Эдийн засгийн сэтгүүлчдийн “Өөрчлөлт” клубээс зохион байгуулсан “НӨАТ-ын шинэ хууль эдийн засагт ямар нөлөө үзүүлсэн бэ” сэдэвт хэлэлцүүлэг өнөөдөр “Хэвлэлийн хүрээлэн”-д боллоо. Энэ хэлэлцүүлгийн дараа Татварын ерөнхий газрын дарга л.Зоригтой цөөн хором ярилцлаа.

-НӨАТ-ын хууль хэрэгжээд нэг жилийн хугацаа өнгөрлөө. Энэ хууль хэрэгжсэнээр ямар үр дүн гарав?

-Өнгөрсөн онд бүх нэр төрлөөр орлогын төлөвлөгөө баталсан төсвийнхөө дагуу 100 гаруй хувиар биелсэн. Давж биелсэн гэсэн үг. Бид улсын төсөвт 1 их наяд 390 тэрбум төгрөг оруулах ёстой байсан. Түүнээс даруй 175 тэрбум төгрөгөөр орлогын төлөвлөгөөг давуулж биелүүлсэн. Статистикийн мэдээнд бол зөвхөн татвар гэлтгүй өөр бусад зүйлүүд ордог. Нийгмийн даатгалын шимтгэл, гаалийн татвар, бусад өөр төлбөр гээд. Тийм учраас нийт дүнгээрээ татварын орлого өнгөрсөн 2014 оныхоос бага зэрэг буурсан.  Улсын төсөвт татвараас 1 их наяд 560 тэрбум төгрөгийн орлого орсон гэж үзвэл түүний 555 тэрбум буюу 35 хувийг нь НӨАТ оруулсан. Өмнө нь НӨАТ-ын төлөвлөгөөг биелүүлэхэд их хүнд байсан. Ерөнхийдөө 90 гаруй хувьтай л төлөвлөгөө биелдэг байлаа. Харин өнгөрсөн онд 100 гаруй хувьтай биелсэн. Төлөвлөснөөсөө 70 гаруй тэрбум төгрөгөөр давж биелсэн. Энэ бол шинэ хуулийн үр дүн. Түүнээс гадна НӨАТ төлөгчөөр бүртгүүлсэн албан байгууллагуудын тоо нэмэгдсэн. Өнгөрсөн оныхоос 2708 аж ахуйн нэгж шинээр НӨАТ-өөр бүртгүүлсэн. Энэ бол шинэ системийн үр дүн. Нөгөө талаас бид иргэдээ урамшуулж байна. Баримтаа бүртгүүлчихвэл сугалаанд оролцож, азтан болох боломжтой. Дээрээс нь баримтаа бүртгүүлээд явсан бол энэ оны эхний улиралд төлсөн татварын 20 буюу НӨАТ-ын хоёр хувийг буцааж олгоно. 620 мянган иргэн баримтаа бүрдүүлээд, системд оруулчихсан. Энэ хүмүүст 34 тэрбум төгрөгийн буцаан олголт олгохоор байгаа. Тэгэхээр хүмүүс өөр өөрсдийнхөө худалдан авалтын хүрээнд, баримтаа хэр зэрэг бүртгүүлсэн бэ гэдгээсээ шалтгаалаад буцаан авалт авна. Зарим нь 100, зарим нь 500 мянгыг ч авах боломжтой. Иймэрхүү нааштай үр дүнгүүд гарч байгаа.

-Баримт өгдөг, НӨАТ төлөгч байгууллагууд нэмэгдсэн нь сайн хэрэг. Гэхдээ зах дээр худалдаа хийж байгаа наймаачид баримт өгөхгүй байгаа. Гэтэл иргэд захаас маш их худалдан авалт хийдэг шүү дээ. Энэ тал дээр анхаарч ажиллах уу?

-Цаашид бид энэ ажлыг нэлээд эрчимжүүлэх шаардлагатай байгаа. Зөвхөн Улаанбаатар хотод байгаа, интернэтийн орчин сайтай иргэдийн хүрээнд л баримт бүртгүүлэх нь идэвхтэй байна. Гэтэл хөдөө, орон нутгийнхан бүртгүүлдэггүй. Яах вэ, техникийн хувьд жаахан хүндрэл бий. Гэхдээ бид бүх аймаг, суманд нэвтрүүлэх талаас нь техникийн боломжийг хайж байна. Дээрээс нь хотын томоохон худалдааны төвүүд болох Нарантуул, Хархорин гэх мэт захуудаас орон нутагт худалдаа хийж байгаа хүмүүс бүх бараагаа татаж байгаа. Гэтэл ихэнх нь баримт авч чаддаггүй. Нэгдүгээрт, захын худалдаачдад баримт хэвлэх машин байхгүй. Дээрээс нь орлогоо тайлагнах сонирхолгүй байгаа учраас эхний ээлжинд нийслэлийн Засаг даргатай хамтран ажиллаж, “Нарантуул”, “100 айл”, “Хархорин”, “Барс” гээд томоохон захуудад судалгаа хийж, баримт хэвлэдэг болох системийг нэвтрүүлж эхэлнэ. Жаахан хэл амтай тулгарах л байх. Олон хүн худалдаа наймаа хийж байгаа болохоор шаардлага хүлээж авах тал дээр тийм сайн биш. Гэхдээ бид хууль хэрэгжүүлэх үүрэгтэй. Энэ хуулийг хэрэгжүүлэхгүй байснаар бараа бүтээгдэхүүн худалдаж авч байгаа иргэдийн эрх ашиг хөндөгдөөд байгаа юм. Хүнсний зах дээр очоод бараа авахаар баримт авдаггүй. Дэлгүүрээс авахаар баримт авч болдог байдлыг л болиулах хэрэгтэй. Хаанаас ч авсан адилхан л баримт авдаг болгох шаардлагатай. Тэгвэл тэгш, шударга болно.

-Супер хонжвор гэх 100, цаашлаад 200, 300 саяын тохирлыг багасгана гэсэн. Багасгана гэхээр 20 мянган төгрөг хожих хүмүүсийн тоо л нэмэгдээд байх юм уу. Эсвэл 20 сая төгрөг хожих хүний тоог нэмэгдүүлэх үү?

-Жижиг тохирлууд нь хэвээрээ байна. 20, 100, 500 мянган төгрөгийн тохирол нь хэвээрээ байна гэж ойлгоход болно. Харин 100, 200 саяын хонжвор гэдгээ багасгаад, 5, 10, 20 сая болгох гээд байхгүй юу. Тэгэхээр  5, 10, 20 сая төгрөг хожих хүмүүсийн хамрах хүрээ нэмэгдэнэ гэсэн үг.  Супер хонжвор гэж байхгүй болно. Сангийн яам энэ асуудлыг дэмжинэ гэдэгт итгэлтэй байгаа. Бид хонжвор хожих боломжтой хүмүүсийнхээ тоог нь олон болгоё л гэдэг бодлого барьж байна. Тэгвэл хүмүүсийн идэвх нэмэгдэнэ. Тэгэхгүй бол хүртээмж жаахан бага байгаа. Тухайлбал, би гэхэд л нэлээд олон баримт бүртгүүлсэн, тэгсэн мөртлөө хонжвор хожоогүй л байна.

-Татварын хөнгөлөлт, чөлөөлөлтийг байхгүй болгох ёстой гэсэн байр суурь гараад байгаа. Энэ тал дээр та юу хэлэх вэ?

-Энэ бол зөв. Жижиг, дунд үйлдвэрээс авахуулаад л баахан хөнгөлөлт чөлөөлөлт эдэлдэг. Жижиг, дунд үйлдвэрийн тоног төхөөрөмжийг оруулж ирвэл гааль, НӨАТ-аас чөлөөлнө. Хөдөө аж ахуйг дэмжинэ. Тарьсан ногоо, үржүүлсэн тахиа, шувууг нь татвараас чөлөөлнө ч гэдэг юм уу. УИХ-аас гарч байгаа хууль болгоны хойно татвараас чөлөөлөх асуудал яваад байгаа юм.  Тэгсээр байгаад татвараас хөнгөлөх тохиолдол маш олон болчихсон. Үндсэндээ шүүрэн шанага шиг л болчихлоо.  Бид ирэх онуудад хийх татварын багц хуулиндаа энэ мэт хөнгөлөлт, чөлөөлтүүдийг аль болох багасгах л хэрэгтэй. Үр дүн багатай, эдийн засагт бараг нөлөөлдөггүй чөлөөлөлтүүдийг судалж үзээд, цөөрүүлэх хэрэгтэй. Үнэхээр дэмжих ёстой зүйл байлгүй л яах вэ. Гэтэл энэ бүхний далбаан дор маш олон хөнгөлөлт, чөлөөлөлт яваад байна шүү дээ. Америкийн нэг татварын хуульч хэлсэн байдаг юм. “Цонхны торонд жижигхэн нүх гаргачихъя. Шумуул л орно биз дээ үүгээр гэж зүйрлээд жижиг цоорхойтой хууль гаргачихдаг. Гэтэл хэдэн жилийн дараа эргээд харахад, заан ч гарч болохоор нүх болж хувирдаг юм. Бүх байгууллагууд тийшээ зүтгэсээр байгаад төсвийн маш том цоорхой болдог” гэж хэлсэн байдаг. Манайд яг ийм л хандлага байгаа.