Оросын бизнесмэн, хувийн цэргийн “Вагнер” компанийн эзэн Евгений Пригожины онгоц сүйрч тэр амь үрэгдсэн талаарх мэдээлэл дэлхий дахины анхаарлын төвд байна. Олон нийтийн сүлжээгээр тарж байгаа мэдээллийн доорхи сэтгэгдлийн ихэнх нь түүнийг ОХУ-ын Ерөнхийлөгч Владимир Путинтай сөргөлдөж байсан болохоор онгоц нь нисэгчдийн алдаанаас болж сүйрсэн гэдэг хувилбарыг бараг авч үзэхгүй байна.

Хамгийн түгээмэл хувилбар нь онгоцны бүхээгт дэлбэрэлт болсон юмуу, газраас агаарын их буугаар буудсан гэж үзэж байна. Ингэж үзэх гол шалтгаан нь онгоц агаарт хэдэн  хэсэг болон, зарим хэсгүүд нь онгоцны их биеэс хол унасныг баримт болгож байна. Гэхдээ “Вагнер”-ын эзний онгоцонд юу тохиолдсон талаар нэгдсэн хариу өнөөдөндөө байхгүй байгаа юм.

Ослын талаар юу бичиж байна вэ

Сүйрэл болсны орой мэдээллийн РБК агентлаг хууль хяналтын эх сурвалжаас авлаа хэмээн нислэгийн алдаа, техникийн саатал, гадны хүчин зүйл гэсэн гурван хувилбар дэвшүүлж байгаа юм байна хэмээн бичсэн. Гэхдээ онгоц хэт эвдэрснээс үзэхэд энэ нь магадлал тун бага.

Ямарч онгоцны сүйрлийн хамгийн нийтлэг гол шалтгаанд экипажийн алдаа, техникийн бүрэн бус байдал, гадаад хүчин зүйл ордог. Энэ бүхий л хувилбарыг хууль хняалтынхан, нислэгийн аюулгүй байдлыг хангах албаныхан нэг бүрчлэн шалгаж дүгнэлт гаргадаг. Тэгээд ч энэ хэдэн шалтгаан  тус бүрдээ жижиг жижиг шалтгаануудыг агуулж байдаг болохоор тэр бүхнийг нарийвчлан шалгадаг. Тэгэхээр мөрдөн байцаагчид бол тэр бүхий л нарийн учир шалтгааныг хэвлэлийнхэнд нэг бүрчлэн задлалгүйгээр ерөнхийд нь тайлбарлаж, хүний хүчин зүйлээс болсон уу, техникийн бүрэн бүс будал уу, гаднын хүчин зүйл үү гэх мэтээр хэлдэг.

Болсон үйл явдал

Тверийн агаарт наймдугаар сарын 23-нд юу болсон бэ. Юун түрүү онгоц агаарт ямар байдалтай явсан гэдгээс эхэлнэ. Энэ талаар “Flightradar24” сервис онгоцны маршрут, нислэгийн байдал дээшлэх болон хурд, ослын үеийн өндөр зэргийг маш тодорхой мэдээлж.

Embraer Legacy 600-ийн мэдээллээр бол RA-02795 бүртгэлтэй онгоц москвагийн цагаар 17:59-өөс эхлэн 18:11 цагт агаарт байсан байна.  Онгоц москва орчмын Зеленоград хотын орчимд 3,7 км-ийн өндөрт цагт 585 км-ийн хурдтай нисч явжээ.

Онгоцны нислэгийн туршид өндөр авч, хурдаа нэмсээр байгаа нь аппаратаас мэдээлэл ирэхээ болих хүртэл тодорхой байсан байна. Энд онгоц доошилж байгаа мэдээлэл алга. Тэгээд аппарат унтарсан. Энэ бол мэдээлэгч аппаратыг нэг бол унтраасан, эсвэл техникийн ямар нэг шалтгаанаар ажиллахаа болсон, гэхдээ энэ бүхэн агаарт болсон.

Дүрс бичлэг

Бас нэг баталгаатай эх сурвалж бол ослыг нүдээр үзсэн хүмүүсийн хийсэн дүрс бичлэгүүд. Нэг бичлэг дээр онгоц эгц доошоо босоо тэнхлэгээр араасаа утаа савсуулан унаж байна. Тэнгэрт онгоц яг унаж эхэлсэн газарт нь цагаан утааны үүл үүссэн харагдана. Бичлэг дээр хөдөлгүүрийн дуу сонсогдох ч энэ нь Пригожины онгоцных мөн эсэх нь тодорхойгүй. Бичлэг хийсэн эмэгтэй хоёр ч удаа дэлбэрэх чимээ сонсогдсон гээд үүнийгээ нисгэгчгүй аппарат байсан, тэр мөргөсөн гэж байна. Тэр бас онгоцноос тусдаа “баахан хэсгүүд” харагдсан гэжээ.

Өөр нэг бичлэг дээр унаж байгаа онгоц тээр доор харагдаж, ямар ч дэлбэрэлтийн тухай дурдаагүй байна.

Үүний зэрэгцээ сүйрлийн дараа авсан онгоцны хэсгүүдийн хоёр ч зураг дээр пуужинд оногдсон байж болмоор  жижиг нүхнүүд харагдаж байна. Энэ нь онгоцны аль хэсгийн эд анги болох нь одоогоор тодорхойгүй байна.

Өөр нэг зураг дээр онгоцны сүүл хэсэг харагдаж байгаа ч тийм ул мөр харагдахгүй байна.

Бидэнд юу тодорхойгүй байна вэ

Одоогоор юун түрүү онгоц яагаад унасан бэ гэдэг нь тодорхойгүй байна. Мэдээж мөрдөн шалгалтын дараа тодорхой болно. Техникийн саатал, бүрэн бус байдал, цаг агаарын нөхцөл, удирдлагын алдаа, техникийн үйлчилгээ зэргийг хасвал гадны хүчин зүйл буюу  ямар нэг халдлага, онгоцыг буудсан, онгоцонд бөмбөг дэлбэрсэн гэх мэт олон хүчин зүйл үлдэнэ.

Хэвлэлээр гарч байгаа мэдээнүүдээс үзэхэд онгоцын баг аюулын дохио өгөөгүй бололтой. Энэ нь техникийн гэмтэл саатал, нисгэгчид үүргээ гүйцэтгэж чадахгүй болсон биш гэсэн үг.

Техникийн эвдрэл, саатал гарсан, нисэх багийнхан засварлаж чадахгүй томоохон гэмтэл гараад  аюулын дохио өгч амжаагүй байж бас болно. Гэхдээ  цахилгаан тэжээл эвдрэхэд гол гол багаж, механизм ослын эх үүсвэрээс тэжээгддэг.

Нисгэгчдийн нэг ухаан алдах, маргаан гарах явдал ч байдаг. Энэ бүхнийг нислэгийн хар хайрцаг буюу өөрөө бичигч, иргэний болон цэргийн диспетчирийн албаны бичлэг зэргээс тодруулна.

Онгоцон дахь дэлбэрэлт

Интернет, олон нийтийн сүлжээн дэх хамгийн түгээмэл хувилбар бол онгоцонд дэлбэрэлт болсон, газраас буудсан гэдэг хувилбар.

Онгоц агаарт хэсэг хэсэг болсон гэдэг нь онгоцонд дэлбэрэлт болсон гэдэг хувилбарыг илүү бататгаж байгаа юм.

Орчин үеийн нисэх онгоцууд нь асар их ачаалал даах  чадвартай байхаар бүтээгдсэн. Legacy 600 онгоцны хэсгүүд нь онгоц унасан газраас бараг хоёр км-ийн цаанаас олдсоныг  нүдээр үзсэн хүн “Фонтанка SPB” хэвлэлд ярьсан байдаг. “Нэг далавч нь бүүр хол шидэгдсэн. Хөдөлгүүр нь хэдэн секунд ажилласаар байсныг сонсоод би гайхсан. Тэгээд дараа нь хамар хэсэг нь чимээгүй болоод нэг далавч нь яг л навч шиг нисэн газар унасан” гэж нүдээр үзэгсдийн нэг ярьжээ.

Энд мөн л Пригожин ерөнхийлөгч Владимир Путинтай сөргөлдөөнтэй байсан зэрэг улс  төрийн шалтгааны тухай цухалзаад байгаа нь энэ.

Интернетийн Shot  сувгийн эх сурвалж дэлбэрэлт  дугуйн хэсэгт болсноор далавчийг тийм хол шидсэн байж болно гэсэн байна. Энэ хувилбарыг зөвшөөрөх юм бол  далавчтай хамт сүүл хэсгийн тогтворжуулагч бас тасарч шидэгдэх баймаар.

“База” суваг болохоор бөмбөг онгоцны сүүл хэсэгт дэлбэрсэн байх гэж бичиж байна.

Онгоцонд дэлбэрэлт болсон гэдэг хувилбар дэвшүүлэгчдийн олонхи нь амь үрэгдсэн  үйлчлэгч Кристина Распоповагийн яг нисэхийнхээ өмнө  төрөл төрөгсдөдөө утасдаж онгоц ямар нэг шалтгаанаар нислэгээ хойшлууллаа гэж байсныг иш үндэс болгож байна.

Гэхдээ онгоцонд дэлбэрэлт болсон гэдэг хувилбар бас учир дутагдалтай. Их хүчтэй дэлбэрэх төхөөргийг дугуйн орчим бэхлэх хэцүү, тэгээд ч тэнд дэлбэрсэн бол түлшний сав байрладаг далавч шууд шатах ёстой. Дүрс бичлэг дээр унаж байгаа онгоц тэгж их шатаж байгаа нь харагдахгүй байна.

Дэлбэрэлт сүүл хэсэгт болсон бол яагаад далавч тэр хол шидэгдэх билээ. Тэгээд ч онгоцны сүүл хэсэг онгоцноос тусдаа.

Онгоцны багт ямар нэг асуудал үүсч онгоц удирдлагаа алдсанаас болоод  онгоц унаж эхэлсэн гэдэг нь одоохондоо илүү үнэмшилтэй байгаа юм.

Нислэгийг хойшлуулсан гэдэг нь онгоцонд дэлбэрэх бодис байрлуулсан гэдгийг батлахгүй, нислэгийг ямар ч шалтгаанаар хойшлуулах тохиолдол байдаг.

Газраас буудсан уу

Олон хүн онгоцыг газраас буудаж устгасан байх гэдэгтэй санал нэг байгаа нь сүлжээн дэх сэтгэгдлүүдээс харагдаж байна.

Financial Times хэвлэл өрнөдийн эх сурвалжаас авлаа гээд онгоцыг агаараас эсэргүүцэн хамгаалах системээр буудсан гэсэн байна. Хувийн цэргийн “Вагнер” компанитай их ойр байдаг Grey Zone телеграм-суваг бас л агаараас эсэргүүцэн хамгаалах системээр сөнөөсөн гэснийг олон эх сурвалжаас авлаа гэсэн зүүлттэй нийтэлжээ.  Энэ хувилбарыг батлах хэд хэдэн шалтгаан хүчин зүйл байна. Нэгдүгээрт, цагаан үүл ха­рагд­сан гэдэг нь пуужингийн дэл­бэрэлтээс үүссэн байж болох.

Хоёрдугаарт, нүдээр үзсэн гэрчүүд дэлбэрэлтийн чимээ сонссон гэдэг нь. Мөн  дэлбэрэлтийн дараах эд ангиудын зурган дээр пуужингийн хэлтэрхийнүүд туссан байж болох жижиг нүхнүүд байгаа юм.  Гэхдээ агаарт пуужин ниссэн ул мөр харагдахгүй байна. Хүмүүсийн сонссон гээд байгаа дэлбэрэлтийн чимээ нь пуужингийнх биш,  онгоцон дахь тэсрэх бодисынх байж болно.  Онгоц тэр үед 8.5 км-ийн өндөрт байсан бол асар хүчтэй пуужин байх хэрэгтэй. “Панцирь С1” бол ийм өндөрт байндаа тусах чадвартай.

Бусад хувилбарууд

Нисгэгчдийн алдаа, техникийн бүрэн бус байдал, онгоцны техникийн чанаргүй үйлчилгээ, ямар нэгэн гамшиг гээд өөр олон хувилбар нь осол гаргахад хүргэж болно.

Энэ талаарх хэвлэлийн мэдээ материал, олон сэтгэгдэл эдгээр бусад хувилбарыг төдийлөн авч үзэхгүй байгаа юм. Тэдний дийлэнх нь Пригожины үхлийг ямар нэг хүчирхийлэл, халдага  гэж үзэж байгаагаа илэрхийлсээр байна.

Тэгээд ч сүүлийн энэ бүх хувилбарын дийлэнх нь  хувийн энэ онгоцны агаарт сүйрснийг баталж чадахгүй байгаа юм. Embraer Legacy 600 бол хангалттай удаан эдэлгээтэй онгоц. Энэ онгоц нэг л удаа осолд орж байсан нь 2006 оны есдүгээр сарын 29-нд агаарт Boeing 737 онгоцтой мөргөлдөж хоёр онгоц ихээхэн гэмтэж Боинг н дэлбэрч 154 хүн амь үрэгдсэн, харин Legacy ихээхэн гэмтсэн ч газардаж байсан юм.

Эх сурвалж: Монголын мэдээ сонин

2023 оны наймдугаар сарын 28. Даваа. №134 (5862)