Хууль зүйн байнгын хорооноос байгуулагдсан Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл болон хамт өргөн мэдүүлсэн хуулийн төслүүдийг чуулганы нэгдсэн хуралдаанаар хэлэлцүүлэх бэлтгэл хангах, санал, дүгнэлтийн төсөл боловсруулах үүрэг бүхий ажлын хэсгээс өнөөдөр /2025.05.06/ хэлэлцүүлэг зохион байгууллаа.

Хэлэлцүүлгийг Улсын Их Хурлын гишүүн, тус ажлын хэсгийн ахлагч П.Сайнзориг удирдан явуулж, УИХ-ын гишүүд болон мэргэжил, арга зүйн дэмжлэг үзүүлэх бүрэлдэхүүн, Улсын дээд шүүх, Шүүхийн ерөнхий зөвлөл, Улсын ерөнхий прокурор, Хүний эрхийн Үндэсний Комисс, Хууль зүй, дотоод хэргийн яам, Цагдаагийн ерөнхий газар, Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх ерөнхий газар, УИХ дахь намын бүлгийн төлөөллүүд оролцлоо.

Хууль зүй, дотоод хэргийн яамны Хууль зүйн бодлогын газрын дарга Н.Жамъянхүү хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтийн төслийн талаар танилцуулж, Хүний эрхийн Үндэсний Комиссын гишүүн Б.Энхболд хэрэг бүртгэлт, мөрдөн байцаах ажиллагаан дахь хүний эрхийн зөрчлийн талаар хийсэн судалгааны дүнг оролцогчдод танилцуулав.

Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийг боловсруулахдаа Иргэний болон улс төрийн эрхийн тухай олон улсын пакт, Хүний эрхийн Үндэсний Комиссын 22 дахь илтгэл, НҮБ-ын Дур зоргоор саатуулах асуудал хариуцсан Ажлын хэсгээс өгсөн дүгнэлт, Монгол Улсын Үндсэн хуулийн цэцийн 2020 оны 10 дугаар дүгнэлтийг үндэслэл болгожээ.

Манай улсын эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаанд түгээмэл тохиолддог өмгөөлөгчгүй мэдүүлэг авах, шүүх хурал хойшлох, өмгөөлөгчийн оролцоо хангалтгүй байх зэргээс үүдэн хууль бусаар хэрэг хүлээлгэх, өөрийнх нь эсрэг мэдүүлэг авах, шүүх хуралдааныг хүндэтгэн үзэх шалтгаангүйгээр удаа дараа хойшлуулах, шүүхийн хэлэлцүүлгийн үр дүн муу, шүүх мэтгэлцээнд үндэслэсэн хөндлөнгийн шийдвэр гаргадаггүй зэрэг асуудлууд бий болдог байна.

2024 оны 10 дугаар сарын 30-ны өдөр гаргасан мэдээллээр нийт эрүүгийн хэргийн анхан шатны 33154 шүүх хурлыг товлож, шүүх хурал 16851 удаа хойшилж байж.  Иргэний хэргийн анхан шатны 59177 шүүх хурлыг товлож, шүүх хурал 26525 удаа хойшилж байсан тоо гарчээ. 

Монгол Улсын Их Хурлын 2024 оны 18 дугаар тогтоолд тусгасны дагуу хүнийг гэмт хэрэгт сэжиглэх үндэслэл байгаа бол түүнийг гэрчээр дуудах, эсхүл түүнээс гэрчийн мэдүүлэг авахгүй байх, гэрчийн мэдүүлэг авах үед сэжиглэх үндэслэл илэрсэн бол гэрчийн мэдүүлэг авахыг даруй зогсоох зохицуулалтыг тусгах, мөрдөн байцаалтыг өмгөөлөгчийг байлцуулахгүйгээр явуулахгүй байх, хэрэв өмгөөлөгчийг байлцуулаагүй бол тухайн мэдүүлэг, нотлох баримтыг үнэлэхгүй байх эрх зүйн зохицуулалтыг боловсронгуй болгох асуудлыг хуулийн төсөлд тусгажээ. Мөн шүүх хуралдааныг удаа дараа хойшлуулдаг үндэслэл, нөхцөл боломжийг бий болгож байгаа хуулийн хийдлийг судалж, зохицуулалтыг боловсронгуй болгох зэрэг нийт 14 асуудлыг тусгасан байна.

Хуулийн төсөл батлагдсанаар Монгол Улсын Үндсэн хуульд заасан халдашгүй, чөлөөтэй байх үндсэн эрх улам бүр баталгаажиж, Монгол Улсын нэгдэн орсон олон улсын гэрээ, конвенцид нийцэх аж. Мөн шүүхийн үйлчилгээний чанар, хүртээмж дээшилж, иргэд цаг хугацаа, орон зайнаас үл хамааран үйлчилгээг шат дамжлагагүй, шуурхай авах нөхцөл бүрдэж, Монгол Улсын Үндсэн хуульд заасан “хууль зүйн туслалцаа авах” эрх улам бүр баталгаажна гэж үзэж буй аж.

Хүний эрхийн Үндэсний Комиссын дүгнэлтээр хэрэг бүртгэлт, мөрдөн байцаалтын шатанд хүний эрхийг хангах баталгаа нь өмгөөлөл, хууль зүйн туслалцаа авах эрх байдаг ч хэрэгжилт хангалтгүй байна гэж үзжээ.

Хэлэлцүүлэгт Шүүхийн ерөнхий зөвлөлийн Шүүхийн цахимжуулалтын төвийн дарга Т.Мөнхбаяр оролцож, “Шүүхийн цахим платформ”-ын талаар мэдээлэл хүргэлээ. Шүүхэд мэдээллийн технологи, шүүхийн үйлчилгээ, удирдлагын шинэ хэлбэрийг нэвтрүүлэх дэвшилтэт технологи бүхий зөөлөн дэд бүтцийг бий болгохоор зорьжээ. Тэрхүү систем нь шүүхийн захиргааны үйл ажиллагаа, архив, иргэд, олон нийтийн портал, хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаа, шүүх тогтолцоо, интеграци хийх зэрэг бүтцүүдийг агуулах юм байна.

Хэлэлцүүлэгт оролцогчдын зүгээс хуулийн төсөлтэй холбогдуулан асуулт асууж, хариулт авсан бөгөөд хуулийн төслийн үзэл баримтлалын хүрээнд илүү нарийн зохицуулалтыг тусгаж, боловсронгуй болгохыг хүслээ гэж Улсын Их Хурлын Хэвлэл мэдээллийн газраас мэдээллээ.