Манайхан их гангарах дуртай улс. Түүний нэг илрэл нь дэлхийн олон улс оронд салбартай хув­цас, гоёл чи­мэг­лэл тэр бүү хэл ца­хил­­гаан ба­раа­нууд ма­най ул­сын то­­моо­­­хон ху­дал­даа­ны тө­вүү­­дийн лан­гуун дээр за­ларч, аль хэ­­дий­­нэ хэ­рэг­­лэг­­чид­­тэй бо­лоод амж­­сан. Тэр дун­даа ор­чин үеийн харил­цаа­ны гол хэ­рэг­сэл бол­сон гар ут­­сыг өр­гөн ашиг­лаж буй.

Хам­гийн сүү­­лийн жи­шээ гэ­хэд л үн­дэс­тэн дам­­на­­сан кор­по­раци гэг­дэх “Apple” ком­­пани iPhone 7, iPhone 7 Plus гар утас­ны­хаа заг­­ва­­рыг өн­гөр­сөн ес­­дүгээр сард танил­­цуул­­сан ч ма­­най ул­сад тун удахгүй ху­дал­­даа­лаг­даж эхэлсэн. Нө­гөө та­лаас үүнийг дэл­хий ер­­төнц гло­балч­­лагдаж, улс орны га­даад харил­цаа хөгжсөнтэй ч хол­бон тайл­барлаж болно. Гэхдээ манай улсын иргэд дэлхийн тех­ник технологийн хөгжилтэй хамт алхаж яваа ч өндөр үнээр худал­даж авсан гар утсаа бүрэн ашиглаж чадал­­гүй түүнийхээ боол нь болоод явах нь олонтой.

Тодорхой жишээ дурьдахад л үнэтэй цайтай, олон ид шидтэй гар утас худалдаж авсан хэдий ч түүнийгээ бүрэн ашиглаж чадал­гүй хулгайд алдаж, алдсан хойноо ч эргүүлэн олж чадахгүй байх нь элбэг. Гэтэл тэр ухаалаг гар утсан дээр нь байршил тогтоогч байдаг бөгөөд түүнийг идэвхжүүлээд л хулгайчаас эд хөрөнгөө хамгаалах боломжтой байдаг гэдгийг иргэд тэр бүр мэддэггүй.

Мэдсэн ч нэг их тоодоггүй. Мөн өдөр бүр цагдаагийн газарт ирэх хоногийн мэдээний ихэнх хувийг хулгайн гэмт хэрэг эзэлдэг талаар албаныхан ч мэдээлж, энэ төрлийн гэмт хэргээс өөрийгөө хамгаалах талаар анхааруулдаг. Тэр дундаа гар утасны хулгай дийлэнх хувийг нь эзэлдэг.

Өнөөдөр манай улсын захын нэг дунд сургуулийн хүүхэд хүртэл бидний хэлж заншсанаар ухаалаг гар утас ашиглаж, нийслэлийн хэмжээнд бүртгэлтэй 600 гаруй халаасны хулгайч  байгаа юм чинь энэ төрлийн гэмт хэрэг ихсэхгүй гэх ч газар үгүй. Мэдээж хулгайч нарын орлогыг тэтгэдэг гол зүйл нь гар утас. Гэхдээ сүүлийн үед гар утас гангараа байсан цаг ард хоцорч хүмүүсийн амьдралын салшгүй нэг хэсэг болчихоод буй. Тиймээс ч цалингаа хэд дахин нугалсан өндөр үнэтэй гар утас халааслан явах иргэд манай улсад дүүрэн болсон.

Нэгэнт л гар утас амьдралын салшгүй хэрэгцээ болсноос хойш цалингийн зээл тавин барин авсан хэдэн саяын өндөр үнэтэй гар утсаа хулгайч нараас хамгаалаад сурчих. Нөгөөтэйгүүр үүнд үүрэн телефоны компаниуд ч буруутай. Гар утасны хулгайтай тэмцэх та­лаар  холбогдох байгууллагууд арга хэмжээ авах гэж үзсэн талаар алба­ны эх сурвалж “Бид үүрэн теле­фоны опеаторуудтай хэд, хэ­дэн удаа уулзсан.

Хэрэв тухайн опера­тор компанийн хэрэглэгч гар утсаа хул­гайд алдсан бол  хэрэг­лэгч­дийн­хээ гар  утсыг өөр хүн ашиглах боломжгүй бол­гох, тухайн хэрэглэгч нь опера­тор компани дээрээ очиж нээлгэсэн тохиолдолд хулгайд алдсан утсыг ашиглах боломжтой болгох зэрэг асуудлыг тавьсан” хэмээн мэдээлсэн байдаг. Тэгвэл хэдэн сая төгрөгийн үнэтэй утсаа иргэдэд борлуулж байгаа юм чинь үүрэн телефоны компаниуд ядаж утасны байршлыг тогтоох үйл­чил­гээ­гээ иргэддээ үнэгүй үзүү­лэх хэрэгтэй шүү дээ. Үүрэн теле­фоны компаниуд алийн болгон ашиг орлогоо бодож, хэрэг­лэгч­дээ хохироож байх гэсэн юм.

Бараг нэг гайгүйхэн шиг хуучин машин авчих мөнгөөр иргэд гар утас худалдаж авч байгааг санах хэрэгтэй. Иргэдийн дунд “Үүрэн телефоны компаниуд ашиг олохын тулд гар утасны байр­шил тогтоох үйлчилгээг ир­гэ­дэд үзүүлдэггүй. Хэрвээ нэг хэрэг­лэгч өнөөдөр авсан утсаа алдвал маргааш нь дахин нэг утас шинээр худалдаж авна гэх бодлого барим­тал­даг” хэмээх хатуухан яриа бий. Энэхүү яриа хатуу боловч үнэний ортой байх талтай. Биз­не­сийн хууль, эдийн засгийн арга ухаа­наар бодсон ч манайх шиг жи­жиг зах зээлтэй улс оронд иймэр­хүү бодлого баримтлахгүй гэх нөх­цөл­гүй.

Тэгвэл ийм бугш­сан ний­гэмд ядаж салбартаа тэр­гүү­лэгч гэгддэг компаниуд нь бус­ды­гаа уриалаад ухаалаг утас худал­дан авсан үйлчлүүлэгчиддээ байршил тогтоох үйлчилгээг нь үнэгүй үзүүлчих л дээ. Тэгвэл иргэд ч хэдэн саяар авсан гар утсаа хулгайчид алдаад зогсохгүй, хулгайд алд­сан утасныхаа лизин­гийн мөн­гийг төлж суухгүй шүү дээ. Цаг­даа­гийн ерөнхий газраас гар утас­ны хулгайтай тэмцэхэд хамт­ран ажиллах талаар удаа да­раа үүрэн телефоны газруудад са­нал тавьж байсан ч өдий болтол аш­гаа бодоод өөдтэй хариу хэлэх­гүй байгаа гэдэг нь хүн бүх­ний нүдэн дээр илхэн. Тиймээс ядаж томоо­хон компаниуд нь иргэдээ шулахаа больчихооч.