2016 оны сонгуулийн өмнө эрх баригчид сонгуулийн хуулийг айхтар чангалсан. Нэр дэвшиж байгаа хүмүүсийн тараах материалыг хэдхэн хэвлэлийн хуудас байна гэж зааж өгсөн. Элдэв сурталчилаа хийж, урлагийн тоглолтоор иргэдийг баярлуулахыг хорьсон. Ер нь сонгуулийн үеэр болох юм ширхэг ч байгаагүй.

 

Тэр ч битгий хэл өдөр тутмын сонинуудыг ч сонгуулийн сурталчилгаанд оролцох боломжийг боомилсон. Нэр дэвшигчид мөрийн хөтөлбөрөө хэдхэн хуудас материал дээр хэвлэж тараагаад, хэдхэн самбар байрлуулаад өрсөлдсөн. Ерөөсөө шинэ хүн олонд танигдаж гарч ирэх боломжийг хаах гэж оролдсон л арга шүү дээ.  Дээрээс нь сонгуулийн үеэр хууль зөрчиж сурталчилгаа хийх, мөнгө тараах энэ тэр асуудал гаргавал бараг л “цаазаар авах” ухааны л юм яриад байсан. Гэтэл тэр чанга хууль нь зөвхөн хэвлэлийг боомилоход л чиглэсэн юм уу, хаашаа юм.

 

Саяхан орон нутгийн сонгууль болж өндөрлөлөө. Нийслэлийн хэмжээнд сонгогчдын ирц хангалт­гүй байлаа. Залуучуудын итгэл ал­дарч, аль ч намыг сонгосон хоо­сон амлалт, хий улстөржилт, өөрс­дөө баяжихаас өөрийг хийхгүй юм чинь саналаа өгөхгүй гэдэг үүд­нээс хандав бололтой. Гэтэл хоёр том нам улаан цагаан мөнгө та­раах ажил хийлээ. Ерөөсөө ил цагаан­даа гарсан. Тухайлбал, дахин санал хураалт явуулсан хэсгүүд дээр ажиллаж байгаа хүмүүс иргэд рүү утас­даж, “Саналаа ирж өг, 20, 30 мянган төгрөг өгье. Тэр хүний тө­лөө дугуйл­чихаарай” гэсэн бай­гаа юм. Энэ бол зүгээр л хэвийн зүйл болж хувирсан.

 

Сонгууль биш, хар захын наймаачид юм уу, хаашаа юм. Ингэж санал өгүүл­нэ ч гэж байхгүй байх аа. Түү­нээс гадна сонгуулийн санал авах хэсэг дээр ажиллаж байсан за­рим хүмүүс иргэдийн саналаа өгс­нийг батлах цагаан хуудсыг ху­рааж авсан тохиолдол нэлээд гар­сан. Бүр зарим нь нэг хуудсыг 5000 төгрөгөөр худалдаж авсан. Цагаан хуудсаа зарсан олон хүн энэ талаар ярьж байна. Бодвол “Таны төлөө ийм хүмүүсээр санал өгүүллээ” гэж цааш нь аль нэг нэр дэвшигчид өгөөд, мөнгө авч байгаа юм байлгүй. Сонгууль ийм л бохир заваан, балиар болж байна. Өнөөх мөнгө тараах асуудал бол бүр цайрсан.

 

Залуучууд ч гэсэн жаахан оройхон мөнгө өгөхөөр нь саналаа өгнө гээд сууж байх жи­шээ­тэй. Өнөөх хатуу чанга сон­гуулийн хууль чинь яав аа. Үйл­чил­сэн­гүй, эрх мэдэлтэн, эвэртэн тууртнуудаа. Ийм хэрэг­жих­гүй хуулиар яадаг юм. Мөнгө тараах, сонгогчдын саналыг худалдаж авах гаж тогтолцоог өөрчлөх гэж л хатууруулсан биз дээ. Гэтэл гол зорилгодоо хүрсэн­гүй.  Ингэж сонгууль зохион бай­гуу­лаад ч яах юм. Одоо бүр ир­гэд нь ам­таш­чих­сан, “мөнгө өгө­хөөр нь сон­гуулиа өгнө” гээд гүрий­гээд суу­чих­даг боллоо.

 

2020 оны УИХ-ын сон­гуу­лиар ийм зүйл тохиолд­вол яах вэ. Залуучуудын ихэнх нь саналаа өгөхгүй гүрийгээд, тэдэн төгрөг өгвөл л хуудсыг чинь бөглөж, хэн нэгэн улстөрчийг сонгоно гээд суучихвал яах юм. Ирц хүрэхээ болиод, дахин санал хураалт явуулж, дээрээс нь мөнгө төлж байж иргэдийн саналыг худалдаж авдаг жишиг тогтвол яах вэ. Ийм гаж жишиг тогтоохгүй гэж л уг нь сонгуулийн хуулиа чангалж, мөнгө тараах асуудалтай тэмцэхээр болсон юм биш үү.

 

Эсвэл хэвлэлүүдийг чангалж, залуусыг боомилох гэсэн л зорилготой байсан юм уу. Аль аль санаа чинь бүтсэнгүй “нохдууд” минь. Дараагийн сонгуулиар энэ мэт асуудлаа бодолцоно биз, одоогийн эрх баригчид.