Ганжуур, Данжуур судрын эхийг харьцуулан судлах боломж бүрдэж байгаа аж. Манай улсад “Ганжуур, Данжуур”-ын эх хувь нь Үндэсний төв номын санд ганц хувь байдаг гэнэ. Бурхан багш өөрөө айлдсан гэх зохиолуудын цоморлиг болсон Ганжуурын 108 ботид 1162 зохиол байдаг. Түүний хожмын шавь нар нь сэтгэлгээ, арга зүйн уламжлалаар нь бүтээсэн Данжуур нь 225 боть бөгөөд үүнд 3851 зохиол багтдаг. Харин “Ганжуур, Данжуур” нь нийт 333 боть, 5023 зохиол байдаг ажээ. Энэ үеэр бид “Монгол Ганжуур, Данжуур”-ыг хүлээн авах үйл ажиллагаанд оролцогчидтой уулзаж, ярилцлаа.

Т.Булган: Монголчуудын түүх соёлоо хойч үедээ өвлүүлэх судалгааны үндэс тавигдлаа

/МУИС-ийн Философи, шашин судлалын тэнхимийн багш, доктор/

-Ганжуур, Данжуур бол бурхан багшийн сургааль болоод түүний дараа гарсан эрдэмтдийн тайлбар бүтээлүүдийн эмхэтгэл юм. Ганжуур нь 100 гаруй, Данжуур нь 220 гаруй боть байдаг. Бурхан багшийн өөрийнх нь жинхэнэ сургааль Ганжуурт, дараах үеийн Энэтхэг, Төвд, Монгол эрдэмтдийн бүтээлүүд Данжуурт багтдаг. Өнөөдөр БНХАУ-аас монгол хэлнээ орчуулагдсан Ганжуур, Данжуурыг бүрэн эхээр нь хүлээлгэн өгөх ёслол болж байна. Монголчуудын түүх соёлоо мэдэх, шашин соёлоо ухаарах, уламжилж ирсэн мэдлэг ухаанаа хойч үедээ өвлүүлэхэд хамгийн чухал судалгааны үндэс тавигдаж байна. Өнөөдөр хандивлаж буй монгол Ганжуурыг авснаар Хятад, Төвд, Монгол Ганжуур бүрэн эхээрээ цугларч байгаа юм.  Ингэснээр манай сургуулийн багш болон оюутнууд Хятад, Төвд, Монгол хэл дээрх Ганжуур, Данжуурыг харьцуулан судалгаа хийх боломж бүрдлээ. Цаашид энэхүү үйл ажиллагааны үр дүнд Ганжуур, Данжуурын судалгаанд нэг алхам нэмсэн томоохон судалгаа гарна гэдэгт итгэлтэй байна.

Н.Болд: Энэ гайхамшигт судрыг 114 боть болгож бүрэн  цэгцэлсэн цорын ганц ард түмэн бол Монголчууд

/БСШУСЯ-ны Соёл, урлагийн бодлогын газрын дарга/

Монголчуудын оюуны өв болсон гайхамшигт бүтээл өнөөдрийг хүртэл үргэлжилж байна. XVII зуунд Ганжуур, Данжуурыг монгол хэлнээ хөрвүүлэхэд 41.6 мянган лан мөнгө цуглаж байсан. Түүний 31.2 мянган лан мөнгийг Монголын ард түмэн хандивласан байдаг. Энэ бүхэн монголчууд үеийн үед цаг үргэлж бичиг соёлтой нандин харьцаж байсны сонгодог жишээ юм. Тийм учраас "Монгол Шунхан Данжуур", 2012 онд "Есөн эрдэнийн ганжуур"-ыг ЮНЕСКО-гийн соёлын биет бус өвд бүртгүүлсэн. Энэ гайхамшигт судрыг 114 боть болгож бүрэн  цэгцэлсэн цорын ганц ард түмэн. Манай хойч үеийн залуучуудад өвөг дээсийн бүтээсэн зургаан боть номыг судлах өргөн боломж бий. Бид зургаан зууны дараа энэхүү гайхамшигт бичиг соёлын гэрч болж байна. Энэ гайхалтай бүтээлийг МУИС-ийн эрдэмтэн, багш нар, залуу хойч үед маань бэлэглэж байгаа БНХАУ-ын Засгийн газар, эрхэм Элчин сайдад БСШУСЯ-ны сайдын болон өөрийнхөө зүгээс талархал илэрхийлье.