С.Эрдэнэ: АН шинэчлэгдэхийн хэрээр Монгол орон хөгжинө

/Ардчилсан намын дарга/

-1989 оны жавар тачигнасан өвлөөс эхлэн та бид ардчиллын үнэт зүйлийнхээ төлөө тэмцлээ. Өөрчлөн байгуулалтыг хийх түүхэн замналыг туулахад амар хялбар байгаагүй. Ардчиллын үнэт зүйлийн төлөө тэмцэж явсан олон журмын нөхөд маань өнөөдөр алга. Бид өнөөдөр түүхэн шалгуурын өмнө ирчихээд байна. Монголын ардчиллыг авч явах хариуцлага шалгуур ирээд байна. Монголын хөгжлийн бодлогыг тодорхойлох улс төрийн хариуцлага дээр ирчихээд байна. Өнөөдрийн эрх баригч хүчин монголчуудын хүсэн хүлээж байгаа ардчилал, хүний эрх чөлөө, улс орны хөгжлийг авч явах бодлого байхгүй юм байна гэдгийг бид хангалттай харлаа. Бид ардчиллын салхийг хагалж, нэг намын дарангуйлал тогтсон харанхуй нийгмээс улсаа гаргаж чадсан улс төрийн хүчин. Цаашид ч түүчээлэх үүрэг Ардчилсан намд хэвээр байгаа юм байна гэдгийг харж байна. Хөгжлийг түүчээлэх үүргээ биелүүлэх болно гэдгийг хариуцлагатайгаар хэлье. Та нарынхаа захиа даалгаврыг биелүүлж, ажиллана. Ахмад, залуу, дунд гурван үеийн төлөөллийн хэлхээсийг хангаж, эмэгтэйчүүдийн жендэрийн тэгш байдлыг хангасан үйл ажиллагаа явуулах болно. Ардчилсан нам шинэчлэгдэхийн хэрээр Монгол орон хөгжинө. Монголчуудын хүсэн хүлээсэн нийгмийг Ардчилсан нам авчирч чадна. Бүх шатны сонгуульд ялалт байгуулахын тулд асар их үүрэг хариуцлага хүлээж байгаа. Хамтаараа Ерөнхийлөгчийн сонгуульд ялалт байгуулах болно. 2020 оны УИХ ын сонгуульд ялах болно. би Ардчилсан намын 180 мянган гишүүндээ итгэж байна, би Монголын ард түмэнд итгэж байна. Бид хувийн хэвшлийг хүндэтгэдэг нийгмийг бий болгоно.

С.Бямбацогт: Гэрч, хохирогчоос дуу, дүрсний бичлэг ашиглан авах боломжийг суулгаж өгсөн

/Хууль зүй, дотоод хэргийн сайд/

-Намрын чуулганы төгсгөлд хэлэлцэх эсэхийг нь шийдсэн чухал хуулиудын нэг нь яах аргагүй Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хууль. Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуульд орсон өөрчлөлтийг тухайн ажиллагаанд оролцож байгаа оролцогчдын эрх зүйн байдлыг хэрхэн сайжруулав гэдгээр тайлбарлан Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх, Эрүүгийн байцаан шийтгэх хуульд зааснаас оролцогчийн эрхийг нэлээн дэлгэрэнгүй тодорхой болгох боломж нөхцөлийг тусгаж өгсөн.

Тухайлбал, Эрүүгийн байцаан шийтгэх хуульд гэрч хохирогчийг хамгаалах талаар зохицуулалт байхгүй. Харин шинэ төсөлд гэрч хохирогчийг хамгаалах талаар тусгай бүлэг оруулсан байх жишээтэй. Хэрэг бүртгэлт, мөрдөн байцаалт, шүүхийн шатанд гэрч хохирогчид ямар хамгаалалтын арга хэмжээ авч болох вэ гэдгийг нарийвчлан зааж өгсөн. Гэрч хохирогчийг хамгаалах зохицуулалтын хувьд тухайн хүний нийтэд танигдаж болох мэдээллээс гэрч хохирогчийн мэ­дээл­лийг түр хугацаагаар арил­гах, улсын бүрт­гэ­лээс гэрч хохи­рог­чид хол­бо­отой мэдээллийг түр нууц­лах арга хэмжээ авахаар тусгасан. Гэрч, хохирогч өөрийн биеэр мэдүүлэг өгөх боломжгүй, амь нас, аюулгүй байдалд нь тодорхой заналхийлэл учирсан тохиолдолд өмгөөлөгчийг нь байлцуулан гэрч, хохирогчоос дуу, дүрсний бичлэг ашиглан авах боломжийг суулгаж өгсөн л дөө. Дашрамд дуулгахад, Тахарын албаны чиг үүрэг Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх ерөнхий газар, Цагдаагийн ерөнхий газарт шилжсэн. Тиймээс энэ асуудлыг орхигд­сон гэж ойлгож болохгүй.

Д.Тэрбишдагва: Тавантолгой төслийг намрын чуулганаар оруулах ёстой байсан

/УИХ-ын гишүүн/

-Засгийн газрыг би ойлгохгүй байгаа юм. Тавантолгой төслийн гэрээг намрын чуулганаар оруулах ёстой байсан. Гэтэл өнөөг хүртэл Засгийн газраас УИХ-д нэг гэрээний төсөл оруулж ирэх гээд байгаа юм уу, хэд хэдэн хувилбар хэлэлцүүлэх үү гэдэг нь ойлгомжгүй хэвээр байна. Миний бодлоор Засгийн газраас Тавантолгойн гэрээний 3-5 хувилбар оруулж ирэх учиртай. Эдгээрээс Монгол Улсын эдийн засагт хамгийн их өгөөжтэй хувилбарыг УИХ сонгож батлах ёстой. Яг одоогийн байдлаар Тавантолгойн 49 хувийг Хятадын “Шинхуа”, 51 хувийг Монгол Улсын Засгийн газар, Монголын “Энержи Ресурс” компани эзэмшинэ гэсэн байр суурийг л Засгийн газраас илэрхийлж байгаа. Түүнээс биш тодорхой саналуудаа УИХ-д оруулж ирсэнгүй. Энэ бол маш харамсалтай зүйл. Эдийн засгийг сэргээх хөтөлбөр доторхи хамгийн чухал заалт нь Тавантолгойг хөдөлгөх байсан.

Ж.Энхбаяр: Засгийн газар мэргэжлийн байж чадахгүй байна

/УИХ-ын гишүүн/

-Үнэмлэхүй олонхи болоод парламентад суухад давуу тал нь асуудлыг шуурхай, хурдан шийдэж байна. Гэхдээ хямралт байдалд орчихсон үед хурдан шуурхай дайчин, мэргэжлийн зохион байгуулалттай ажиллах ёстой. Үүнийг хийхгүй байна. Сонгуульд мэргэжлийн Засгийн газар байгуулна гэж өрсөлдсөн. Гэтэл мэргэжлийн байж чадахгүй байна. Шийдье гэсэн олон зүйлийг хийж чадахгүй байна. Эдийн засгийн хямралаас гарахын тулд нэн тэргүүнд эдийн засаг дахь төрийн оролцоог тодорхой хэмжээнд хязгаарлах хэрэгтэй байна. Орд газруудаас ашиг хүртэх боломж нээлттэй болгох хэрэгтэй. Ард газрууд нэг хэсэг хүний  юм уу дан төрийн өмчид байх нь олон түмэн таалагдахгүй байна. Бид хөрөнгийн зах зээлээ хөгжүүлэх хэрэгтэй. Ингэж чадах юм бол өнөөдрийн Монголын нийгэмд байгаа бухимдал, дотоод өрсөлдөөн тэмцэн илаарших байх. Энэ бүх бухимдал баялгийн хуваарилалт шударга бус байгаатай л холбоотой. Хэтэрхий цөөнхөд баялаг очиж байгаатай холбоотой.

Ч.Хүрэлбаатар: “Эрдэнэт”-ийн шийдвэр эцсийнх биш

/УИХ-ын гишүүн/

-УИХ-аар “Эрдэнэт”-ийн асуудлыг хэлэлцэж байх үеэс би байр сууриа илэрхийлсэн. Нэг сарын дараа 580 сая ам.доллар төлнө. Монгол Улс өрийн дарамтаараа дэлхийд нэгдүгээрт байрт ороод явж байна. Ийм нөхцөл байдалд их хэмжээний доллар төлөх шийдвэр гаргаж байгаа нь зөв үү. Олон талаас нь харах ёстой байсан. “Эрдэнэт” дээр сэтгэлийн хөөрлөөр хандаж болохгүй. Яагаад гэвэл 2009 оны долдугаар сарын 7-ний УИХ-ын Аюулгүй байдал, гадаад бодлогын байнгын хорооны шийдвэрээр ураны лицензийг эмхэлж цэгцэлсэн асуудал бий. Зургаан жил олон улсын Арбитрын шүүхээр энэ асуудал яваад 116 сая ам.долларын өрөнд унасан. Энэ бүхнийг эргэцүүлж үзэж байгаад шийдвэрээ гаргах ёстой байсан, энэ байр суурь одоо ч хэвээр. “Эрдэнэт” үйлдвэрийн 49 хувийг эзэмшиж байсан “Ростех” компани олон улсын Арбитрын шүүх дээр асуудал очиж магадгүй гэж Ерөнхий сайдад захидал ирүүлсэн гэсэн цаашид ямар маргаан яаж үргэлжлэхийг би хэлж мэдэхгүй. Гэхдээ “Эрдэнэт” дээр бол эцсийн шийдвэр биш. Эцсийн шийдвэр шүүх дээр гарна гэдэгт би огтхон ч эргэлзэхгүй байна.