• Эхлэл
  • Цаг агаар
  • Валют ханш
  • Улс төр
  • Эдийн засаг
  • Үзэл бодол
  • Спорт
  • Нийгэм
  • Дэлхий
  • Энтертайнмэнт
  • Зурхай



Төсвөөс биш түүхээс бүтсэн “Тэнгэрийн андлал”

Хэнтий аймгийн Батноров сумын 2-р багийн нутаг Хөхүүрийн талын хоймор Дэлгэр-Өлзий хайрханы зүүн суганд байрлах энгэр ээвэр, нөмөр нөөлөг газрыг түшиглэн ”Тэнгэр андгай” хөшөө цогцолбор сүндэрлэн босч байна. 
 
Энэхүү цогцолборын голд байрлах уран барималч А.Очирболдын ”Тэнгэрийн андлал” нэртэй уран баримал нь тал нутгийн хоёр залуу баатар эрс бие биедээ агсрага бүсээ өгч, андгай тангараг тавих үеийн агшинг тэнгэрийн салхины эрчлээсэнд бие биеэ нэвт цоргин, төв, гүн хүндэтгэлтэй харж буйгаар дүрсэлсэн хүрэл цутгуур баримал юм. 
 
 
Монголын Нууц Товчоонд энэхүү Хөхүүрийн талд Тэмүжин Боорч хоёр анх танилцан, тангараг өргөж, улмаар хулгайд алдсан найман шарга морио буцаан авсан тухай түүхэн баримт бий. Үүнээс үзвэл:
 
- Тэмүжин нэгэн насны салшгүй анд Боорч лугаа учирсан
- Андгай тангараг тавьсан
- Хамгийн анхны ялалтаа байгуулсан
- Тал нутгийн нүүдэлчдийн гол амин зуулга нь морь учир найман шарга морио олсноор эдийн засгийн эрх чөлөөгөө олсон... зэрэг хэд хэдэн түүхэн үйл явдлын халуун мөр энэхүү Хөхүүрийн талд шингэн үлджээ.  
 
 
Тийм ч учраас ”Тэнгэр андгай” хөшөө цогцолбор нь агуулга болоод хэлбэр талаасаа зөвхөн Чингис хааны намтартай холбоо бүхий түүхт газраас гадна андгай тангарагаар биежин бүтэх итгэл үнэмшил, шүтлэг бишрэлийн оронзай юм. Тэнгэрээс харвал Чингис хааны тамгаар тамгалагдсан мэт огторгуйн геометрийн дүрслэл бүхий энэ цогцолбор хөшөө нь гол хэсэгтээ дотоод тойрог болоод гадаад тойрог гэсэн хоёр үндсэн хэсгээс бүрдэнэ. 
 
Дотоод тойргийн төв хэсэгт ”Тэнгэрийн андлал” уран баримал түүний 3 талд гурван бичээс бүхий боржин чулуун хөшөө байна. 
 
Тангарагын бичээс
 
Нар сараан барин тангараглая
Няцаж буцснаан харван алья
Нэгэн эцгийн хөвгүүд мэт
Найртай сайхан явцгаая
Хураая хураая хураая
Авсан амнаасаа буцаж
Тавьсан тангарагаасаа няцвал
Атга яс минь хэмхрэг
Аяга цус минь асгараг
Хураая хураая хураая
 
 
Энэхүү монгол цэргийн тангарагийг Хатанбаатар Магсаржавын цэргүүдийн өргөсөн цусан тангараг болоод Дээд Монголын хошууд нарын дотор амаар үлдсэн цэргийн тангараг зэргээс эмхлэн ”Хураалан” буюу дайны уухай түрлэг болох ”Хураая” хэмээх уриа дуудлагыг сэргээн, монгол хаадын захидлын монгол бичгийн тигээр бичиж боржин чулуун хөшөөнд сийлэн босголоо. Энэ бол хамгийн хатуу тангараг бөгөөд уг хөшөө цогцолборт очсон хүмүүс арай хөнгөн андын тангараг, тал болох, хүж барилдах, эгч дүүс болох бусад тангарагийг өөрсдийн хүсэл зоригийн дагуу тавих боломжтой юм. 
 
”Тэнгэрийн салхи” дууны хөшөө
 
Тэнгэрийн салхи нь 
Тэгш үгүй
Төрсөн бие минь
Мөнх үгүй
Мөнхийн рашааныг хэн маань ч уулаа
Мөнөөхөн чөлөөндөө цэнгэн жаргая
Огторгуйн салхи нь
Оосор үгүй
Олдсон бие минь
Мөнх үгүй 
Мөнхийн рашааныг хэн маань ч уулаа
Мөнөөхөн чөлөөндөө цэнгэн жаргая
 
 
Хубилай хааны өрлөг жанжин Баарины Баян чинсан Өмнөд Сүн улсыг эзлэхээр 17 жилийн урт удаан аян дайн хийх цагт зохиогдсон төдийгүй улмаар 800 шахам жилийн цаг хугацааг туулж дуулагдаж ирсэн монгол цэргийн дуу. Энэ дууг одоо ч Өвөр Монголын Харчин,  Хорчин аймгийнхан дуулсаар байна. ”Тэнгэр андгай” цогцолборт ирэх хавар энэхүү хөшөө сүндэрлэн босох бөгөөд өвөр монголчуудын ирэх хамгийн дуртай газар болох болно.
 
“Эзэн сан”-ийн хөшөө
 
Чингис хааны тайлга тахилгын хамгийн их өргөн дэлгэр тархсан, нэг ая дан, дуулах хөгжөөх хэв намбаар өнөөг хүртэл тасралтгүй уламжлагдаж ирсэн ”Эзэн сан”-г монгол бичиг болоод крилл үсгээр боржин чулуунаа сийлж, ирэх хавар сүндэрлүүлэх болно. Ингэснээр тус хөшөө цогцолборыг зорин андгай тангараг өргөх, Чингис хааны аялал жуулчлалын шугамаар ирсэн монголчууд энэхүү санг унших, урих, бясалгах зан үйлийг өөрийн сонголтоор хийх боломжтой юм. 
 
 
Гадаад тойрогт ”Найман шарга”-д зориулсан 8 боржин чулуун морины уяа болоод 8 ерөөл бичсэн боржин чулуун бичээс 8 зовхист нь сүндэрлэн босох болно. 
 
1. Өндгөн сүргийн тахилгын уяа. Гүүний үрсү гаргах ёслол хийдэг.
2. Азарганы уяа. Азарга тавих ёслол хийдэг. 
3. Сэтэрийн уяа. Олон жил унаж эдэлсэн, хурдалсан морио дахиж, унаж эдлэхгүй онголох зан үйл үйлддэг.  
4. Үрээ хайрах уяа. Засах зан үйл хийхийн өмнө уяж, ерөөж, магтдаг.  
5. Түмэн эхийн уяа. Олон жил хурдалсан түрүүлсэн морийг уяах. 
6. Ажнай хүлгийн уяа. Эчнээ далдыг мэддэг эрдэмт мэргэн хүлэг морь.
7. Ганзагны сан унших уяа. Ан гөрөө, аян жинд зориулсан. 
8. Эр хоёр загалын уяа. Холоос нутаг гүйсэн морины уяа.  
 
”Тэнгэр андгай” хөшөө цогцолбор нь Монгол улсад Чингис хааны тайлга тахилгыг сэргээх болоод Чингис хааны аялал жуулчлал, монголчуудын адгуулах соёлын томоохон төв болон хөгжих зорилготой юм. 
 
 
Энэхүү хөшөө цогцолборыг түшиглэн аялал жуулчлалын төв, зочид буудал, морин спортын сургууль, морин уралдаан зохион байгуулах орчин үеийн цогцолбор байгуулагдах бөгөөд жилийн дөрвөн улиралын турш байнгын үйл ажиллагаатай монголчуудын болон монголд ирсэн жуулчдын очих хамгийн дуртай газар болох болно.
Хамгийн чухал нь Чингис хааны тайлга тахилга Монгол орон даяар түгэн дэлгэрэхэд жишиг бааз суурь болгох зорилготой юм. Энэхүү цогцолборын жишгээр далай мэт өргөн уудам Монгол орны өнцөг булан бүрт ялангуяа Чингис хааны тахилгын уламжлал бүхий газруудад сэргээхэд чиглэсэн угсаатны зүй, монгол судлалын судалгааны үр дүнд түшиглэсэн судалгааны төв ажиллах бөгөөд сургалт аргазүйн зөвлөмж, гарын авлага, видео контентууд бэлтгэн соён гэгээрүүлэх үйл ажиллагаа тасралтгүй явуулахыг зорьж байна. 
 
 
”Тэнгэр андгай” хөшөө цогцолборыг барьж бүтээх үйлсийн хөрөнгө оруулалтыг хувийн хэвшил, иргэдийн хандив, сайн дурын идэвх санаачлагын үндсэн дээр бүтээж байгаа бөгөөд бүрэн хийж гүйцэтгэсний дараа Соёлын яамны соёлын өвийн жагсаалтанд бүртгүүлэх, улмаар дараа дараагийн төслүүд салбарлан гарах ирээдүйтэй бүтээн байгуулалт болж байгаа юм. 
 
Энэ бүхнийг цогцлоон бүтээхэд монгол ахан дүүс та бүгдийн халуун сэтгэлийн дэмжлэг юу юунаас илүү чухал хэрэгтэй билээ. 
 
Чингис хааны яруу алдар ямагт мандан бадартугай
 
 
Судлаач Г.Ням-Очир 
    ХУВААЛЦАХ ЖИРГЭХ


МЭДЭЭНИЙ СЭТГЭГДЭЛ
ХОЛБООТОЙ МЭДЭЭ
Б.Пүрэвдагва: Иргэдтэйгээ уулзаж, 2027 оны төсөвт тусгах санал хүсэлтийг нь нээлттэй сонсож байна
Есөн улаан мэнгэтэй шар нохой өдөр
Ялимгүй цас орно, өдөртөө 4-6 хэм хүйтэн байна
Битүүмжлэгдсэн автомашиныг зарж, 375 сая төгрөг залилжээ



Веб сайтад агуулагдсан мэдээлэл зохиогчийн эрхийн хуулиар хамгаалагдсан тул зөвшөөрөлгүй хуулбарлах хориотой.

Copyright © MMINFO.MN All Rights Reserved. Powered by HUREEMEDIA.





  • Эхлэл
  • Цаг агаар
  • Валют ханш
  • Улс төр
  • Эдийн засаг
  • Үзэл бодол
  • Спорт
  • Нийгэм
  • Дэлхий
  • Энтертайнмэнт
  • Зурхай



Төсвөөс биш түүхээс бүтсэн “Тэнгэрийн андлал”

Хэнтий аймгийн Батноров сумын 2-р багийн нутаг Хөхүүрийн талын хоймор Дэлгэр-Өлзий хайрханы зүүн суганд байрлах энгэр ээвэр, нөмөр нөөлөг газрыг түшиглэн ”Тэнгэр андгай” хөшөө цогцолбор сүндэрлэн босч байна. 
 
Энэхүү цогцолборын голд байрлах уран барималч А.Очирболдын ”Тэнгэрийн андлал” нэртэй уран баримал нь тал нутгийн хоёр залуу баатар эрс бие биедээ агсрага бүсээ өгч, андгай тангараг тавих үеийн агшинг тэнгэрийн салхины эрчлээсэнд бие биеэ нэвт цоргин, төв, гүн хүндэтгэлтэй харж буйгаар дүрсэлсэн хүрэл цутгуур баримал юм. 
 
 
Монголын Нууц Товчоонд энэхүү Хөхүүрийн талд Тэмүжин Боорч хоёр анх танилцан, тангараг өргөж, улмаар хулгайд алдсан найман шарга морио буцаан авсан тухай түүхэн баримт бий. Үүнээс үзвэл:
 
- Тэмүжин нэгэн насны салшгүй анд Боорч лугаа учирсан
- Андгай тангараг тавьсан
- Хамгийн анхны ялалтаа байгуулсан
- Тал нутгийн нүүдэлчдийн гол амин зуулга нь морь учир найман шарга морио олсноор эдийн засгийн эрх чөлөөгөө олсон... зэрэг хэд хэдэн түүхэн үйл явдлын халуун мөр энэхүү Хөхүүрийн талд шингэн үлджээ.  
 
 
Тийм ч учраас ”Тэнгэр андгай” хөшөө цогцолбор нь агуулга болоод хэлбэр талаасаа зөвхөн Чингис хааны намтартай холбоо бүхий түүхт газраас гадна андгай тангарагаар биежин бүтэх итгэл үнэмшил, шүтлэг бишрэлийн оронзай юм. Тэнгэрээс харвал Чингис хааны тамгаар тамгалагдсан мэт огторгуйн геометрийн дүрслэл бүхий энэ цогцолбор хөшөө нь гол хэсэгтээ дотоод тойрог болоод гадаад тойрог гэсэн хоёр үндсэн хэсгээс бүрдэнэ. 
 
Дотоод тойргийн төв хэсэгт ”Тэнгэрийн андлал” уран баримал түүний 3 талд гурван бичээс бүхий боржин чулуун хөшөө байна. 
 
Тангарагын бичээс
 
Нар сараан барин тангараглая
Няцаж буцснаан харван алья
Нэгэн эцгийн хөвгүүд мэт
Найртай сайхан явцгаая
Хураая хураая хураая
Авсан амнаасаа буцаж
Тавьсан тангарагаасаа няцвал
Атга яс минь хэмхрэг
Аяга цус минь асгараг
Хураая хураая хураая
 
 
Энэхүү монгол цэргийн тангарагийг Хатанбаатар Магсаржавын цэргүүдийн өргөсөн цусан тангараг болоод Дээд Монголын хошууд нарын дотор амаар үлдсэн цэргийн тангараг зэргээс эмхлэн ”Хураалан” буюу дайны уухай түрлэг болох ”Хураая” хэмээх уриа дуудлагыг сэргээн, монгол хаадын захидлын монгол бичгийн тигээр бичиж боржин чулуун хөшөөнд сийлэн босголоо. Энэ бол хамгийн хатуу тангараг бөгөөд уг хөшөө цогцолборт очсон хүмүүс арай хөнгөн андын тангараг, тал болох, хүж барилдах, эгч дүүс болох бусад тангарагийг өөрсдийн хүсэл зоригийн дагуу тавих боломжтой юм. 
 
”Тэнгэрийн салхи” дууны хөшөө
 
Тэнгэрийн салхи нь 
Тэгш үгүй
Төрсөн бие минь
Мөнх үгүй
Мөнхийн рашааныг хэн маань ч уулаа
Мөнөөхөн чөлөөндөө цэнгэн жаргая
Огторгуйн салхи нь
Оосор үгүй
Олдсон бие минь
Мөнх үгүй 
Мөнхийн рашааныг хэн маань ч уулаа
Мөнөөхөн чөлөөндөө цэнгэн жаргая
 
 
Хубилай хааны өрлөг жанжин Баарины Баян чинсан Өмнөд Сүн улсыг эзлэхээр 17 жилийн урт удаан аян дайн хийх цагт зохиогдсон төдийгүй улмаар 800 шахам жилийн цаг хугацааг туулж дуулагдаж ирсэн монгол цэргийн дуу. Энэ дууг одоо ч Өвөр Монголын Харчин,  Хорчин аймгийнхан дуулсаар байна. ”Тэнгэр андгай” цогцолборт ирэх хавар энэхүү хөшөө сүндэрлэн босох бөгөөд өвөр монголчуудын ирэх хамгийн дуртай газар болох болно.
 
“Эзэн сан”-ийн хөшөө
 
Чингис хааны тайлга тахилгын хамгийн их өргөн дэлгэр тархсан, нэг ая дан, дуулах хөгжөөх хэв намбаар өнөөг хүртэл тасралтгүй уламжлагдаж ирсэн ”Эзэн сан”-г монгол бичиг болоод крилл үсгээр боржин чулуунаа сийлж, ирэх хавар сүндэрлүүлэх болно. Ингэснээр тус хөшөө цогцолборыг зорин андгай тангараг өргөх, Чингис хааны аялал жуулчлалын шугамаар ирсэн монголчууд энэхүү санг унших, урих, бясалгах зан үйлийг өөрийн сонголтоор хийх боломжтой юм. 
 
 
Гадаад тойрогт ”Найман шарга”-д зориулсан 8 боржин чулуун морины уяа болоод 8 ерөөл бичсэн боржин чулуун бичээс 8 зовхист нь сүндэрлэн босох болно. 
 
1. Өндгөн сүргийн тахилгын уяа. Гүүний үрсү гаргах ёслол хийдэг.
2. Азарганы уяа. Азарга тавих ёслол хийдэг. 
3. Сэтэрийн уяа. Олон жил унаж эдэлсэн, хурдалсан морио дахиж, унаж эдлэхгүй онголох зан үйл үйлддэг.  
4. Үрээ хайрах уяа. Засах зан үйл хийхийн өмнө уяж, ерөөж, магтдаг.  
5. Түмэн эхийн уяа. Олон жил хурдалсан түрүүлсэн морийг уяах. 
6. Ажнай хүлгийн уяа. Эчнээ далдыг мэддэг эрдэмт мэргэн хүлэг морь.
7. Ганзагны сан унших уяа. Ан гөрөө, аян жинд зориулсан. 
8. Эр хоёр загалын уяа. Холоос нутаг гүйсэн морины уяа.  
 
”Тэнгэр андгай” хөшөө цогцолбор нь Монгол улсад Чингис хааны тайлга тахилгыг сэргээх болоод Чингис хааны аялал жуулчлал, монголчуудын адгуулах соёлын томоохон төв болон хөгжих зорилготой юм. 
 
 
Энэхүү хөшөө цогцолборыг түшиглэн аялал жуулчлалын төв, зочид буудал, морин спортын сургууль, морин уралдаан зохион байгуулах орчин үеийн цогцолбор байгуулагдах бөгөөд жилийн дөрвөн улиралын турш байнгын үйл ажиллагаатай монголчуудын болон монголд ирсэн жуулчдын очих хамгийн дуртай газар болох болно.
Хамгийн чухал нь Чингис хааны тайлга тахилга Монгол орон даяар түгэн дэлгэрэхэд жишиг бааз суурь болгох зорилготой юм. Энэхүү цогцолборын жишгээр далай мэт өргөн уудам Монгол орны өнцөг булан бүрт ялангуяа Чингис хааны тахилгын уламжлал бүхий газруудад сэргээхэд чиглэсэн угсаатны зүй, монгол судлалын судалгааны үр дүнд түшиглэсэн судалгааны төв ажиллах бөгөөд сургалт аргазүйн зөвлөмж, гарын авлага, видео контентууд бэлтгэн соён гэгээрүүлэх үйл ажиллагаа тасралтгүй явуулахыг зорьж байна. 
 
 
”Тэнгэр андгай” хөшөө цогцолборыг барьж бүтээх үйлсийн хөрөнгө оруулалтыг хувийн хэвшил, иргэдийн хандив, сайн дурын идэвх санаачлагын үндсэн дээр бүтээж байгаа бөгөөд бүрэн хийж гүйцэтгэсний дараа Соёлын яамны соёлын өвийн жагсаалтанд бүртгүүлэх, улмаар дараа дараагийн төслүүд салбарлан гарах ирээдүйтэй бүтээн байгуулалт болж байгаа юм. 
 
Энэ бүхнийг цогцлоон бүтээхэд монгол ахан дүүс та бүгдийн халуун сэтгэлийн дэмжлэг юу юунаас илүү чухал хэрэгтэй билээ. 
 
Чингис хааны яруу алдар ямагт мандан бадартугай
 
 
Судлаач Г.Ням-Очир 


МЭДЭЭНИЙ СЭТГЭГДЭЛ


Бидний тухай Редакцийн бодлого Сурталчилгаа байршуулах Холбоо барих

Веб сайтад агуулагдсан мэдээлэл зохиогчийн эрхийн хуулиар хамгаалагдсан тул зөвшөөрөлгүй хуулбарлах хориотой.

Copyright © MMINFO.MN All Rights Reserved. Powered by HUREEMEDIA.





Эхлэл Улс төр Эдийн засаг Үзэл бодол Спорт Нийгэм Дэлхий Энтертайнмэнт Зурхай
  • Нийтлэл
  • •
  • Ярилцлага
  • •
  • Сурвалжлага
  • •
  • Азийн АШТ
  • •
  • Фото мэдээ
  • •
  • Оддын амьдрал
БҮХ СЭДЭВ
  • •Засгийн газар
  • •Чуулган
  • •Ерөнхийлөгч
  • •Сэрэмжлүүлэг
  • •Байнгын хороо
  • •Уул уурхай
  • •Степпе Арена
  • •Бөхийн төрлүүд
  • •Халуун сэдэв
  • •Видео мэдээ
  • •Яам, Агентлаг
  • •Эрүүл мэнд
  • •Гэмт хэрэг
ХУРААХ
Б.Энх-Амгалан: Хувь хүний...
Б.Энх-Амгалан: Цахим гүтгэлгийг...

Төсвөөс биш түүхээс бүтсэн “Тэнгэрийн андлал”

Kuzmo 2021-11-09
    ХУВААЛЦАХ ЖИРГЭХ
Төсвөөс биш түүхээс бүтсэн “Тэнгэрийн андлал”
Хэнтий аймгийн Батноров сумын 2-р багийн нутаг Хөхүүрийн талын хоймор Дэлгэр-Өлзий хайрханы зүүн суганд байрлах энгэр ээвэр, нөмөр нөөлөг газрыг түшиглэн ”Тэнгэр андгай” хөшөө цогцолбор сүндэрлэн босч байна. 
 
Энэхүү цогцолборын голд байрлах уран барималч А.Очирболдын ”Тэнгэрийн андлал” нэртэй уран баримал нь тал нутгийн хоёр залуу баатар эрс бие биедээ агсрага бүсээ өгч, андгай тангараг тавих үеийн агшинг тэнгэрийн салхины эрчлээсэнд бие биеэ нэвт цоргин, төв, гүн хүндэтгэлтэй харж буйгаар дүрсэлсэн хүрэл цутгуур баримал юм. 
 
 
Монголын Нууц Товчоонд энэхүү Хөхүүрийн талд Тэмүжин Боорч хоёр анх танилцан, тангараг өргөж, улмаар хулгайд алдсан найман шарга морио буцаан авсан тухай түүхэн баримт бий. Үүнээс үзвэл:
 
- Тэмүжин нэгэн насны салшгүй анд Боорч лугаа учирсан
- Андгай тангараг тавьсан
- Хамгийн анхны ялалтаа байгуулсан
- Тал нутгийн нүүдэлчдийн гол амин зуулга нь морь учир найман шарга морио олсноор эдийн засгийн эрх чөлөөгөө олсон... зэрэг хэд хэдэн түүхэн үйл явдлын халуун мөр энэхүү Хөхүүрийн талд шингэн үлджээ.  
 
 
Тийм ч учраас ”Тэнгэр андгай” хөшөө цогцолбор нь агуулга болоод хэлбэр талаасаа зөвхөн Чингис хааны намтартай холбоо бүхий түүхт газраас гадна андгай тангарагаар биежин бүтэх итгэл үнэмшил, шүтлэг бишрэлийн оронзай юм. Тэнгэрээс харвал Чингис хааны тамгаар тамгалагдсан мэт огторгуйн геометрийн дүрслэл бүхий энэ цогцолбор хөшөө нь гол хэсэгтээ дотоод тойрог болоод гадаад тойрог гэсэн хоёр үндсэн хэсгээс бүрдэнэ. 
 
Дотоод тойргийн төв хэсэгт ”Тэнгэрийн андлал” уран баримал түүний 3 талд гурван бичээс бүхий боржин чулуун хөшөө байна. 
 
Тангарагын бичээс
 
Нар сараан барин тангараглая
Няцаж буцснаан харван алья
Нэгэн эцгийн хөвгүүд мэт
Найртай сайхан явцгаая
Хураая хураая хураая
Авсан амнаасаа буцаж
Тавьсан тангарагаасаа няцвал
Атга яс минь хэмхрэг
Аяга цус минь асгараг
Хураая хураая хураая
 
 
Энэхүү монгол цэргийн тангарагийг Хатанбаатар Магсаржавын цэргүүдийн өргөсөн цусан тангараг болоод Дээд Монголын хошууд нарын дотор амаар үлдсэн цэргийн тангараг зэргээс эмхлэн ”Хураалан” буюу дайны уухай түрлэг болох ”Хураая” хэмээх уриа дуудлагыг сэргээн, монгол хаадын захидлын монгол бичгийн тигээр бичиж боржин чулуун хөшөөнд сийлэн босголоо. Энэ бол хамгийн хатуу тангараг бөгөөд уг хөшөө цогцолборт очсон хүмүүс арай хөнгөн андын тангараг, тал болох, хүж барилдах, эгч дүүс болох бусад тангарагийг өөрсдийн хүсэл зоригийн дагуу тавих боломжтой юм. 
 
”Тэнгэрийн салхи” дууны хөшөө
 
Тэнгэрийн салхи нь 
Тэгш үгүй
Төрсөн бие минь
Мөнх үгүй
Мөнхийн рашааныг хэн маань ч уулаа
Мөнөөхөн чөлөөндөө цэнгэн жаргая
Огторгуйн салхи нь
Оосор үгүй
Олдсон бие минь
Мөнх үгүй 
Мөнхийн рашааныг хэн маань ч уулаа
Мөнөөхөн чөлөөндөө цэнгэн жаргая
 
 
Хубилай хааны өрлөг жанжин Баарины Баян чинсан Өмнөд Сүн улсыг эзлэхээр 17 жилийн урт удаан аян дайн хийх цагт зохиогдсон төдийгүй улмаар 800 шахам жилийн цаг хугацааг туулж дуулагдаж ирсэн монгол цэргийн дуу. Энэ дууг одоо ч Өвөр Монголын Харчин,  Хорчин аймгийнхан дуулсаар байна. ”Тэнгэр андгай” цогцолборт ирэх хавар энэхүү хөшөө сүндэрлэн босох бөгөөд өвөр монголчуудын ирэх хамгийн дуртай газар болох болно.
 
“Эзэн сан”-ийн хөшөө
 
Чингис хааны тайлга тахилгын хамгийн их өргөн дэлгэр тархсан, нэг ая дан, дуулах хөгжөөх хэв намбаар өнөөг хүртэл тасралтгүй уламжлагдаж ирсэн ”Эзэн сан”-г монгол бичиг болоод крилл үсгээр боржин чулуунаа сийлж, ирэх хавар сүндэрлүүлэх болно. Ингэснээр тус хөшөө цогцолборыг зорин андгай тангараг өргөх, Чингис хааны аялал жуулчлалын шугамаар ирсэн монголчууд энэхүү санг унших, урих, бясалгах зан үйлийг өөрийн сонголтоор хийх боломжтой юм. 
 
 
Гадаад тойрогт ”Найман шарга”-д зориулсан 8 боржин чулуун морины уяа болоод 8 ерөөл бичсэн боржин чулуун бичээс 8 зовхист нь сүндэрлэн босох болно. 
 
1. Өндгөн сүргийн тахилгын уяа. Гүүний үрсү гаргах ёслол хийдэг.
2. Азарганы уяа. Азарга тавих ёслол хийдэг. 
3. Сэтэрийн уяа. Олон жил унаж эдэлсэн, хурдалсан морио дахиж, унаж эдлэхгүй онголох зан үйл үйлддэг.  
4. Үрээ хайрах уяа. Засах зан үйл хийхийн өмнө уяж, ерөөж, магтдаг.  
5. Түмэн эхийн уяа. Олон жил хурдалсан түрүүлсэн морийг уяах. 
6. Ажнай хүлгийн уяа. Эчнээ далдыг мэддэг эрдэмт мэргэн хүлэг морь.
7. Ганзагны сан унших уяа. Ан гөрөө, аян жинд зориулсан. 
8. Эр хоёр загалын уяа. Холоос нутаг гүйсэн морины уяа.  
 
”Тэнгэр андгай” хөшөө цогцолбор нь Монгол улсад Чингис хааны тайлга тахилгыг сэргээх болоод Чингис хааны аялал жуулчлал, монголчуудын адгуулах соёлын томоохон төв болон хөгжих зорилготой юм. 
 
 
Энэхүү хөшөө цогцолборыг түшиглэн аялал жуулчлалын төв, зочид буудал, морин спортын сургууль, морин уралдаан зохион байгуулах орчин үеийн цогцолбор байгуулагдах бөгөөд жилийн дөрвөн улиралын турш байнгын үйл ажиллагаатай монголчуудын болон монголд ирсэн жуулчдын очих хамгийн дуртай газар болох болно.
Хамгийн чухал нь Чингис хааны тайлга тахилга Монгол орон даяар түгэн дэлгэрэхэд жишиг бааз суурь болгох зорилготой юм. Энэхүү цогцолборын жишгээр далай мэт өргөн уудам Монгол орны өнцөг булан бүрт ялангуяа Чингис хааны тахилгын уламжлал бүхий газруудад сэргээхэд чиглэсэн угсаатны зүй, монгол судлалын судалгааны үр дүнд түшиглэсэн судалгааны төв ажиллах бөгөөд сургалт аргазүйн зөвлөмж, гарын авлага, видео контентууд бэлтгэн соён гэгээрүүлэх үйл ажиллагаа тасралтгүй явуулахыг зорьж байна. 
 
 
”Тэнгэр андгай” хөшөө цогцолборыг барьж бүтээх үйлсийн хөрөнгө оруулалтыг хувийн хэвшил, иргэдийн хандив, сайн дурын идэвх санаачлагын үндсэн дээр бүтээж байгаа бөгөөд бүрэн хийж гүйцэтгэсний дараа Соёлын яамны соёлын өвийн жагсаалтанд бүртгүүлэх, улмаар дараа дараагийн төслүүд салбарлан гарах ирээдүйтэй бүтээн байгуулалт болж байгаа юм. 
 
Энэ бүхнийг цогцлоон бүтээхэд монгол ахан дүүс та бүгдийн халуун сэтгэлийн дэмжлэг юу юунаас илүү чухал хэрэгтэй билээ. 
 
Чингис хааны яруу алдар ямагт мандан бадартугай
 
 
Судлаач Г.Ням-Очир 

ФОТО:

Сэдвүүд :
ХОЛБООТОЙ МЭДЭЭ
Б.Пүрэвдагва: Иргэдтэйгээ уулзаж, 2027 оны төсөвт тусгах санал хүсэлтийг нь нээлттэй сонсож байна
Есөн улаан мэнгэтэй шар нохой өдөр
Ялимгүй цас орно, өдөртөө 4-6 хэм хүйтэн байна
Битүүмжлэгдсэн автомашиныг зарж, 375 сая төгрөг залилжээ
МЭДЭЭНИЙ СЭТГЭГДЭЛ

АНХААРУУЛГА:Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд mminfo.mn хариуцлага хүлээхгүй болно. ХХЗХ-ны журмын дагуу зүй зохисгүй зарим үг, хэллэгийг хязгаарласан тул ТА сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээг зөрчсөн сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй. Сэтгэгдэлтэй холбоотой санал гомдлыг 99998796 утсаар хүлээн авна.

ШУУРХАЙ МЭДЭЭ
1 өдрийн өмнө өмнө

Жүдо бөхийн Залуучуудын дэлхийн аваргаар Т.Ариунзаяа тодорлоо

1 өдрийн өмнө өмнө

Дэлхийд тод гялалзсан оюунлаг охин Б.Оюун-Үжин

1 өдрийн өмнө өмнө

Өрнөдөд сандрал, Дорнодод найдвар, Шэньжэнээс томоохон ахиц дэвшил гарна гэж хүлээж байна

1 өдрийн өмнө өмнө

У.Хүрэлсүх: Эх орныхоо эрх ашгаас урвасан хэнтэй ч Монгол төр тохиролцох ёсгүй

1 өдрийн өмнө өмнө

Б.Пүрэвдагва: Иргэдтэйгээ уулзаж, 2027 оны төсөвт тусгах санал хүсэлтийг нь нээлттэй сонсож байна

1 өдрийн өмнө өмнө

С.Бямбацогт: Парламентад суудалтай намуудын дарга нарыг оролцуулсан ойлголцол, зөвшилцлийн Зөвлөлийг байгуулж ажиллана

1 өдрийн өмнө өмнө

Есөн улаан мэнгэтэй шар нохой өдөр

1 өдрийн өмнө өмнө

Ялимгүй цас орно, өдөртөө 4-6 хэм хүйтэн байна

1 өдрийн өмнө өмнө

Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийг үүрэгт ажлаас нь чөлөөлөв

1 өдрийн өмнө өмнө

М.Нарантуяа-Нара: Энэ танхимд Ерөнхийлөгч орж ирэхээр яагаад бүгд "гөлөг" болчихдог юм бэ

1 өдрийн өмнө өмнө

У.Хүрэлсүх: Эх орныхоо эрх ашгаас урвасан хэнтэй ч монгол төр тохиролцох ёсгүй

2 өдрийн өмнө өмнө

Битүүмжлэгдсэн автомашиныг зарж, 375 сая төгрөг залилжээ

2 өдрийн өмнө өмнө

Токиогийн “Их дуулга”-д оролцох Монголын жүдочид тодорлоо

2 өдрийн өмнө өмнө

Хүүхэд залуусын хөгжлийг дэмжигч "Ачит Ихт" компани

2 өдрийн өмнө өмнө

Говь-Алтай аймагт 3.7 магнитудын хүчтэй газар хөдөлжээ

2 өдрийн өмнө өмнө

Согтуугаар тээврийн хэрэгсэл жолоодсон 62 зөрчил бүртгэгдлээ

2 өдрийн өмнө өмнө

Дүүжин замын тээврээр аюулгүй зорчих зааврыг танилцуулж байна

2 өдрийн өмнө өмнө

Дөрвөн чиглэлд шөнийн автобус иргэдэд үйлчилж байна

2 өдрийн өмнө өмнө

Төрийн өмчит компанийн тоог 85 болгон бууруулахаар тусгажээ

2 өдрийн өмнө өмнө

Ц.Идэрбат: Тариалангийн үйлдвэрлэл эрхлэгчдэд олгох хөнгөлөлттэй зээлийн хүртээмжийг нэмэгдүүлнэ

2 өдрийн өмнө өмнө

“Евро-3” болон түүнээс дээш стандартын АИ-92 автобензиний үнийг 1,000 хүртэл төгрөгөөр бууруулна

2 өдрийн өмнө өмнө

Хууль бус хөрөнгө хураан авах тухай хуулийн төслийг УИХ-д өргөн барина

2 өдрийн өмнө өмнө

Н.Учрал: Төрийн тэргүүний эхлүүлсэн жишгийн дагуу бүгд шалгуулах ёстой

2 өдрийн өмнө өмнө

Хуулийн төсөл: Хаврын морин уралдааныг зөвшөөрнө, зөвшөөрөхгүй

2 өдрийн өмнө өмнө

Ерөнхийлөгчийн албан тушаалаасаа чөлөөлөгдөх хүсэлтийг өнөөдөр шийдвэрлэнэ

2 өдрийн өмнө өмнө

Үс засуулбал эрч хүч ихэснэ

2 өдрийн өмнө өмнө

Цас орохгүй, өдөртөө 3-5 хэм хүйтэн байна

2026-11-18 өмнө

Б.Бямбасүрэн: Бэлтгэл хийж байгаад тамирчин болсон

2026-11-18 өмнө

Засгийн газрын ээлжит хуралдаан болж байна

2026-11-18 өмнө

Ерөнхийлөгчийн албан тушаалаасаа чөлөөлөгдөх хүсэлтийг өнөөдөр хэлэлцэнэ

САНАЛ БОЛГОХ
2026-11-14 өмнө

C.Бямбацогт: Ард түмнийхээ амьжиргаа орлогыг хамгаалсан, аж ахуйн нэгжүүдээ дэмжсэн төсвийг баталлаа

2026-11-14 өмнө

Г.Хосбаяр: Эдгээр 10 аймагт утааны асуудал маш хүнд байгаа

2026-11-14 өмнө

“Сугалаагүй цэцэрлэг” бодлогын дүнд хүүхдийн хамран сургалт 96 хувьд хүрчээ

2026-11-14 өмнө

Төрийн албаны гүйцэтгэлийн удирдлагын цахим системд 444 байгууллагын 23,482 албан хаагч бүртгэгджээ

2026-11-14 өмнө

Л.Мөнхбаясгалан: Алт, зэс, нүүрс дуусдаг юм, ус ч дуусна

2026-11-14 өмнө

Эгийн голын усан цахилгаан станц төслийг байгаль орчинд сөрөг нөлөөгүй хэрэгжүүлэх боломжтой гэсэн урьдчилсан дүгнэлт гарчээ

2026-11-14 өмнө

Ялимгүй цас орно, өдөртөө 2-4 хэм хүйтэн байна

2026-11-14 өмнө

Үс засуулбал эд, мал арвижна

2026-11-14 өмнө

Туул гол дагуу Нисэх, Сонсголон орчимд 14.5 га талбайд олон жил хуримтлагдсан хог хаягдлыг цэвэрлэлээ

2026-11-17 өмнө

2026.11.16: Улстөрчдийн хэн, юу хэлэв

2026-11-16 өмнө

Ус амьдралыг тэтгэдэг бол Мод усыг хамгаалдаг

1 өдрийн өмнө өмнө

М.Нарантуяа-Нара: Энэ танхимд Ерөнхийлөгч орж ирэхээр яагаад бүгд "гөлөг" болчихдог юм бэ

2026-11-16 өмнө

Н.Учрал: Нөөцийн мах бэлтгэн нийлүүлэх тогтолцоог үндсээр нь шинэчилж байна

2026-11-17 өмнө

Ерөнхий сайд Н.Учрал 2027 оны улсын төсвийн онцлох шийдвэрүүдийг танилцууллаа

2026-11-17 өмнө

Цас цэвэрлэгээнд 1400 орчим ажилтан, албан хаагч ажиллаж, 350 гаруй тонн давс, бодис цацаад байна

2026-11-17 өмнө

Төсвийн хуулийн онцлох заалтууд

2026-11-16 өмнө

Өмгөөлөгчид цагдан хорих хугацааг нэг сараар тогтмол сунгадаг практикийг шүүмжиллээ

2026-11-17 өмнө

Нийслэлийн 7000 өрхийг дулаалж, цахилгаан халаалтад шилжүүлнэ

2026-11-16 өмнө

Согтуугаар тээврийн хэрэгсэл жолоодсон 51 зөрчил бүртгэгдлээ

2026-11-17 өмнө

Нийслэлийн хэмжээнд “Шар дарцаг” аян эхэллээ

2026-11-16 өмнө

6,2 тэрбум төгрөгийн өмч хөрөнгийг авран хамгаалж ажиллалаа

1 өдрийн өмнө өмнө

Б.Пүрэвдагва: Иргэдтэйгээ уулзаж, 2027 оны төсөвт тусгах санал хүсэлтийг нь нээлттэй сонсож байна

2026-11-18 өмнө

“Оюу толгойн ашгаас иргэн бүрд 857,000 төгрөгийг хувь дансанд нь шилжүүлж өгөх асуудлаар хуулийн төсөл санаачлан хэлэлцүүлэх” тухай ажлын хэсгийг байгууллаа

2026-11-16 өмнө

Ахуйн хэрэглээний жижиг газны баллон тэсэрч, иргэн гэмтжээ

2026-11-18 өмнө

“Онцгой хотхон”-ы 512 айлын орон сууцны барилга угсралтын ажлыг шуурхайлахыг үүрэг болголоо

2026-11-18 өмнө

Э.Батшугар: Вакцинаар сэргийлж болох өвчнийг бууруулахад Засгийн газраас анхаарч ажиллана

2026-11-18 өмнө

Засгийн газрын ээлжит хуралдаан болж байна

2026-11-17 өмнө

"Ачит Ихт" компани үйлдвэрийн орчинд экологийн тэнцвэрийг хадгалагч тарвага нутагшууллаа

2026-11-17 өмнө

Ачаалал ихтэй 10 чиглэлд автобусны хүртээмжийг нэмэгдүүллээ

2026-11-16 өмнө

Дөрвөн ногоон мэнгэтэй хөх морь өдөр

Бидний тухай Редакцийн бодлого Сурталчилгаа байршуулах Холбоо барих Дээшээ буцах


Веб сайтад агуулагдсан мэдээлэл зохиогчийн эрхийн хуулиар хамгаалагдсан тул зөвшөөрөлгүй хуулбарлах хориотой.

Copyright © MMINFO.MN All Rights Reserved. Powered by HUREEMEDIA.