ЭСРЭГ ТЭСРЭГ БАЙР СУУРЬ

Б.ЖАВХЛАН: ХУУЛЬ БАТЛАГДСАНААР БАНКУУДЫН БИЗНЕСИЙГ БУЛААЖ АВАХГҮЙ

/УИХ-ын гишүүн/

-Банкууд уг хуулийг эсэргүүцэж байгаа гэж бодохгүй байна. Банкуудын хувьд энэ хуультай зохицож ажиллах хэрэгтэй. Хууль батлагдсанаар банкуудын бизнесийг булааж авах гэж байгаа, эсхүл шинэ хуваарилалт хийх гэсэн зорилго огт байхгүй. Нэг зүйлийг олж харах ёстой. Санхүүгийн зах зээлийн нийтлэг эрх ашиг олон нийтийн төлөө байх хэрэгтэй. Нийт санхүүгийн зах зээлийн эцсийн хэрэглэгчдийн төлөө төрийн болон арилжааны банкны бүх зохицуулалт, үйлчилгээ явагдаж байдаг. Олон нийтийн эрх ашиг, эрэлт хэрэгцээ юунд чиглэж байна вэ гэхээр урт хугацаатай, өртөг багатай, хүү багатай, тогтвортой санхүүгийн бүтээгдэхүүн рүү хандаж байгаа. Тэгэхээр өнөөдөр бидэнд зайлшгүй хэрэгтэй байгаа зүйлийг зах зээл рүү хэн нийлүүлж чадах вэ. Үүнд төрийн зохицуулалт хийж, нээлттэй бодлого барих ёстой.

Нөгөө талаасаа гэвэл энэ нь өрсөлдөөн. Өрсөлдөөнийг төр дэмжих ёстой. Ард олон болон эдийн засагт хохиролгүй байдлаар өрсөлдөөнийг дэмжье. Ер нь банкууд сүүлийн 27 жил шинэ тогтолцоогоороо маш сайн хөгжиж ирсэн. Ард иргэдэд санхүүгийн үйлчилгээг маш сайн хүргэж байгаа. 2000 оноос хойших бизнесүүдийг хараад байхад банкны салбар шиг технологийн дэвшил хийж, дэлхийн стандартыг нэвтрүүлж байгаа салбар цөөхөн. Яахав сүүлийн жилүүдэд уул уурхайн салбар хөгжиж байгаа. Гэхдээ хөгжлийн түвшнээрээ банкны систем тэргүүлж байгаа гэж боддог.

Цаашид манай улсын эдийн засаг тэлнэ. Тэлэхийн хэрээр санхүүгийн хэрэгцээ улам нэмэгдэнэ. Түүнийг банкны систем дангаараа хангаж чадах уу, үгүй юү гэдэг асуудал гарна. Хэдийгээр банкны систем хөгжөөд байгаа ч гэлээ нөгөө талдаа хоёр дахь санхүүгийн зах зээл болох хөрөнгийн зах зээлээ хөгжүүлж чадаагүй. Тиймээс банкны зах зээлийн эх үүсвэр ганцхан хадгаламжийн тогтолцоон дээр тогтож ирсэн. Хэрэв хөрөнгийн зах зээл адилхан хөгжөөд ирсэн бол банкууд ганцхан хадгаламж биш хөрөнгийн зах зээл дээр хөрөнгө оруулалт татаж хямд өртөгтэй, бага хүүтэй зээл олгох боломж бүрдэх байсан.

Ингэж чадаагүй болохоор хадгаламжийн хүүгээрээ өрсөлдөж өнөөдрийг хүрлээ. Тиймээс санхүүгийн зуучлалын бүтээгдэхүүний үнэ буурч өгөхгүй байгаа юм. Гадны банк манай улсад орж ирэх эсэх нь цаг хугацааны л асуудал. Одоогоос зургаа, долоон жилийн өмнө буюу эдийн засаг мундаг өссөн байх үед ийм хуультай байсан бол гадны банкууд уралдаад орж ирэх байсан биз. Харин өнөөдрийн эдийн засгийн өсөлтгүй, идэвхжилгүй, бизнес зогссон, улсын зээлжих зэрэглэл –B түвшинд оччихсон байхад хэн манайд бизнес хийх гэж орж ирэх вэ дээ. Тийм байлаа гээд энэ хуулийг хойшлуулж болохгүй.

Эх сурвалж: Өдрийн сонин

Ц.ЭЛБЭГДОРЖ: МОНГОЛ УЛСЫН ГАЗРЫГ БАРЬЦААЛАХ ЭРХ ОЛЖ АВЧ БАЙНА

/Монгол Улсын Ерөнхийлөгч/

-Хөрөнгө оруулалтын банкны хууль гээд хуультай холбогдсон Банкны хуульд өөрчлөлт оруулж байгаа. Уг нь бид ярьж байгаад тохирсон. Гадаадын банк, санхүүгийн байгууллагыг Монголд оруулж ирэхээр бол ҮАБЗ дээр ярина.

Ингэж ярьдаг асуудал шүү гэж. Гэтэл энэ дотор нэг юм хавчуулж орж ирээд, УИХ-ын гишүүд их болгоомжилсон байдлаар асуугаад байгаа. Ажлын хэсэг, санаачилсан улсууд нь тойруулж хариулт өгөөд яваад байгаа. Үүнд  онцгой анхаарах ёстой шүү. Үүний цаана юу байгаа вэ гэхээр ерөөсөө Монгол Улсын газрыг барьцаалах эрхийг л олж авч байгаа юм. Монгол Улсын ашигт малтмалыг барьцаалах эрхийг олж авч байгаа юм. Өнөөдөр гаднын хөрөнгө оруулалт давамгайлсан аж ахуйн нэгжүүд, банк, санхүүгийн байгууллага Монгол Улсын газрыг барьцаалах эрх байхгүй. Ашигт малтмалын лицензийг барьцаалах эрх байхгүй. Эхлээд тэд барьцаална. Дараа нь аж ахуйн нэгж, иргэд барьцааны зээлээ төлж чадахгүй болно.

Тэгээд барьцаалагдсан газар тэр байгууллага, тэр талын өмч болж хувирна. Цааш наашаа зарагдана. Ингээд Монгол Улсын тусгаар тогтнол, бие даасан байдлын асуудал, санхүү, эдийн засгийн бие даасан байдлын асуудалд онцгой хохирол учрах боломж байгаа юм. Үүнийг бид өмнө нь ярьж байсан. Та бүхэн онцгой анхаараарай гэдгийг хэлмээр байна. Хөрөнгө оруулалтын банкны хууль гэдэг юман дотор Монголын хувь заяанд онц ноцтой аюул учруулах хутга дундуур нь, далдуур оруулаад ирж байгаа юм биш биз дээ. Үүнд УИХ онцгой анхаарах хэрэгтэй. Энд ҮАБЗ-ийн Ажлын албаны хүмүүс оролцож, ажиглаж харж байгаа. Гаднын банк, барьцаатай холбоотой асуудал дээр энэ хуулийн бусад зохицуулалтыг гаргаад, үүнтэй холбогдсон газар, үндсэн хөрөнгө барьцаалах, бусад зүйлүүдийг энэ хуулиас бүрэн авч хаях шаардлагатай шүү.

Явж явж Монгол Улсын тусгаар тогтнол, бие даасан байдал, энэ бүхэнтэй эргэж холбогдоно шүү. “Хүн нь чухал биш ээ. Газар нутаг нь чухал. Баялаг нь чухал” гэж хэдэн зуун жилээр бодлого явуулж, үүнийгээ гүйцэлдүүлэхийн төлөө явдаг юм бий. УИХ-ын гишүүд үндэснийхээ эрх ашиг гэдэгт онцгой анхаарах ёстой гэж бодож байгаа. УИХ-ын гишүүд санаа зовж асуугаад байгаа. Гэхдээ орж ирсэн зүйлийн өгч байгаа тайлбар нь хангалттай биш байна. Шаардлагатай бол энэ хуульд орсон энэ зохицуулалтыг ҮАБЗ дээр авч хэлэлцтэл хуулийн хэлэлцүүлгийг хойшлуулах хэрэгтэй гэж бодож байгаа. Ер нь гаднын банк, санхүүгийн байгууллагуудад эрх олгох асуудлаар ҮАБЗ-өөр заавал ярьдаг. Энд яриад шийдсэн шийдлээр төрийн бүх байгууллага ажилладаг, ийм болъё гэж бид өмнө нь ярьж тогтсон гэдгийг та бүхэнд сануулж хэлье.

Л.МӨНХБААТАР: БИЕ ДААСАН ХУУЛЬ БАЙХ ЭСЭХЭД ЭРГЭЛЗЭЖ БАЙНА

/УИХ-ын гишүүн/

-Хөрөнгө оруулалтын хуулийг заавал бие даасан хууль байх шаардлага байгаа эсэхэд эргэлзэж байна. Давхардуулан заахгүй гээд бие даасан хуульд тавигдах шаардлага буюу 23-р зүйлд тодорхой заалтууд бий. Банкны хуультай харьцуулахаар 80 орчим хувь нь давхардсан шинжтэй байна. Мэдээж эрхзүйн орчинг бүрдүүлэх шаардлагатай боловч банкны тухай хуульд нэмэлт оруулах маягаар явуулах саналтай байна. Хоёрдугаарт, энэ хуулийн 6.1.6-д Монголбанкнаас хүлээн зөвшөөрсөн санхүүгийн бусад ажил үйлчилгээг Хөрөнгө оруулалтын банк явуулж болно гэж заасан нь бүр нээлттэй  болгосон юм биш үү. Хязгаарласан биш нилээн задгай тавьсан нь ажиглагдаж байна. Гуравдугаарт, хуулийн үзэл баримтлалыг уншихаар гадаадын хөрөнгө оруулалттай банк гэсэн өгүүлбэр явж байна. Гэвч зохицуулалт нь гадаадынхаас гадна дотоодын үндэсний хөрөнгө оруулагч нар ч байж болохоор харагдаж байна. Үүнийгээ илүү оновчтой болгох хэрэгтэй байна. Монголд нэг жилийн хугацаанд төлөөлөгчийн газраа байгуулж, үйл ажиллагаа явуулсан банкууд хөрөнгө оруулалтын банк байгуулж болох хуулийн заалттай юм байна.

СЭТГҮҮЛЧИЙН ДҮГНЭЛТ

ГАДНЫ БАНКУУДАД ГАЗАР НУТГАА АЛДАЖ ДУУСАХ ВИЙ

Гадны банк, санхүүгийн байгууллагыг Монгол Улсад ажиллуулж, улмаар банкны салбарт өрсөлдөөн бий болгох тухай яриа 2012 оноос хойш эрчимтэй яригдсан. “Банк оф Чайна” Монголд салбараа нээх тухай яриа гардаг ч, тэр хэрээр шүүмжлэл дагуулдаг байлаа. Дотоодын монополь болсон хэдхэн банкуудын дархлагдсан эрх мэдэл, дураар авирласан ааш араншинг дарахын тулд Монголд гадны банк орж ирэх ёстой. Тэгж байж банкны салбар өрсөлдөөнтэй болж, хэрэглэгч банкаа өөрөө сонгож үйлчлүүлдэг болно. Банкнаас зээл авахын тулд зээл авах шаардлагагүй гэдгээ нотлохуйц баян байх шаардлагагүй болох билээ. Ард түмний амьжиргааны хэдэн мал, цалинг нь барьцаалчихаад “шүлс” төдий мөнгө өгдөг арилжааны нэртэй ч ломбардны зарчимтай газруудын ханд нь хага дарагдах учиртай. Бодит үнэн ийм л байгаа. Монголд арилжааны зорилгоор үйл ажиллагаа явуулж буй 14 банкнаас нэг нь ч иргэдийн эрх ашигт нийцсэн үйлчилгээ явуулдаггүй. Тэтгэврийн зээлийн хүүг бууруулах эсэх нь ч төрийн гаргасан шийдвэрээр бус банкны эздийн хүслээр шийдэгддэг. Цаашлаад, цалингийн зээлийн хүүг хэд байлгахаа тэд өөрсдөө л шийднэ. Хэний бизнесийг дэмжиж, хэнд боломж олгох нь мөн л эздийн таашаах шийдвэр. Гэхдээ тэдний үндсэн хөрөнгө нь өөрөө “шүлс” төдий.

Том төсөл хөтөлбөр, шинэ санал, санаачилга, инновацийг дэмжих бус эсрэгээрээ байгууллагын ажилчдын цалин, байр, машины зээл олгох төдий л хөрөнгөтэй байдаг. 100 сая төгрөгийн төсөл хөтөлбөр санхүүжүүлэх бядтай банк тэдэн дунд тун цөөхөн байгааг нуугаад яахав. Тиймээс гадны банк санхүүгийн байгууллагад Монгол Улс үүдээ нээхэд буруу зүйл байхгүй билээ. Гэхдээ хяналт хамгийн чухал. Цаашлаад эдийн засаг хүндхэн, иргэдийн амьдрал хэцүү, компани, аж ахуйн нэгжүүд эхнээсээ хаалгаа барьж буй энэ үед гадаадын банк санхүүгийн байгууллагад үүдээ нээх нь хэр зөв шийдвэр вэ. Дотоодын банкныхаа шалгуурыг давж чадаагүй нэг нөхөр газраа барьцаанд тавиад гадны банкнаас зээл авчихлаа гэж бодъё. Тухайн үедээ амархан зээл нь бүтэж, ажлаа эхлүүлэх ч эдийн засаг хүнд үед эргээд дампуурлаа зарлахгүй гэх баталгаа алга.

Тэр цагт компанийн эзнийн газар, бүх үл хөдлөх хөрөнгө Монголын банкинд биш гадны банкны мэдэлд очих нь тодорхой юм. Тиймээс л УИХ-аар хэлэлцэж буй Хөрөнгө оруулалтын банкны тухай хууль цаг үеэ олсон уу гэдэг нь яах аргагүй эргэлзээ дагуулж буй юм. Хөрөнгө оруулалтын банкны тухай хууль баталж, гадны банк санхүүгийн байгууллага Монгол Улсад салбараа нээх боломжийг бүрдүүлснээр зээлийн хүү буурч, банк санхүүгийн салбарт өөрчлөлт хийгдэж, өрсөлдөөн нэмэгдэх давуу талтай хэмээн хууль санаачлагч Б.Жавхлан нарын гишүүд тайлбарлаж байгаа. Мэдээж эдгээр банкууд иргэнд цалин олгож, халамж тараагаад суухгүй. Үндсэн дүрмийн сан нь 500 тэрбум гэсэн шалгуур байгаа учраас том хөдлөх нь тодорхой байгаа юм. Манайд салбараа нээх хүсэлтээ гаргасан, сонирхож буй банк, санхүүгийн байгууллагууд ашиггүй зүйлд хөрөнгө оруулж, эрсдэл гаргах нь юу л бол.

Тиймээс уул уурхайн салбар, цаашлаад Монгол Улсын газар нутаг, ашигт малтмалд санаархсан далд сонирхол нуугдаж байна уу гэдэгт анхаарал хандуулах учиртай бус уу. Монгол Улсын Төрийн тэргүүн чуулганы индрээс энэ асуудлыг онцолж хэлсэн нь гадны банкуудын лоббигоор хийгдэж байгаа хууль юм биш биз гэх хардлага төрүүлж байгаа юм. Монгол Улсын газар нутгийн барьцаалах, том компаниудад тэрбум тэрбумаар нь зээл олгож, улмаар зээлээ төлж чадахгүй бол газрыг нь барьцаалахгүй гэсэн баталгааг өнөөдөр хэн ч өгч чадахгүй байгаа. Жижиг дунд бизнес эрхлэгчдийг дэмжих зорилготой ч газар тариалан, төмс хүнсний ногоо эрхэлж буй олон мянган аж ахуйн нэгжийн газар гадаадын банкны мэдэлд очвол хэрхэх билээ. Энэ мэтээр маш олон эрсдэл дагуулсан хуулийг УИХ тун удахгүй эцэслэн батлах нь. Баталсны дараа мянга түм эсэргүүцээд ч нэгэнт өнгөрсөн байх вий. Тиймээс сөрөг хүчний гишүүд ажлаа хийж, хяналт тавих шаардлагатай байна.

Яаран сандран энэ хуулийг олонхиор хүч түрэн батлуулж буй далд зорилгыг мэдмээр байгаа юм. Монголын баялаг, газар нутагт эзэн суух гэсэн чин хүслээ тэд төсөл хөтөлбөрт хөрөнгө оруулах нэрийн дор нууж байгаа юм биш биз. Банкны салбарт өрсөлдөөн бий болгох бус эсрэгээрээ монголын бүх компани, аж ахуйн нэгжүүдийг барьцаалах хүсэл байгаа ч юм бил үү. Хэнд ч хардах эрх бий. Монголын бүх мал, эзэдтэйгээ хамт арилжааны ганц нэгхэн банкны эрхшээлд орчихсон нь худлаа биш. Төд удахгүй бүх аж ахуйн нэгж, компаниуд газартайгаа хамт гадны банкны мэдэлд орохгүй гэсэн баталгаа хаана ч алга. Энэ хуулийг төслийг эргэж нягтлах, эдийн засгийн хүнд хэцүү цаг үед батлахгүй байх арга чарга алга уу, улстөрчид өө. Баталлаа гэхэд зүйл заалт бүрийг нь долоо хэмжиж нэг огтлох зарчмаар сайтар хэлэлцээрэй гэж хүсье.