М.Даваа

Найр наадмын намар цаг ирлээ. Энэ үед хүмүүс хурим найр хийх, хүүхдийн үс авах, бэр гуйх, шинэ байрны найр хийх, унаганы тамганы найр гээд найр наадам ч ёстой хөвөрнө дөө. Найр наадмын буруу ч гэж юу байх вэ, гагцхүү бид л найр наадмаа хэтрүүлдэг, хэтэрхий хавтгайруулдагт хамаг учир нь оршиж байгаа юм. Монголчууд бидний томоохон ёс заншилын нэг бол бэр гуйх ёс юм. Аймаг аймгуудын бэр гуйх ёс нь өөр өөр байдаг. Бэр гуйгч нь удам судар сайтай,  нэр бүтэн хүн байх ёстой. Зан үйлийн өрген мэдлэгтэй, гэр бүлээсээ салж, хагацаагүй, үр хүүхдээр өнөр өтгөн, ах дүү, төрөл терөгсед, хамт олон, нутаг усандаа нэр хүндтэй,төлөв түвшин, харилцаж буй хүмүүстээ хүндэтгэл үзүүлж чадах мэдрэмжтэй нэгэн байвал таны үр хүүхдийн ирээдүйд сайнаар нөлөелне гэж үздэг.  Энд нэг зүйлийг онцлон хэлэхийг хүслээ. Бид яагаад бэр гуйх гэж очсон хүмүүсээ ухаангүй болтол нь согтоодог юм бэ, хэзээнээс, хаанаас дэлгэрсэн ёс вэ.  Архиар шахаж, согтоодог ёс байхгүй гэдгийг судлаач, эрдэмтэд батлан хэлдэг.

Бүр хавтгайрлаа, таминь ээ. Үүнээс үүдэн сүүлийн үед янз бүрийн шалтгааны улмаас нас барагсдын тоо ихэсч байна гэдгийг албаныхан хэлсээр байгаа, ард иргэд ч өөрсдөө ярьсаар байдаг. Гэсэн хэдий ч архиар шахдаг байдал үргэлжилсээр л. Өвөг дээдсийнхээ ёс заншлаа өөрчлөн, хавтгай архидалт болгодогоо цаад талынхны ааш авирыг шалгаж байна гэж хэлэх нь ч бий. Ингэж шалгана ч гэж юу байх вэ дээ, түүнээс чинь болоод худ ураг болж буй хүмүүс чинь амь үрэгдсээр байгааг яагаад ойлгохгүй байгаа юм бэ. Энэ бол дэндүү том тэнэглэл болохоос ёс заншил биш шүү. Хүмүүсийн ухамсарын асуудал,  архиар шахаж согтоох чинь  бүдүүлэг зан болохоос ёс заншил биш шүү. Хүчээр архи дарс уулгасан тохиолдолд хариуцлага хүлээлгэнэ гэдгийг хуульчилсан энэ үед хэрэгт орно гэдгээ ч ухамсарлах хэрэгтэй. Шинэ айл үүсгэж гэрлэх нь хүний амьдрал дахь хамгийн эрхэм үйл явдал юм. Тэгээд ч шинэ амьдралаа зохиож буй залуу хосуудын хувьд бэр гуйхаас болон архиар хүн шахсаны улмаас хэрэг төвөгт орох, амь насаа алдаж буй асуудал гарвал насан туршид нь хар дурсамж болж үлдэх нь ямар л сайхан байх вэ дээ, бас л бодууштай. Бүр бэрээ аваад хөдөлж байхад нь хүртэл машины цонхоор архи хийж өгдөг айлыг ч харж байлаа.  Охиноо согтуу хүмүүст өгөөд явуулахад  сайхан байх уу.  Бусдыг болъё гэхэд охиноо бодох хэрэгтэй биз дээ, охиныхоо амь насыг согтуу хүмүүсийн гарт өгөөд явуулж байна гэдгээ яагаад ойлгодоггүй юм бэ.     Бөөлжис,  нус цэртэйгээ  хутгалдан айлаас  мөлхөж гарах, мөлхүүлж гарах тийм хүсэхээр зүйл биш шүү дээ, түүний оронд хоёр хүүхдийнхээ ирээдүйн амьдралд сайн сайхныг хүсээд аз, жаргал ерөөлөөр дүүрэн сайхан зүйл ярилцаад хөгжилдөөд гарч болно шүү дээ. Хэр хэмжээнээс хэтэрсэн архидалт үр хүүхдийн чинь хойшдын амьдралд муу үр дагавар дагуулдаг гэдгийг хэн хүнгүй л мэдэж байгаа ч бие биенээ мал болтол нь архиар шахах энэ бурангуй ёс хэзээ дуусгавар болох юм бэ. Хүний амьдралд тохиодог томоохон баяруудын нэг болсон эх орондоо өргөө нэмж гал голомтоо бадраан ахан дүүсийн ариун холбоо тогтоож буй үр хүүхдийнхээ хойч ирээдүйг  бодон энэ тэнэг уламжлалаа дор бүрнээ анхаарч, цэг тавих цаг нь болсон шүү.

Эх сурвалж: Монголын мэдээ сонин

2023 оны наймдугаар сарын 28. Даваа. №134 (5862)