Улаанбаатар хотын нийтийн тээврийн шинэ төрөл болох Дүүжин замын тээвэр төслийг Яармаг, Арцат-Өнөр хороололд чиглэлд хэрэгжүүлж буй. Төслийн үндсэн технологийн чухал үе шат болох кабель сүвлэх буюу тросс татах ажил ирэх дөрөвдүгээр сараас эхлэх гэж буй. Бид Пома группийн Улаанбаатар дахь төслийн менежер Сесил Бройтой уулзаж, төслийн явц, инженерийн нарийн шийдэл, аюулгүй ажиллагааны талаар дэлгэрэнгүй ярилцлаа.

-Сайн байна уу? Танд энэ өдрийн мэндийг хүргэе. Дүүжин замын тээвэр төслийн явцаас яриагаа эхэлье?

-Улаанбаатар хотод хэрэгжиж буй дүүжин замын тээврийн төслийн барилга угсралтын ажил төлөвлөгөөний дагуу үргэлжилж байна. Төслийн хүрээнд Яармаг, Арцат буудлын хажууд 98 кабинд зориулсан гараашийн барилга, мөн дүүжин тээврийн буудлын ажлыг гүйцэтгэж байгаа бол Өнөр хорооллын буудлын дотор заслын болон цахилгааны ажлууд үргэлжилж байна. Баянгол, Хан-Уул дүүргийг холбосон дүүжин замын системийн хувьд нийт 19 тулгуур багана босгохоос өнөөдрийн байдлаар 18 тулгуур баганын угсралтыг бүрэн дуусгасан бөгөөд нэг тулгуур баганын ажил л үлдээд байна. Тус тулгуур баганын суурилуулалтын ажлыг зураг төслийн дагуу, техникийн шаардлагыг ханган гүйцэтгэж байна. Эдгээр ажил бүрэн дууссаны дараа дүүжин замын тээврийн үндсэн технологийн үе шат болох кабель сүвлэх буюу тросс татах ажлыг ирэх дөрөвдүгээр сараас эхлүүлнэ. Кабель сүвлэх ажил нь системийн аюулгүй, тогтвортой ажиллагааг хангах чухал үе шат бөгөөд энэ ажлыг олон улсын стандартын дагуу, инженерийн нарийн хяналт дор гүйцэтгэнэ.

-Төслийн бүхий л үе шат Пома группийн инженерүүдийн хяналтад хийгдэж байна. Кабель сүвлэх ажиллагааг яагаад онцолж байгаа тухайгаа тайлбарлаж болох уу?

-Дүүжин замын тээврийн төслийн ган троссыг татах, суурилуулах ажил нь инженерийн өндөр нарийвчлалтай, олон улсын аюулгүй ажиллагааны стандартыг мөрдөж, үе шаттай хэрэгжүүлдэг нарийн процесс юм.

Дүүжин замын тээврийн тулгуур багана, буудал буюу станцуудын барилга угсралтын ажил бүрэн дуусаж, дамрын системийг зураг төслийн дагуу суурилуулсны дараа тросс татах ажлыг хийнэ. Троссын чиглэл, урт, таталтын хүч, геометрийн тооцоог нарийвчлан баталж, ажлын талбайд аюулгүй ажиллагааны бүс, хяналтын цэгүүдийг тогтоодог. 

Үндсэн ган троссыг татахаас өмнө юун түрүүнд нарийн троссыг чиглэл дагуу татаж суурилуулдаг. Уг нарийн троссыг дрон, тусгай татлагын төхөөрөмж, зарим тохиолдолд нисдэг тэрэг ашиглан тулгуур багана, станцуудын дамрын дээгүүр дамжуулан татаж, улмаар үндсэн троссыг гадуур нь бүрж сүлжиж оруулах суурь зам болгон ашигладаг. Үүний дараа туслах троссоор дамжуулан дунд шатны илүү зузаан троссыг татаж, эцэст нь хэдэн арван тонн жинтэй, өндөр даацын үндсэн ган тросс бэлэн болно.

Ган троссыг татах явцад тулгуур бүр дээрх дамрын төвд зөв байрлаж байгаа эсэх, мушгиралт үүсэж байгаа эсэхийг байнга хянаж, инженерийн хэмжилт сканнэр хийдэг. Тросс дамрын дээр жигд суусны дараа гидравлик татагч төхөөрөмж ашиглан таталтын хүчийг нарийн тохируулж, температурын нөлөө болон металлын суналтын коэффициентыг тооцон, зураг төслийн шаардлагад нийцүүлэн эцэслэн бэхэлдэг. Таталт хэт сул, эсвэл хэт чанга байх нь системийн тогтвортой ажиллагаанд сөргөөр нөлөөлөх тул энэхүү тохируулгыг өндөр нарийвчлалтай гүйцэтгэдэг.

Тросс суурилуулалтын дараа тодорхой хугацаанд хоосон горимд ажиллуулж, суулт, чичиргээ, дуу чимээ, хэлбийлтийг шалган туршилт хийдэг. Үүний дараа ачаалалтай туршилт хийж, бүх үзүүлэлт хэвийн болсны дараа л гондола буюу кабин бэхлэх ажилд орох юм. Ган тросс нь олон улсын стандартын дагуу үйлдвэрийн туршилт, баталгаажуулалтад орсон бөгөөд суурилуулалтын бүх үе шатанд мэргэшсэн инженер, техникийн хяналтын баг байнгын хяналт тавьж ажиллана.Тийм учир дүүжин замын тээврийн ган троссыг татах ажил нь нэг удаагийн энгийн ажиллагаа бус, олон шат дамжсан, өндөр хариуцлага, нарийн тооцоонд суурилсан инженерийн цогц процесс байдаг юм.

-Дүүжин замын тээврийн системийн тросс сүвлэх ажиллагааг Франц инженерүүд гүйцэтгэх үү?

-Дүүжин замын тээврийн системийн үндсэн гол бүрэлдэхүүн болох хүнд даацын тросс буюу ган татлага төслийн талбай дээр ирсэн. Ган татлага бүхий  хүнд даацын дамрыг нийслэлийн авто замын бүтцэд ямар нэгэн эвдрэл, хүндрэл учруулахгүйгээр оруулж ирэхээр логистикийн нарийвчилсан төлөвлөгөө боловсруулж, бэлтгэл ажлыг ханган хэрэгжүүлсэн. Ган татлагат дамар нь тус бүр 56 тонн жинтэй бөгөөд хоёр ширхэг буюу нийт 112 тонн юм.

Кабелийг Өнөр хорооллын буудлын орчимд буулгасан. Нийт кабелийн урт нь ойролцоогоор 9 км бөгөөд төслийн хүрээнд босгосон 19 тулгуур баганын дээгүүр агаарт сүвлэн татаж, суурилуулах технологийн ажиллагааг гүйцэтгэнэ. Энэхүү 112 тонн жинтэй кабелийг тулгуур баганууд дээр агаарт нь сүвлэж, нарийн тохируулга хийх нь төслийн хамгийн нарийн, хариуцлагатай үе шатанд тооцогддог. Өөрөөр хэлбэл, 9 км урт, 112 тонн жинтэй ган кабелийг газар дээр чирэхгүй, таслахгүй, тасархай холбохгүй, агаарт тулгуур багана бүрд дамжуулах  юм.

Кабель сүвлэх ажиллагаа нь өндөр нарийвчлал, тусгай технологи шаардсан онцлог процесс гэдгийг давтан хэлмээр байна. Улаанбаатарт хэрэгжиж буй төслийн хувьд тусгай зориулалтын машин, хүнд даацын дрон ашиглан хамгийн нимгэн, нарийн диаметртэй троссыг чиглэл дагуу агаарт эргүүлэн сүвлэж, улмаар троссыг бүтэн тойрог болгон холбоно. Үүний дараа уг троссыг ашиглан илүү өргөн диаметртэй, шат дараалсан кабелийг агаарт татаж сүвлэх ажиллагааг гүйцэтгэнэ. Эцсийн шатанд хамгийн өргөн, ойролцоогоор 6 сантиметрийн диаметртэй үндсэн даацын кабелийг агаарт сүвлэн татаж, зураг төслийн дагуу шаардлагатай түвшинд чангалах юм.

Үндсэн кабелийг бүрэн суурилуулсны дараа троссын чангалалтын болон нягтаршуулах тогтворжилтын ажлуудыг дараалан гүйцэтгэж, системийн механик тэнцвэр, аюулгүй ажиллагааг хангана. Кабель сүвлэх, чангалалтын бүх ажлыг зургаадугаар сараас өмнө бүрэн дуусгахаар төлөвлөж байна.

Кабель сүвлэх ажлыг дүүжин замын тээврийн чиглэлээр мэргэшсэн, олон улсын туршлагатай тусгай баг Франц улсаас ирж, зориулалтын тоног төхөөрөмж ашиглан гүйцэтгэх юм. Ажил гүйцэтгэх явцад аюулгүй ажиллагааг нэн тэргүүнд тавьж, олон улсын стандарт, техникийн зааварчилгааг чанд мөрдөн хэрэгжүүлэх бөгөөд ингэснээр дүүжин замын тээврийн системийн найдвартай, тогтвортой ажиллагааг бүрэн хангана.

-Ган татлага тасрах вий гэсэн айдас, болгоомжлол иргэдийн дунд байдаг?

-Яармаг, Арцат-Өнөр хороолол чиглэлийн дүүжин замын тээвэр төсөлд зургаан ширхэгтэй, сүлжмэл томоостой ган татлагыг ашиглаж байна. Тус ган татлагын нэг томоос нь 36 утастай бөгөөд нийт 216 ширхэг утаснаас бүрдсэн. Энэхүү татлага нь “В” маркийн, ачаа болон зорчигч тээвэрлэх зориулалттай, эрч нь задардаггүй хийцтэй. Өөрийн механик үзүүлэлт, бат бэх чанар, зүсэлтийн тэсвэрлэлтийн үзүүлэлтээрээ мөрдөгдөж буй техникийн нөхцөл, олон улсын стандартын шаардлагыг бүрэн хангасан байна.

Дашрамд дурдахад ган татлага нь дүүжин замын тээврийн аюулгүй, тогтвортой ажиллагааг хангахад чухал үүрэг гүйцэтгэдэг бөгөөд угсралт, ашиглалтын үеийн бүх үзүүлэлтүүд нь стандартын шаардлагад нийцсэн.

-Өвлийн улиралд тросс хөлдөх, мөстсөнөөс гацах аюултай гэсэн иргэдийн болгоомжлол байна. Үүнд та ямар хариулт өгөх вэ?

-Иргэдийн дунд өвлийн улиралд дүүжин замын тээврийн ган тросс хөлдөж, мөстөж аюул учруулах вий гэсэн болгоомжлол байгааг мэргэжлийн түвшинд тайлбарлах нь зүйтэй. Дүүжин замын тээврийн системд ашиглагддаг ган тросс нь ердийн татлагаас огт өөр, тусгай зориулалтын өндөр стандартын дагуу үйлдвэрлэгддэг бөгөөд өвлийн хүнд нөхцөлд ажиллахад ямар ч аюулгүй байхаар тооцоологдсон байдаг. Юуны өмнө дүүжин замын тээврийн ган тросс нь байнгын хөдөлгөөнтэй ажилладаг тул нэг цэг дээр тогтмол хөлдөж, зузаан мөс тогтох боломжгүй гэдгийг хэлье. Буудлын хэсгээр тросс нь эргэлдэн хөдөлж байх явцад дамрын үрэлтээс тодорхой хэмжээний дулаан ялгардаг нь мөс тогтохоос сэргийлэх чухал хүчин зүйл болдог. Мөн троссын гадаргуу нь тусгай технологиор боловсруулагдсан, чийг барихгүй, гадаргуу дээр цас, мөс тогтох нөхцөл хязгаарлагдмал төдийгүй буудал дээр мөс хусагчтай. Дүүжин замын тээврийн системийг -30 хэмээс доош температуртай, цас ихтэй, салхи ширүүн бүс нутагт олон арван жил ашиглаж ирсэн олон улсын туршлага бий. Жишээлбэл, Австри, Швейцарь, Франц, Канад, Япон зэрэг орнуудын уулын бүсийн хотууд өвлийн хатуу уур амьсгалтай нөхцөлд ч дүүжин замын тээвэр найдвартай ажиллаж байна. Эдгээр систем нь цас, мөсний нөлөөллийг багасгах тусгай ажиллагааны горим, байнгын хяналтын системтэй.

Түүнчлэн дүүжин замын тээвэрт цагийн хяналт хийдэг мэдрэгч, хяналтын систем суурилуулдаг. Хэрэв мөстөх зэргээр эрсдэл илэрвэл хурд тохируулах, системийг богино хугацаанд зогсоож шалгалт хийх, цас мөс цэвэрлэх зэрэг ажиллагааг аюулгүй байдлын зааврын дагуу хэрэгжүүлдэг. Тросс хөлдөж, гэнэтийн осол үүсэхээс сэргийлж техникийн болон ашиглалтын зохицуулалтаар бүрэн хянадаг. Иймээс өвлийн улиралд дүүжин замын тээврийн ган тросс мөстөж, аюул учруулна гэдэг бодит инженерийн тооцоо, олон улсын ашиглалтын туршлагаас харахад ямар ч үндэслэлгүй. Харин ч дүүжин замын тээвэр нь хүйтэн уур амьсгалтай хотуудад ч аюулгүй, найдвартай ажиллагаагаа хангахаар зохион бүтээгдсэн, орчин үеийн нийтийн тээврийн шийдэл гэдгийг онцлон тэмдэглэх нь зүйтэй.

-Танд баярлалаа.