Тус аймгийн Засаг даргын Тамгын газрын Хүнс, хөдөө аж ахуй, жижиг, дунд үйлдвэрлэл, худалдаа, үйлчилгээ хариуцсан мэргэжилтэн Н.Бямбацэцэгтэй өвөлжилтийн бэлтгэл ажил, удахгүй болох үзэсгэлэн худалдааны талаар ярилцсан юм.   

-Налгар сайхан байгаа хэдий ч намрын сар зургаа биш гэдэг дээ. Өвөлжилтийн бэлтгэл ажил ямар шатандаа яваа бол?  

-Дорноговь аймгийн  2016-2017 оны өвөлжилтийг өнтэй сайхан давсан. Зун долдугаар сарын 20-ноос хойш аймгийн нийт нутгаар ихээхэн хэмжээний бороо орсон юм. Ойр ойрхон бороо орсны хүчинд зуны эхэн сард нэлээд гандуу байснаа бодвол нийт нутгаар ногоорч, зуншлага сайхан боллоо. Гэхдээ Ус, цаг, уур, орчны шинжилгээний газраас бэлчээрийн төлөв байдлыг 14 сумын 53 багт ургацаар нь тодорхойлдог. Үүгээр нийт нутгийн 24 хувьд нь зуншлага хэвийн, 37 хувь нь гандуу, 39 хувь нь гантай гэж гарсан. Энэ судалгааг хийсний дараа бас бороо орсон байгаа. Малчид, иргэдийн ярьж байгаагаар бол зуншлага өмнөх жилүүдээ бодвол хамгийн сайхан жил боллоо. Сүүлийн жилүүдэд “Өвөл зуд болно” гэдэг ам дамжсан яриа их гардаг болсон л доо. Хэдий тэгж ярьдаг ч говьд сүүлийн хэдэн жил өвөл өнтэй сайхан л байна. Гэхдээ их хүйтэрч магадгүй гэж яриад байгаа учраас хүмүүс өвөлжилтийн бэлтгэлээ маш сайн базааж байгаа. Монгол Улсын Засгийн газрын 186 дугаар тогтоол гарсан. Үүгээр аймаг, сумын хэмжээнд хэдэн тонн өвс, тэжээл бэлтгэх ёстой вэ гэдэг бүх норм өгөгддөг. Үүний дагуу бүх сум өвөлжилтийнхөө бэлтгэл ажлыг хангаад эхэлчихсэн. Аймгаас гурван хадлангийн салааг Сүхбаатар, Хэнтий аймгийн нутаг дэвсгэрт байгалийн хадлан бэлтгүүлэхээр гаргалаа. Одоогоор аймгийн нөөцөд 82.6 тонн өвс хадгалагдаж байна. Өнгөрсөн хавар “Хаваржилт хүндэрлээ” гэдэг ам дамжсан яриа гарч, малчид “Үнэ төлбөргүй өвс өгөөч” гэдэг хүсэлт ирүүлсэн. Аймгаас 14 мянга гаруй боодол өвсийг алслагдсан байдал, малын тоо зэргийг харгалзан сумдад хуваарилсан юм. Энэ өвсийг суманд татаж аваачаад малчдад тараах үед ногоо гарч эхэлсэн. Тэгээд хүйтэрч, хүндэрч магадгүй гээд байсан цаг хугацаа нь өнгөрсөн л дөө. Тиймээс малчид “Үнэ төлбөргүй өгье” гэсэн ч энэ өвсийг аваагүй байна. Одоо бүгдээрээ сумын нөөцөд хадгалагдаж байгаа юм. Гэхдээ энэ жил аймаг норм, төлөвлөгөөнийхөө дагуу өвөлжилтийн бэлтгэлээ хангаж, өвс тэжээлээ татаж авч нөөцөлнө.

-Аймгийн хэмжээнд хэдэн малчин өрхийн хэчнээн толгой мал өвөлжиж, хаваржих бол?

-Манай аймаг 2016 оны жилийн эцсийн мал тооллогоор 1.7 сая толгой мал тоолуулсан. Одоогоор 4137 малчин өрхийн 1.7 сая толгой мал өвөлжиж, хаваржих урьдчилсан төлөвтэй байна.

-Хөдөө аж ахуйгаас гадна өөрийн чинь хариуцдаг бас нэгэн салбар бол жижиг, дунд үйлдвэрлэл, худалдаа юм байна. Төр, засгийн зүгээс жижиг, дунд үйлдвэрлэлийг бодлогоор дэмжинэ гэж ярьж байгаа. Дорноговь аймгийн хувьд энэ салбарын хөгжил ямар байна вэ. Хөндлөнгөөс нь харахад хилийн хоёр боомттой, дэд бүтэц сайн хөгжсөн гээд давуу тал олонтой юм?

-Жил бүр аймгийн Засаг даргын үйл ажиллагааны мөрийн хөтөлбөр, бодлогын баримт бичгүүдэд жижиг, дунд үйлдвэрлэлийг дэмжих бодлогын зорилтууд тусгагддаг. Манайд томоохон гээд нэрлэчих үйлдвэр байхгүй. Уул уурхайн компаниуд бол бий. Том үйлдвэр байдаггүй, дандаа өрхийн хэмжээний жижиг үйлдвэрлэл эрхэлдэг. Сум хөгжүүлэх болон жижиг, дунд үйлдвэрлэлийг хөгжүүлэх сангийн хөрөнгөөр тодорхой хэмжээний санхүүжилтийг жил бүр өгдөг. Сүүлийн үед баримталж буй бодлого, чиг хандлага нь бараа, бүтээгдэхүүнээ гадаад зах зээлд гаргах, аялал жуулчлалын салбартайгаа уялдаа холбоотой ажиллаж, жуулчид ямар бүтээгдэхүүнийг илүү сонирхож байна вэ гэдгийг судалж, туршлага хуримтлуулах оролдлогыг хийж байна. Манай аймаг БНХАУ-ын Өвөр Монголын өөртөө засах орны Дарханмуумянган хошуу болон Эрээн хоттой хамтын ажиллагаатай. Газар зүйн байрлалын хувьд ч хөрш зэргэлдээ. Тиймээс жил бүр хамтраад үзэсгэлэн худалдаа зохион байгуулахаар хэлэлцсэн. Энэ хэлэлцээнийхээ дагуу өнгөрсөн хавар Эрээн хотод үзэсгэлэн худалдаа зохион байгуулж, 70 орчим иргэн, аж ахуйн нэгж 30 орчим тонн бараа бүтээгдэхүүн авч явсан. Ийм хамтын ажиллагааныхаа хүрээнд энэ сарын 20-нд Дарханмуумянган хошуунд “Дорноговь түншлэл-2017” үзэсгэлэн худалдааг зохион байгуулах гэж байна.

-Энэ үзэсгэлэн худалдаанд оролцох хүмүүсийг ямар шалгуураар сонгох вэ. Магадгүй очих газрынхаа онцлогоос болоод ямар бараа бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэдэг хүнийг авч явах вэ гэх мэтээр нарийн асуудлууд бий л байх?   

-Дарханмуумянган хошуу, Эрээн хот хоёр ялгаатай. Дарханмуумянган хошуу хүн амаараа Эрээн хоттой ойролцоо боловч малчин иргэд олонтой. Тиймээс бидний үйлдвэрлэсэн бараа бүтээгдэхүүнийг илүү сонирхдог юм билээ. Ялангуяа, мах, махан бүтээгдэхүүнийг жилийн дөрвөн улиралд авах сонирхолтой байдаг. Гэтэл манай талд үүсээд байгаа нөхцөл байдал буюу малын гоц халдварт өвчин шүлхий, цэцэг, мялзан зэргээс болоод хилээр нэвтрүүлэх зөвшөөрөл олгогддоггүй. Манай бизнес эрхлэгчид ч эхний ээлжинд Эрээн эсвэл Дарханмуумянган хошуу, бүр Хөх хот руу явах сонирхол маш их. Гэхдээ манайханд нэг сул тал бий. Өөрсдийнхөө үйлдвэрлэсэн бараа бүтээгдэхүүний хаяг, шошго, сав, баглаа, боодол, чанарыг маш сайн анхаарах хэрэгтэй. Чанарын шаардлага хангахгүй, стандартад нь нийцэхгүй, тэгээд хэт өндөр үнэтэй бараа, бүтээгдэхүүнийг зарах гэж зарим нь оролддог. Эрээний томоохон захууд дээр яг ижил төрлийн бүтээгдэхүүн хямд үнэтэй байх жишээний. Гэтэл манайхан тэнд 1000 гэж байвал 2000-3000 төгрөгөөр зарах гээд байдаг. Бид үзэсгэлэн худалдаанд оролцож буй хүмүүстээ энэ талаар анхааруулж, заавар зөвлөгөө өгч, туршлага судлуулдаг юм. Энэ сарын 15, 16-нд аймагтаа эхлээд үзэсгэлэн худалдаа зохион байгуулна. Аймаг, орон нутгаас санхүүжилтийг нь шийдвэрлэдэг. Жил бүр зохион байгуулдаг уламжлалтай. Хүмүүсийн дунд хүлээлт үүсгэдэг томоохон арга хэмжээ болчихсон. Үүнд 14 сум зохион байгуулалттай оролцож, бараа бүтээгдэхүүн, сумаа сурталчилдаг. Эндээс шалгарсан оролцогчдын зардлыг нь даагаад улсын хэмжээний арга хэмжээнд явуулдаг. Үүнээс гадна энэ онд зарласан “Бүтээн байгуулалтын жил”-ийн хүрээнд худалдааны төвүүдийн тохижилт, өнгө үзэмжийг сайжруулах талаар нэлээд анхаарч ажиллалаа.