“Эрдэнэт үйлдвэр”-ийн төрөлжсөн архив “А” үнэлгээ авсан талаар Уулын баяжуулах “Эрдэнэт үйлдвэр”-ийн  Захиргаа хүний нөөцийн хэлтсийн орлогч дарга О.Отгонбаяртай ярилцлаа.

-“Эрдэнэт үйлдвэр”-ийн төрөлжсөн архив “А” үнэлгээ авсан гэсэн. Улсын хэмжээнд явагдсан архивын шалгалт хэдий хэр хугацаанд үргэлжилж, дүнгээ гаргасан бэ?
-Монгол Улсын Архивын тухай хууль, Төрийн архивын ажлын үндсэн заавар болон бусад холбогдох хууль тогтоомжийн хэрэгжилтийг шалгах, төрийн архивуудын үйл ажиллагааны төвшинг тогтоож, дүгнэлт хийх, цаашид авах арга хэмжээний зорилт чиглэлийг тодорхойлж, шийдвэрлүүлэхэд чиглэгдсэн зорилго бүхий улсын үзлэг Хууль зүйн сайдын 2016 оны А/43 тушаалаар аймаг нийслэлийн 22 архив, төрөлжсөн 12 архив, бүгд 34  төрийн архивын үйл ажиллагаанд 2016 оны дөрөвдүгээр сараас зургадугаар сарын хугацаанд явагдаж, дүнгээ гаргасан. Улсын үзлэгээр “Эрдэнэт үйлдвэр” ХХК-ийн Компанийн болон  төрөлжсөн архивын хамт олны сүүлийн долоон жилийн хөдөлмөрийн үнэлгээ 97.2 оноо буюу “Маш сайн” гэж үнэлүүллээ. Мөн төрөлжсөн архивуудаас улсын хэмжээнд II байр эзэлсэн амжилт гаргалаа.

-Танай төрөлжсөн архив сүүлийн долоон жил шинэлэг ямар ажил хийв?
-Архивын сан хөмрөгийг баяжуулах, түүхэн ач холбогдол бүхий үнэт баримт цуглуулах, компанийн ажилтнууд, иргэдэд сурталчлах зорилгоор хэд хэдэн томоохон арга хэмжээнүүдийг зохион явууллаа. Үүний нэг нь “Түүхээ бичье” уралдаан.  Цех, нэгжүүдийн түүх нь архивын сан хөмрөгийн данс бүртгэл боловсруулах, хөмрөгийн түүхчилсэн лавлах үйлдэх, сан хөмрөгийг тусгай төрлийн баримтаар нөхөн бүрдүүлэхэд өндөр ач холбогдолтой ажил болсон.

Энэ ажлын хүрээнд 30 орчим цех, нэгжүүдийн бүрэн түүх, 2544 тусгай төрлийн баримтуудыг (гэрэл зураг, дуу, дүрсний бичлэгүүд, баримтат кино г.м) архивт хүлээн аваад байна. “Эрдэнэт үйлдвэр”-ийн түүх бол хүний түүх. Тэгэхээр хүний түүхийг авч үлдэх нь маш үнэ цэнэтэй юм. “Эрдэнэт үйлдвэр”-ийн үүсэл, хөгжилд үнэтэй хувь нэмэр оруулсан Монгол Улсын Хөдөлмөрийн баатар Д.Жаргалсайхан, Д.Жигмэдцэрэн, Төрийн соёрхолт, геологич С.Сандуйжав, Төрийн соёрхолт, Техникийн шинжлэх ухааны доктор, дэд профессор, “Эрдэнэт үйлдвэр” ХХК-ийн ерөнхий баяжуулагч Ж.Баатархүү, гавьяат уурхайчин Д.Цагаач, Аж үйлдвэрийн гавьяат ажилтан, Шинжлэх ухаан, технологийн их сургуулийн профессор, Техникийн шинжлэх ухааны доктор С.Давааням нарын 230 хувийн баримтаар хөмрөг үүсгээд байна.

Мөн “Эрдэнэт үйлдвэр” ХХК-ийн хөрөнгөөр хэрэгжүүлж буй төсөл, хөтөлбөр, томоохон өргөтгөлийн төслүүдийн тайланг төлөвлөгөөний дагуу Төрөлжсөн архивт хүлээн авах ажил хийгдэж байна.

-Хүмүүс аль нэг байгууллагын архив бол лавлагаа, тодорхойлолт өгдөг л газар гэж ойлгодог шүү дээ?
-Тийм шүү. Ер нь архив хаалттай байгууллага байсан. Тэтгэвэрт гарах хэн нэгэн лавлагаа авдаг газар байсныг л бид мэднэ. Харин манайх 2014 оноос компанийн цех, нэгжүүдийн дунд “Архивын нээлттэй өдөрлөг”-ийг зохион байгуулж, уламжлал болгоод байна. Энэхүү нээлттэй өдөрлөгийн хүрээнд цех, хэлтсүүдийн удирдлага, хүний нөөц, бичиг хэргийн ажилтан, компанийн топ удирдлагууд, компанийн таван цех болон Орхон аймгийн ЗДТГ, Нийгмийн даатгал, Татварын хэлтэс зэрэг 10 гаруй албан байгууллага, Булган, Орхон аймгийн залуу сэтгүүлчид гээд нийт 300 гаруй хүнд ажлаа сурталчлаад байна.

Мөн 2014 оноос хойш нийт 13 удаагийн үзэсгэлэн зохион байгуулж, давхардсан тоогоор 260 баримтыг дэлгэн үзүүлсэн. Манай Төрөлжсөн архивт ОХУ-аас компанийн түүхтэй холбоотой цаасан суурьтай 10 үнэт хадгаламжийн нэгж, зургаан гэрэл зургийн цомог зэрэг үнэт баримтуудаас сан хөмрөгөө арвижууллаа.

-Цахим архивтай болсон гэсэн үү?
-Монгол Улсын Засгийн газрын 2006 оны 64 дүгээр тогтоолоор батлагдсан “Төрийн архив, албан хэрэг хөтлөлтийн үйл ажиллагаанд мэдээллийн технологи  нэвтрүүлэх үндэсний хөтөлбөр”-ийг хэрэгжүүлэх ажлын хүрээнд Баримтыг тоон системд шилжүүлэх ажил хийгдсэн. Үүний зэрэгцээ үйлдвэрт ажиллаж байсан, одоо ажиллаж байгаа ажилтан бүрийн ажилд орсон, гарсан тушаалаас гадна шилжилт хөдөлгөөнийг хайлтын цахим санд оруулах томоохон ажлыг компанийн удирдлагын дэмжлэгтэйгээр гүйцэтгэж байна. Энэхүү хөтөлбөр хэрэгжсэнээр баримтын хадгалалт хамгаалалт сайжирч, эрэлт хайлт түргэн шуурхай болох олон давуу талтай.

-Архиваас жилдээ ямар хэмжээний үйлчилгээ авдаг вэ?
-Төрөлжсөн архив маань жилдээ 1400 тушаалын, 2200 цалингийн лавлагаа, 2300 баримтын хуулбарыг иргэдэд гаргаж өгч, уншлагын танхимаар 800 гаруй баримтаар үйлчилдэг.  Мөн 3500 баримтыг үдэж хавтасладаг.

-Танай Төрөлжсөн архивт ямар ховор, нандин, үнэт баримтууд хадгалагддаг вэ?
-“Эрдэнэт үйлдвэр”-ийн ерөнхий захирлын хамгийн анхны 01 дугаартай тушаал 1974 оны долдугаар сарын 27-ны өдөр Дархан хотод гарсан байдаг. Ерөнхий захирал В.Шлыков үүрэгт ажилдаа орсон тухай. Тэр үед үйлдвэрийн захиргаа Дархан хотод байрлаж байсан. Мөн Эрдэнэт хот, “Эрдэнэт үйлдвэр”-ийн бүтээн байгуулалтын нийт 1038 ширхэг гэрэл зурагтай зургаан цомог, Эрдэнэтийн овоог анх 1965 онд нээсэн Монгол-Чехословакийн геологийн экспедицийн судалгааны баримтууд зэрэг олон ховор, нандин баримтууд бий. Мөн Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Цахиагийн Элбэгдорж 1981 онд “Эрдэнэт үйлдвэр”-ийн Засвар механикийн заводад ажилд орж байсан тушаал, “Эрдэнэт үйлдвэр”-ийн анхны хөрс хуулалтаар олдсон 3325 гр жинтэй цул аранжин зэс зэрэг баримтууд ч архивын сан хөмрөгт хадгалагдаж байдаг.

-Одоо Төрөлжсөн архивт зайлшгүй хийх шаардлагатай ямар ажил байгаа вэ?
-Цаашид улам сайжруулах, хэрэгжүүлэх шаардлагатай хэд хэдэн ажил бий. Үүнд, компанийн баримт бичиг нягтлан шалгах арга зүйн комиссын үйл ажиллагааг тогтмолжуулж мэргэжлийн төвшинд ажиллах, орчин үеийн шаардлагад нийцсэн тоног төхөөрөмжөөр хангагдсан архивын зориулалттай байртай болох асуудлыг шийдвэрлүүлэх, түр баримтыг хадгалах Байгууллагын архивын үйл ажиллагааг жигдрүүлж, мэргэжил арга зүйн удирдлагаар ханган ажиллах гэх мэтчилэн шийдвэрлүүлэх хэд хэдэн ажил байна.